Aldyn ala telefonmen tildeskende esimimdi umytpaı qaıtalap, aýzynan «aınalaıyny» túspegen jaǵymdy daýysty aqsaqaldyń esiginiń qońyraýyn bastym.
Qarsy aldymda – uzyn boıly, keýdesin orden-medal japqan polkovnık kıim úlgisindegi orys aqsaqaly jymıyp turdy.
– Assalaýmaǵaleıkým, Dıma ata...
– Valeıkým-assalam, aınalaıyn, zahodı...
Fotoalbomdar men gazet-jýrnaldardy ústeldiń ústine retimen qoıǵan bólmege kirdik. Tamara apamyz Dıma atamyzdyń suraýymen qoıýlap sút qatqan «qazaqsha» shaı ákeldi. Qazaqshaǵa, qazaqqa degen peıilin unatyp qalǵanymdy baıqaǵan aqsaqal:
– Bala kezimnen, zeıin qoıyp, mán berip úırengen eń birinshi qazaqsha sózim – uzynqulaq... Jadymda máńgi saqtalypty. Týǵan atam Petr Stepanovıch Almaty oblysy partııa komıtetiniń saıası lektory bolatyn. 30-shy jyldar. Kanıkýldamyn. Atqa mingesip jolǵa shyǵamyz. Shelekke jetkenimizde búkil Narynqol aımaǵy «Stepanych kele jatyr» dep habardar bolyp qoıady eken. Atam muny «uzynqulaqtyń» – symsyz telefonnyń arqasy deıtin, – dep bir kúlip aldy.
Almatynyń 91 jastaǵy shıraq aqsaqaly, Uly Otan soǵysynyń ardageri, tank ekıpajynyń burynǵy komandıri, polkovnık Dmıtrıı Mıhaılovıch Malyshev 1945 jyly 24 maýsymda, 21 jasynda Máskeýde ótken Jeńis sherýine qatysqan. Saltanatty qaıtalaý baqyty araǵa attaı 70 jyl salyp buıyrypty...
– Birinshiden soń... Máskeýdegi Jeńis sherýine qaıtyp jolyńyz túspedi me?
– Oı, aınalaıyn... olaı demeńiz! Qazaqstanda Jeńis sherýine qatysqan menen basqa qanshama myqty azamattarymyz boldy! Máselen, keshegi batyr general Saǵadat Nurmaǵambetov pen eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry ushqysh Talǵat Bıgeldınovti alaıyq. Bárimen syılastym. О́kinishtisi, ekeýi de 70 jyldyqty kóre almaı ketti... qatarymyz jyl sanap sırep barady...
– 70 jyl buryn ózińiz tankimen júrip ótken Qyzyl Alańdaǵy sherýden esińizde qalǵany...
– Senesiz be, árbir mınýt, árbir kórinis kóz aldymda. Úsh-úshten sap túzegen alty qatar tank kolonnasy tańǵy 4-ke deıin jattyǵatynbyz. Sol kúni tań atpastan Manej alańyna tehnıkany sapqa tizip, belgi beretin sátti kútip turdyq. Saǵat – 10.00. Shybynnyń «yzyńy» estildi. Tynyshtyqty Kreml saǵatynyń qońyraýy buzdy... Qaıta tynyshtyq ornady. Kenet tas tóselgen alańnyń ústinde at tuıaǵynyń tasyry estildi. Bul – aqboz at mingen marshal Jýkov edi, oǵan qarsy súlikteı qara sáıgúlikpen marshal Rokossovskıı shaýyp shyqty. 21 jasar leıtenantpyn, júregim at tuıaǵynyń dúrsilimen birge soqty. Áýelde aqboz atqa Stalınniń ózi minip shyǵady degendi «uzynqulaqtan» estigenbiz. Sóıtse, Stalın: «Joldas Jýkov, siz atqa minip-júrýdi umytpaǵan shyǵarsyz dep oılaımyn», dep qysqa qaıyrypty.
– Shynynda da eshteńe umytpapsyz?!.
– Ol kezde boıymnyń uzyndyǵy 1 m 82 sm, qazir de bir santımetr shókken joqpyn... «T34-85» tankisiniń komandıri retinde lıýkty ashyp, qolymdy shekeme aparyp, moınymdy minbedegi Stalın bastaǵan qolbasshylarǵa qarata buryp, dúriletip óte shyqtyq. Bary osy.
– Máskeýge Almatydan ushasyz ba?
– Joq... Aldymen ózime shaqtap tigilgen tý tústes telpegimdi, kıim úlgimdi kıip, Astanada 7 mamyrda ótetin Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń Áskerı sherýine qatysamyn. Sol jerde qazaqstandyqtardyń baǵyna týǵan ǵajaıyp Elbasy Nursultan Nazarbaevty keshegi saılaýdaǵy Jeńisimen quttyqtaımyz degen úmittemin! Sodan soń iriktelgen 6 adam Máskeýge bet alamyz.
– Besinshi qabatqa kún saıyn lıftisiz kóterilip, túsý... aýyr emes pe?
– Kerisinshe...kempirimiz ekeýmizdiń júregimizdiń saǵatsha soǵyp turýy osy besinshi qabatqa kóterilip, túsip turýymyzdyń arqasy. Bir bólmeli úıimizdi jerdiń jumaǵy sanaımyz. Eshkimge ókpemiz joq, aınalaıyn! Elimiz aman, tynysh, baqytty bolsyn!
Naǵyz ósıetti qarııanyń batasy! Jaý oǵynyń jaryqshaǵynan sińiri tartylǵan Dıma atanyń qolyn qysyp, qazaqsha «Aq jol!» dedim. Esik aldynda «Men Máskeýden oralǵanda mindetti túrde úıge kel!» dep qaldy 91 jastaǵy qart maıdanger jadyraı kúlip...
Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan».
ALMATY.