Búgingi eńbek naryǵy jyldam ózgerip jatyr. Keshe suranysta bolǵan mamandyqtar búgin mańyzyn joǵaltyp, jańa kásipter paıda bola bastady. Osyndaı jaǵdaıda memleket aldynda turǵan kókeıkesti jumys – ýaqyt talabyna saı bilikti maman daıarlaý. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy Joldaýynda: «Ekonomıkany bilikti mamandarmen qamtamasyz etý – asa ózekti mindet. Sondaı-aq bolashaqta suranysqa ıe bolatyn kásipter úshin bilikti mamandar daıarlaý kerek», dep arnaıy tapsyrma bergen edi.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń málimetinshe, kadr daıarlaýǵa beriletin memlekettik tapsyrys kólemi jyl saıyn artyp keledi. 2024–2025 oqý jylyna 94 251 grant bólingen. 2025–2026 oqý jylynda da osy shama saqtalyp otyr. Onyń ishinde bakalavrıatqa – 77 myń, magıstratýraǵa – 10 myń, doktorantýraǵa 3 myń grant qarastyrylǵan. Bıylǵy memlekettik granttar el ekonomıkasynyń boljamdy kadrlyq qajettilikterin eskere otyryp bólingen. Eń kóp grant tehnıkalyq, pedagogıkalyq jáne IT salalaryna tıesili. Prezıdent ótken jylǵy Joldaýynda: «Eń aldymen, sý, energetıka, qurylys jáne basqa da salalarda qatty baıqalyp otyrǵan kadr tapshylyǵyn joıý qajet», dep basa aıtqan. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine qarasty Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim komıteti tóraǵasynyń orynbasary Janna Esenbaevanyń aıtýynsha, bıyl osy tapsyrma nazarǵa alynǵan.
«Byltyr da 78 myńǵa jýyq grant bólingen edi. Bıyl memlekettik bilim berý tapsyrysy osy kólemde boldy. Pedagogıka salasyna 13 myńnan astam, aqparattyq kommýnıkasııalyq tehnologııalarǵa jáne ınjenerlik baǵytta 20 myńnan astam grant qarastyrylǵan. Basqa salalarǵa qajettiligine saı bólindi. Bizdiń ekonomıkamyzǵa baılanysty qazir ınjenerlik, sý, energetıka, jol qurylysy, kólik, áýe joldary men temirjol salasyndaǵy mamandar qajet. Sol sebepti dál osy salalarǵa tıisti granttar bólinip otyr. Talapkerlerdiń arasynda medısınalyq, pedagogıkalyq jáne ınjenerlik baǵyttarda, bıotehnologııa, jeńil ónerkásip, taý-ken isteri mamandyqtaryna suranys kóp», dedi ol.
Infografıkany jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Joǵary bilimge qoljetimdilikti keńeıtý maqsatynda stýdentterdiń shákirtaqysy da jyl saıyn joǵarylap jatyr. Bıylǵy oqý jylynda 20 paıyzǵa kóterilgen. Mysaly, bakalavrıattyń medısınalyq joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri úshin stıpendııa 2024 jyly 75 600 teńgeden 2025 jyly 84 000 teńgege deıin, ınternatýra stýdentteri úshin – 94 863 teńgege deıin, rezıdentýra stýdentteri úshin 134 664 teńgege deıin ósti.
Sondaı-aq JI mamandaryn daıarlaýǵa da erekshe kóńil bólinip otyr. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń dereginshe, 20 joǵary oqý ornynda jasandy ıntellekt boıynsha 21 jańa bilim baǵdarlamasy ashylǵan. Onyń ishinde «Qoldanbaly jasandy ıntellekt», «JI jáne blokcheın ınjenerııasy», «Medısınadaǵy JI», «Kompıýterlik ǵylym jáne jasandy ıntellekt» sııaqty zamanaýı baǵyttar qamtylǵan. Qazirdiń ózinde 2196 stýdent osy baǵdarlamalarda bilim alyp jatyr. Buǵan qosa ınnovasııalyq jobalardy júzege asyrý jolǵa qoıylǵan. Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetinde Seýl tehnıkalyq ýnıversıtetimen birlesken JI jáne ınformatıka joǵary mektebi ashyldy. Q.Sátbaev ýnıversıtetinde «City University of Hong Kong» fılıaly jumys istep tur. Al ShQTÝ bazasynda Lý Ban sheberhanasy aıasynda halyqaralyq JI zertteý ortalyǵy quryldy.
Ozyq mamandarmen qamtamasyz etý maqsatynda «Mamandyǵym – bolashaǵym» jobasy iske asyrylyp jatyr. Qazirgi tańda 20 óńirde osy jobany júzege asyrý boıynsha óńirlik jol kartalary bekitilgen. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń málimetinshe, 9 óńirde (Pavlodar, Mańǵystaý, Qaraǵandy, Aqtóbe, Jambyl, Aqmola, Jetisý, Astana, Almaty) 45 sala boıynsha mamandarǵa qajettiliktiń óńirlik kartalary ázirlendi. Sonyń negizinde 91 joǵary oqý orny jańa kásipterdiń salalyq atlastary men óńirlik kartalarǵa súıene otyryp, 902 bilim berý baǵdarlamasy daıyndalǵan. Qazirgi kezde taǵy 5 óńirde – Almaty, Atyraý, Qostanaı, Túrkistan, Ulytaý oblystarynda, óńirlik kartalardy ázirleý jumysy júrip jatyr. Jumys barysy 2025 jyldyń sońyna deıin aıaqtalady. Mınıstrlik «Mamandyǵym – bolashaǵym» jobasyn halyqaralyq Atlas deńgeıine kóterýdi kózdep otyr. QS uıymymen birlesip, stýdentterdi eńbek naryǵyna daıyndaýǵa kómektesetin 1Mentor ınteraktıvti quralymen ıntegrasııalaý jumystary bastalǵan. 1Mentor – bul QS ázirlegen jasandy ıntellekt platformasy. Ol 200 mıllıonnan astam bos jumys orny týraly habarlandyrýdy taldap, ındýstrııanyń naqty qajettilikterin jáne suranysqa ıe daǵdylardy anyqtaıdy. Platforma oqý oryndaryna bilim baǵdarlamalaryn beıimdeýge, mansaptyq keńes berýge, stýdentterge kásibı maqsattaryna jetý úshin tıisti kýrstardy tańdaýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı bul qural stýdentterge oqý traektorııasyn túzep, eńbek naryǵyna qajetti baǵytqa jol kórsetedi.
Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim uıymdarynda da maman daıarlaý isine tyńǵylyqty kóńil bólinip otyr. Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimetinshe, eń aldymen, qaıtalanatyn mamandyqtardy qysqartý, eńbek naryǵynda suranysqa ıe jańa baǵyttardy ashý qolǵa alynǵan. TjKB uıymdaryna akademııalyq derbestik berilgennen bastap kolledjderge 4000-nan astam jańartylǵan, surnysqa saı bilim baǵdarlamalary engizilgen.
Sonymen qatar dýaldy oqytý júıesi keńeıip keledi. Búginde 558 kolledjde 8013 kásiporynnyń qatysýymen 72 myńnan astam stýdent qamtylǵan. 498 kompanııa oqý oryndarymen memorandýmdarǵa qol qoıyp, qamqorshylyq keńesterge enip, stýdentterdi óndiristik tájirıbege qabyldaý týraly kelisim jasasqan. Sonyń arqasynda jyl saıyn kolledj túlekteriniń jumysqa ornalasýy deńgeıi artyp keledi.