Bıylǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap Qylmystyq, Qylmystyq-prosessýaldyq, Qylmystyq-atqarý jáne Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodeksteriniń jańa redaksııasy qoldanysqa endi. Qazirgi kúni barlyq quqyq qorǵaý organdary qylmystyq sot óndirisiniń jańa modelimen jumys isteýde.
Bul jóninde Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslıhatynda Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov málim etti. Onyń aıtýy boıynsha, jańa Qylmystyq kodeks gýmanızm qaǵıdattaryna negizdeledi, ıaǵnı bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn almastyra alatyn birneshe jaza túrleri engizilgen. Bul turǵyda alǵashqy ret QK-de 125 bapta qylmystyq teris qylyq dep atalatyn jaza túrleri qamtylǵan. Ol – aıyppul salý, túzeý jumystary, qylmystyq-atqarý júıesinde bolatyn úı-qamaqtarǵa alý jáne t.b bolyp tabylady. Al 2017 jyldan bastap uzaq merzimge, ıaǵnı 30-dan 90 táýlikke deıin qamaýǵa alý qosymsha jazasy qolǵa alynbaq.
Sonymen qatar, Q.Qasymov: «Tergeýge deıingi anyqtaý sharalary qysqarǵanyn aıtý kerek. Qazir qylmys birden Sotqa deıingi tergeýdiń biryńǵaı reestryna tirkelip, tergeý júrgiziledi. Bul ózgeris tergeýshiler men anyqtaýshylardyń jumys júktemesin arttyryp jiberdi. Jyl basynan beri olarǵa 337,2 myń qylmystyq is kelip túsken. Bul ótken jylmen salystyrǵanda eki ese kóp degen sóz», dedi. Al jańa zańnama boıynsha quqyq buzýshylyq týraly árbir dabyl sotqa deıingi tergeýdiń biryńǵaı tizilimine tirkeledi jáne olar boıynsha qylmystyq is sheńberinde mindetti tergeý júrgiziledi. Bul rette zańnamadaǵy ózgerister jumysqa eleýli ózgerister engizýdi, qylmystardy ashý men tergeýdiń jańa tetikterin pysyqtaýdy qajet etetinin atap ótti.
Sonymen qatar, jyl basynan beri 151,7 myń qylmys jáne 18,3 myń qylmystyq teris qylyq tirkelgendigin habarlaǵan mınıstr elimizde qaraqshylyq 1,7%-ǵa deıin, tonaý 6,1%, sondaı-aq, buryn sotty bolǵandar jasaǵan qylmystar 15,3%, kámeletke tolmaǵandar 29% jáne qarý qoldanylyp jasalǵan qylmystar sany 24%-ǵa deıin azaıǵandyǵyn aıtty. Mınıstr densaýlyqqa zııan keltiretin, mas kúıde jasalatyn qylmystardyń «statıstıkalyq» ósýi baıqalýda ekendigin de jasyrmady. Buǵan qosa ol qylmystyń qurylymynda burynǵydaı, tonaý qylmysy men alaıaqtyq basym ekendigin de kóldeneń tartty.
Búgingi tańda Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha jergilikti polısııa qurý máselesi Ulttyq komıssııada qaralyp jatyr jáne ol aıaqtalýǵa jaqyn, dedi mınıstr odan ári. Onyń aıtýyna qaraǵanda, bul máseleni birden sheshe salý múmkin emes. Ol elimizdiń ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesin qozǵaıtyn bolǵandyqtan, eń mańyzdysy – polısııany reformalaýdyń nátıjesinde quqyqtyq tártipti bosańsytyp almaýymyz kerek, sonymen birge, krımınaldyq jaǵdaıdyń shıelenisýine jol bermeýimiz qajet, dedi.
«Biz shet memleketterdiń tájirıbesin óte muqııat zerdeledik, jaǵdaılar ár elde ártúrli. Kóbine, jaǵdaı ár eldiń memlekettik qurylymyna, basqarý qaǵıdattary men júıelerine baılanysty. Alda bolatyn reforma týraly talqylaý aıaqtaldy, qazir ony iske asyrýdyń árbir sharasy naqty pysyqtalýda. Árıne, jergilikti polısııanyń qazaqstandyq úlgisi qurylady dep senemiz», dep qadap aıtqan Q.Qasymov bul jerdegi másele polısııany tolyq ortalyqsyzdandyrý týraly emes ekendigin jetkizdi.
Bul rette Ishki ister mınıstrligi júıesiniń birligi men tutastyǵy saqtalatyndyǵyna aıryqsha toqtala otyryp, jergilikti polısııany qurý, jalpy alǵanda, óte mańyzdy eki problemany sheshýge múmkindik beretindigin atap ótti. Olardyń qatarynda, birinshi kezekte, jergilikti atqarýshy organdardyń óńirlerdegi qoǵamdyq tártipti qorǵaýdy qamtamasyz etýdegi róli men jaýapkershiligi artatyndyǵy, sonymen qatar, jergilikti deńgeıde profılaktıka júıesi qurylyp, óz deńgeıinde damıtyndyǵy aıtyldy. Al ekinshiden, jergilikti polısııany qurý – quqyq qorǵaý qyzmetin halyqqa jaqyndata túsedi jáne polısııanyń halyqqa esep berýin arttyrady. Sóıtip, polısııaǵa degen senimniń artýyna múmkindik beredi.
Elmıra MÁTIBAEVA,
«Egemen Qazaqstan».