Bıylǵy maýsym aıyndaǵy derekke qarasaq, elimizde jańa úıdiń bir sharshy metri orta eseppen 527 220 teńge bolǵan. Ekonomıkany qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń (AERC) málimetinshe, eń qymbat baǵa Astanada tirkelgen. Elordada páterdiń bir sharshy metri – 492 309 teńge shamasynda. Al eń tómen kórsetkish О́skemende – 434 154 teńge. Qurylys ta qarqyndy. Bıylǵy qańtar-mamyr aılarynda qurylys kóleminiń jyldyq máni 15,4%-ǵa ósken.
Mamyrda 34 myń satyp alý-satý mámilesi tirkelipti. Bul aldyńǵy jylǵy kórsetkishten 9,4%-ǵa kóp. Al jyl basynan beri jasalǵan mámile 158,5 myńǵa jetti. Bul da 2024 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 5%-ǵa joǵary. Qańtar-mamyr aralyǵynda 6 mln sharshy metr turǵyn úı azamattardyń ıgiligine berildi. Byltyr 19 mln sharshy metr turǵyn úı salynǵan. Mundaı dınamıka el turǵyndarynyń baspanaǵa degen úlken suranysyn ańǵartady.
Jaldamaly páterge suranys artty
Áıtkenmen, jyljymaıtyn múlik naryǵynda qatarynan ekinshi jyl toqyraý baıqalýda deıdi sarapshylar. Sonyń ishinde, baǵanyń ósýi baıaýlap, ıpoteka men kelisimsharttar azaıǵan. Ásirese merzimi ótken nesıelerdiń úlesi turaqty túrde ósip jatyr. Al suranys úrdisi jaldamaly páterlerge aýǵan. Sebebi ınflıasııanyń ósýi, halyq tabysynyń tómendeýi, ıpotekalyq mólsherlemelerdiń artýy ıpotekalyq nesıeni qoljetimsiz ete bastady.
Ekinshi deńgeıli bankterdegi ıpotekalyq mólsherlemeler keıingi 5 jylda turaqty túrde ósip keledi. Bul jóninde jyljymaıtyn múlik naryǵynyń sarapshysy Anna Shaskaıa aıtty.
«Naryqqa makroekonomıkalyq faktorlardan bólek, jergilikti tıimsiz júıeler de keri áserin tıgizip otyr. «Otbasy banktiń» jalpy ıpotekalyq portfeldegi úlesi áli de 57%-dy quraıdy. О́z kezeginde bul dısproporsııa týyndatyp, memleketke túsetin júktemeni arttyrady. Sebebi nesıelerdiń basym bóligin memleket sýbsıdııalaıdy. Al jeńildetilgen baǵdarlamalardyń mólsherlemesi ınvestorlarǵa tıimdi. Búginde úıdi jalǵa berýden túsetin tabys – jylyna 6-8%-dy qurasa, keıingi 5 jylda turǵyn úı baǵasynyń ortasha ósimi 15-20%-dy qurap otyr. Mundaı aıyrmashylyq ıpotekany tıimdi ınvestısııalyq quralǵa aınaldyrady. Ásirese shaǵyn, bir nemese eki bólmeli páterler úshin. Izinshe, ınvestısııalyq suranys artyp, sonyń áserinen jaldamaly turǵyn úı segmenti qyz-qyz qaınaıdy», deıdi A.Shaskaıa.
Úmitke toly úsh bastama
Sarapshynyń aıtýynsha, osyndaı boljamdardan soń memleket ıpotekalyq júıeni reformalaýǵa shyndap kiristi. Nátıjesinde, keıingi birneshe aıda úsh negizgi bastama qolǵa alyndy.
«Otbasy banktiń» modelin ekinshi deńgeıli bankterge engizý sharasy atalǵan qarjy ınstıtýtynyń ıpotekalyq portfeline jáne bıýdjetke túsetin júktemeni azaıtýǵa tıis. Bir jaǵynan ıpotekalyq naryqta básekelestikti damytý da kózdelgen. Ekinshiden, ıpoteka boıynsha shekti mólsherlemeni 25%-dan 20%-ǵa deıin tómendetý arqyly naryqty jandandyrýǵa tyrysýdamyz. Áýelde jaqsy nátıje kútsek te, bankterdiń reaksııasy oń bolmady. Oǵan qosa, nesıe berýdiń ýaqytsha toqtatylǵany bar. Sondyqtan bul sheshim qarashaǵa deıin keıinge qaldyryldy. Úshinshisi – bastapqy jarnanyń eń tómengi mólsherin 10-20% deńgeıinde belgileý. Bastama qazir Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginde talqylanyp jatyr. Atalǵan ózgeris azamattardyń ıpoteka alý múmkindigin birshama shektegenimen, qarajattyń qaıtýyn jandandyrady», deıdi sarapshy.
Mamannyń sózinshe, bul ózgerister bıýdjetke túsetin salmaqty azaıtyp, «Otbasy bankke» degen «táýeldilikten» arylýǵa járdemdesedi. Sonyń arqasynda memlekettik qoldaýdyń sapasy da arta túspek. Alaıda azamattar úshin ıpoteka alý kúrdelirek bola túsedi. Al bankterge kelsek, olar ózderiniń ıpotekalyq ónimderin usynýǵa yntalanady. Naryqtaǵy kontrasqa toly mundaı aýmaly-tókpeli úrdisterdiń qalaı ózgererin jyl sońyna deıin ańǵaryp qalatyn sııaqtymyz.
Baıan MURATBEKQYZY,
jýrnalıst