Aýyl sharýashylyǵy el yrysyn eseleıdi

Dıqandar bıyl 27 mln tonna astyq jınady

Prezıdent sóziniń basynda aýyl sharýashylyǵy eńbekker­lerine rızashylyǵyn bildirdi.

– Eń aldymen, barsha aýyl sharýashylyǵy eńbekkerlerine kásibı merekelerińiz qutty bolsyn deımin. Bul shyn máninde, naǵyz eńbek adamdarynyń meıramy ekeni sózsiz. Dıqandar, mal sharýashylyǵy mamandary, sharýalar – bári de elimiz­diń ósip-órkendeýine zor úles qosýda. Qajyrly eńbekterińiz úshin Sizderge shynaıy rızashy­lyǵymdy bildiremin. Aýyl sharýashylyǵy – ekonomı­kamyz­dyń strategııalyq máni aıryq­sha salasy. Búgin, mine, aýyl sharýa­shylyǵyna arnalǵan ekinshi forýmdy ótkizip jatyrmyz. Al­qaly jıynǵa aýyl-aımaqtardan kóptegen bilikti maman arnaıy kelip, qatysyp otyr. Sondyqtan búgingi forýmdy jalpyulttyq aýqymdaǵy basqosý deýge bolady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Osy oraıdaı Memleket basshysy forýmda sóz sóılegen azamat­tar salmaqty oılar aıtqa­nyn, usynystardy muqııat qarap, mindetti túrde eskerý qajet ekenin atap ótti.

– Aýyl sharýashylyǵy – árdaıym memleket nazarynda. Prezıdent retinde men osy salanyń qarqyndy damýyna erekshe mán beremin. Halqymyz «Egin ekse – el toq» dep beker aıtpaǵan. Byl­tyr biz mol astyq alyp, keıingi on jyl­daǵy rekordtyq kórsetkishke qol jetkiz­dik. Bıyl da kúzgi jıyn-terin berekeli boldy. Dıqandarymyz 27 mln tonna astyq jınady. Ár aımaq el qambasyna mol úles qosty. Sonyń ishinde Aqmola oblysy eń joǵary kórsetkishke (7,5 mln tonna) ıe boldy. Qyrkúıek aıynda egin oraǵynyń barysyn kórý úshin oblysqa arnaıy barǵanymdy bilesizder.

Qazir halqymyzdyń 37 paıyzy, ıaǵnı 7,5 mln adam aýylda turady. Aýyl – halqymyzdyń tamyry, rýhanı qazyǵy. Buryn solaı bolǵan, bolashaqta da solaı bolyp qala bermek. Túptep kelgende, aýyl sharýashylyǵyn damytý máselesine jalpy aýyl-aımaqtardy, ıaǵnı búkil eldi damytý dep qaraǵan jón. Osy baǵytta biz keıingi jyldary aýqymdy reformalar júrgizip jatyrmyz. Elimizdiń negizgi kórsetkishteri – turaqty. Bıylǵy on aıda ekonomıkamyz 6,4 paıyzǵa ósti. Sonyń ishinde aýyl sharýashylyǵy da qarqyndy damýda. Jyl basynan beri osy saladaǵy negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa 20 paıyzdan astam ósip, 790 mlrd teńgege jetti. Al eńbek ónimdiligi úsh jylda 37,3 paıyzǵa artty. Qazaqstan jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigi reıtıngi boıynsha (Global Food Security Index) 32-orynda tur. Bul – jaqsy kórsetkish. Biraq bul máz bolyp, qol qýsyryp otyrýǵa bolady degen sóz emes. Sebebi ashyǵyn aıtýymyz kerek, biz aýyl sharýashylyǵynyń orasan zor áleýetin áli de tolyq qoldanbaı otyrmyz. Elimiz jaıylymdyq jer aýmaǵy boıynsha álemde 6-oryn alady. Al egis alqaby boıynsha 8-orynda tur. Demek qolymyzda qajetti resýrs bar, tek sony tıimdi paıdalanýymyz qajet. Keıingi on jylda aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 2,5 eseden astam ósti, ıaǵnı 3,3 trln teńgeden 8,3 trln teńgege deıin kóbeıdi. 2030 jylