1969 jyl. QazMÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetine oqýǵa túsken sol bir kúz áli kóz aldymda. Sonda bizdiń kýrsymyzda qaraǵandylyq qyz-jigitterdiń qarasy óte kóp boldy. Olar Ábýsattar Turǵanbekov, Amanjol Qanafın, Júrsin Ermanov, Tileýǵabyl Baıtursynov, Samat Júnisov, Sáýlebek Jámkenov, Klara Hamzına edi. Oılap otyryp tańǵalamyn, sol kezdegi respýblıka astanasyndaǵy basqa ulttyń basymdyǵynan ba, joq álde burynnan qanymyzda bar qazaqy qasıetimizden be, áıteýir alǵash tanysqannan bastap-aq bárimiz bir-birimizdi jatyrqamaı óte uıymshyl, yntymaqshyl bolyp kettik. Joǵarydaǵy jandardyń kóbi áskerge baryp, odan qalsa óndiris pen sharýashylyqta jumys istep kelip oqýǵa túsken azamattar-tyn. Sondyqtan olardyń ýnıversıtetke mektep qabyrǵasynan keıin birden top ete túsken biz sekildi 12 oqýshyǵa úıreteri az bolǵan joq.
Arada úsh jyl ótkende kýrstasymyz Samat Júnisov jataqhanadaǵy bólmemizge bir bozbalany ertip ákelip, tanystyrǵany bar. «Maǵaýııa Sembaev degen inim bolady. Qarqaralydan. Jýrfakqa bıyl túsken stýdent», – dedi ol. Baıyppen barlap qaraımyz, boıshań bolǵanymen tipten jas. Ýyzdaı bala. Sóıtsek, mektepti qyzyq kórip, 6 jasynda barǵan eken. Sodan 1-synyp baǵdarlamasyna ilesip ketken ǵoı. Endi, mine, 16-ǵa 1-2 aı qalǵanda pasport emes, týý týraly kýálikpen QazMÝ-ǵa kelip oqýǵa túsip tur.
Sodan bastap Maǵaýııa bizdiń janymyzdan shyqpaıtyn boldy. Kınoteatr, kitaphanaǵa barsaq ta qasymyzda júrgeni. Tańerteńgilik óz bólmesindegi jigitterimen leksııaǵa tartady. Odan tús qaıta oralǵan soń, kýrstastarynan bólinip, bizdiń 115-bólmege keledi. Kelgen boıda jerles aǵasy Samatpen shúıirkelesip, bizben birge otyryp shaı ishedi. Sodan soń ekinshi bir jerlesi Tileýǵabyl kókesiniń tósegine otyrady da onyń týmbochkasyn ústel ornyna paıdalanyp, sabaqqa daıyndalady. О́z bólmesine tún jarymda ǵana qaıtady. Munyń syryn biz óte jaqsy biletinbiz. Sondyqtan da oǵan túsinistikpen qaraıtynbyz. Nege deseńiz, Maǵaýııa ol kezde múldem jas bozbala edi. Buryn aýyldan attap shyqpaǵan ol týǵan jerin ańsaıtyn. Ata-anasyn saǵynyp, hat kelmedi me eken degendeı, Bas pochtamtqa jıi baratyn. Bul aqyn Qadyr Myrzalıevtiń «Stýdentter» atty óleńindegi teńeýmen aıtqanda: «Bastalmaǵan qalanyń dastany áli, Alǵashqy jyl dala dep jas tamady...» degen kez edi. Sondaı sátte bir jerde týyp, bir óńirdiń aýasyn jutqan Samat pen Tileýǵabyl aǵalaryna kelip, olardy qara tutýy oǵan ózi áli úırene qoımaǵan qalada aıtarlyqtaı súıenish, demeý bolǵany anyq.
