Sý – jer betiniń ǵana emes, jer astyndaǵy da turaqtylyqtyń kepili. Keıingi onjyldyqta jahandyq klımattyń qubylýy men ýrbanızasııanyń údeýi, ásirese qurǵaq kontınentterde, jerasty sýlaryn strategııalyq resýrs deńgeıine shyǵardy. Sondyqtan Qazaqstanda jasalǵan «Gıdrogeologııalyq kartalar atlasy» sııaqty keshendi ǵylymı eńbek – eldik qana emes, aımaqtyq mańyzy bar derekkóz.
Bul Atlas Qazaqstannyń jerasty sýlarynyń resýrstaryn júıeli túrde jikteýge jáne kartografııalyq beıneleýge baǵyttalǵan kóp jylǵy akademııalyq jáne dalalyq zertteýlerdiń negizgi nátıjesi. Meniń kásibı paıymymsha, Memlekettik syılyqqa usynylyp otyrǵan jumys Ál-Farabı atyndaǵy ǵylym jáne tehnıka salasyndaǵy jetistik retinde baǵalanýǵa ábden laıyq. Eń aldymen, ol – jerasty sýlary resýrstaryn júıeli túrde jiktep, olardy keńistiktik jáne ýaqyttyq turǵyda sıpattaýǵa baǵyttalǵan irgeli eńbek. Bul – klassıkalyq gıdrogeologııalyq tásilder men zamanaýı geoaqparattyq tehnologııalardyń sátti úılesimi. Atlas ondaǵan taqyryptyq karta, kóldeneń qımalar, analıtıkalyq shemalar men málimetterdiń joǵary kórnekilikpen usynylýy arqyly erekshelenedi.
Jer qoınaýynyń gıdrosferasyn mıneraldy sýlardan bastap geologııalyq ortanyń ekologııalyq jaǵdaıyna deıin tolyq qamtıtyn bul qurylym, sý resýrstary sektorynda josparlaý, boljaý, sheshim qabyldaý úshin taptyrmas qural bolmaq. Qazaqstanda sý tapshylyǵy ásirese elordalyq aımaqta aıqyn baıqalady. Atlasta tabıǵı resýrstardy basqarý men ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń naqty ǵylymı negizi usynylǵan. Bul – tek teorııalyq izdenis emes, qalalyq jáne shalǵaı aýyldyq aımaqtardy sýmen qamtamasyz etý, ınjenerlik zertteýler júrgizý, apatty jaǵdaılardyń aldyn alý sekildi praktıkalyq baǵyttarda da qoldanýǵa bolatyn ámbebap sheshimder jıyntyǵy.
Atlastyń ǵylymı mańyzyn atap óter bolsam, onyń negizgi ereksheligi – keń aýqymdy ulttyq gıdrogeologııalyq aqparatty biriktirýi jáne ony jańa gıpotezalar men boljaý modelderin jasaý úshin qoldanýǵa múmkindik berýinde. Sonymen qatar bul jumys joǵary bilim salasynda stýdentter men magıstranttar úshin jerasty sý resýrstaryn túsinýge arnalǵan biregeı ádistemelik materıal bola alady.
Qazaqstandyq ǵalymdar men ınjener-zertteýshilerdiń jobadaǵy tabandylyǵy men kásibı sheberligi aıryqsha qurmetke laıyq. Olar ǵylym men óndiris arasyndaǵy baılanysty jańa deńgeıge kóterip, gıdrogeologııalyq bilim men ekologııalyq jaýapkershilikti ushtastyryp otyr. Men halyqaralyq sarapshy retinde «Qazaqstan Respýblıkasynyń gıdrogeologııalyq kartalarynyń atlasyn» 2025 jylǵy Ál-Farabı atyndaǵy ǵylym jáne tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyqqa laıyqty dep sanaımyn. Bul eńbek – Qazaqstannyń turaqty damýyna, ǵylymı órkendeýine, zııatkerlik egemendigine qosylǵan shynaıy úles.
Rashmı Gangasa Ýolvekar,
Phd, professor, halyqaralyq sarapshy
Ulybrıtanııa