Osy arada aıta keter bir jaıt, Maǵaýııanyń es kórip júrgen jerles aǵasy Samattyń kimniń de bolsa tilin tabar erekshe qasıeti bar edi. Ol eger seni bir nársege jumsasa, qandaı qıyn sharýa bolsa da ony oryndaýǵa qalaı júgirip ketkenińdi baıqamaı qalatynyń. Mine, sol Sákeń osy ǵajap qabiletimen kele-kele Maǵaýııany da ózimizdiń ishki-syrtqy «sharýashylyq jumystarymyz» úshin bizge kómekshilikke beıimdep bergeni bar. Aldyn ala jasalǵan keste boıynsha qaısymyz bólmege kezekshi bolamyz, qasymyzda járdemdesip Maǵaýııa júredi. Azyq-túlik dúkenine kimniń barýy qajet etilse, onyń janyna qolǵanat retinde taǵy da sol ilesedi. Qysqasyn aıtqanda, ol sol jylǵy kúz ben qys jáne kóktemde óziniń elgezek, til alǵysh minezimen bizdiń 115-bólmeniń tolyqqandy bir múshesine aınaldy da ketti. Al jazda... Iá, jazda da jubymyz jazylmady. Stýdenttik qurylys otrıadynda sol kezdegi Selınograd oblysynyń Derjavın aýdanyndaǵy «Maıak» keńsharynda tize qosa eńbek ettik. Onda da ol bizdiń kýrstaǵy taǵy da bir jerlesi Sáýlebek Jámkenov aǵasynyń janynda júrip, bárimizdiń súıikti de súıkimdi inimiz bola bildi.
Sodan keıingi eki jylda da Maǵaýııamen qatarymyz ajyraǵan joq. О́ziniń de, bizdiń de kýrspen qatar aralasyp júrdi. Quddy bir jazýshy Valentın Kataevtyń ataqty povesindegi «polk balasy» dersiń. 1974 jyly jazda oqýymyzdy aıaqtaǵan bizder shama-sharqymyzǵa qaraı respýblıkalyq, oblystyq, aýdandyq gazetterge ornalasyp, eńbek jolymyzdy bastadyq. Men Almatyda, «Lenınshil jasta» qaldym. Ol kezde 3–4-kýrstarda oqıtyn Maǵaýııa jýrfaktaǵy óndiristik praktıka kezinde maǵan kelip turdy. Al 1976 jyly oqýyn aıaqtaǵan soń, Qaraǵandyǵa attandy. Mine, sol jerde ol ózi bes jyl oqyǵan bilimin ómirdegi qıyn da kúrdeli jumyspen ushtastyryp, oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń burq-sarq qaınaǵan qym-qýyt tirligine kirgen de ketken. Muny maǵan aıtqan sondaǵy kýrstastarym Ábýsattar Turǵanbekov pen Samat Júnisov edi. Ara-tura telefonmen amandyq-saýlyq surasqanda olardan estigenim: jas jigit ujymda baryn salyp eńbektengen. Jan-tánimen jumys istep, shyńdalǵan. Mol tájirıbe jınaqtaǵan. Sonyń nátıjesinde alǵa shyǵyp, bilikti maman atanǵan. Bul jaı sóz, qurǵaq baıandaý emes. Maǵaýııanyń joǵarydaǵydaı jetistigin 80-jyldar dyń aıaǵynda ózimiz kózimizben kórdik. Ol ataqty Sheraǵań, Sherhan Murtazanyń «Egemen Qazaqstanǵa» bas redaktor bolyp kelgen kezinde gazettiń bet-beınesin jańartyp, mazmunyn arttyrý úshin respýblıkamyzdyń oblystyq basylymdarynan bir top jýrnalısti Almatydaǵy ortalyq apparatqa aldyrtýy edi. Olar máselen, Pavlodar, Semeı, Shymkentten shaqyrtylǵan Nurtóre Júsip, Rýslan Nurtazın, Erkin Qydyr sekildi jastar-tyn. Solardyń qatarynda Maǵaýııa Sembaev ta bar bolatyn.
Ol aǵa gazette de sýyrylyp alǵa shyǵyp, ónimdi eńbek etti. Biraq 90-jyldardyń basynda «Ortalyq Qazaqstan» gazeti basshylyǵyna Almatydan arnaıy jiberilgen ataqty jýrnalıst Nurmahan Orazbekov birden Maǵaýııany izdedi de, ol kóp keshikpeı sol kisiniń shaqyrtýymen qaıtadan Qaraǵandyǵa qaıtty. Munda aldymen Nuraǵańa, keıin kánigi, kásibı maman Rymqul Súleımenovke senimdi serik bola bilgen keıipkerimiz ýaqyt óte kele ózimiz sóz etip otyrǵan oblystyq basylymnyń tizginin ustady. Sol kezde Almatyda tilektes bolyp júrgen bizder buǵan qatty qýanǵanbyz. Telefon arqyly habarlasyp, shyn júrekten quttyqtaǵanbyz.
...1999 jyly 19 aqpanda «Egemen Qazaqtan» gazetiniń redaksııasy Almatydan Astanaǵa kóshti. Elordanyń Lomonosov kóshesindegi eki qabatty shaǵyn ǵımaratqa kirip, ornalasyp jatqanymyzda Qaraǵandydan qas-kirpigine qyraý qondyryp Maǵaýııanyń jetkeni!.. Bir kezde Almatyda az ýaqyt ózi jumys istep, Qaraǵandydaǵy oblystyq gazetke basshylyq qyzmetke aýysqan onyń aǵa basylymǵa: «Kósh kólikti bolsyn!» dep tilek aıtýǵa kelgen beti eken. Qushaqtasa amandasyp, máre-sáre boldyq ta qaldyq. Sodan bastap birde Qaraǵandyda, keleside Astanada qaıtadan birge júrip turatyn boldyq. Olar: mereıtoı, balalarymyzdyń úılený, shildehana sııaqty qýanyshyndaǵy basqosýlar ǵoı baıaǵy.
Maǵaýııa Sembaı «Ortalyq Qazaqstanǵa» 20 jyldan astam ýaqyt bas redaktor boldy. Ol ýaqyttar oǵan ońaı bolǵan joq. Bulaı deıtinimiz, atalǵan kezeńde bir jaǵynan ujymdaǵy qordalanyp qalǵan áleýmettik-turmystyq máselelerdi qalaı tez sheship, jurt kóńilinen shyqsam, ekinshi turǵydan gazetti qaıtsem jaqsartyp, oqylymdy etsem, sóıtip quldyrap ketken tırajdy joǵary deńgeıge jetkizsem, úshinshiden joǵarydaǵydaı uıymdastyrý jumystarymen arpalysyp júrip, óz shyǵarmashylyǵymdy joǵaltyp almasam degen tynymsyz oı jeteginde júrýine týra kelgen jaıy bar. Osyndaı iri de irgeli úsh maqsatty aldyna qoıǵan Maǵaýııa olardy júzege asyra da bildi.
...2019 jyldyń kóktemi bolatyn. Jigitterden: «Maǵaýııa syrqattanyp júr eken», degen habar estidim. Eki-úsh ret qońyraý shalyp edim, telefonyn almady. «Qoı, baryp qaıtý kerek shyǵar», dep oıladym ishimnen. Sodan: «Áne-mine baramyn», degenimshe jaz boldy. Odan kúz de kelip jetti. Ne kerek, Sáýlebek dosym ekeýmiz jolǵa shyqtyq-aý áıteýir. Oblystyq aýrýhanaǵa jetip, Ersin, Jánibek inilerimizdiń bastaýymen úshinshi qabatqa kóterilgenimizde, dálizde bizdi kútip júrgen Maǵaýııany kózimiz shaldy. Erkeleı kelip qushaqtap, máre-sáre boldy da qaldy. Palataǵa kirip te, odan shyǵyp ta kóp áńgimelestik. Jalǵyzsyraıtyn sııaqty. Jibergisi joq. Kóńilin qaldyrmas úshin bir áńgime bastaımyz. Odan kelesi áńgime... Sodan ne kerek, túske deıin otyrdyq. Qaıtarda qolyn alyp, júzine kóz saldym. О́ńiniń sál bozaryńqy tartqany bolmasa, esh ózgeris joq sııaqty edi. Tip-tik qalpy, shıraq qımyly, bári-bári burynǵydaı-tyn.
...Sol beınesi áli kóz aldymda.
Janbolat AÝPBAEV,
jýrnalıst
ASTANA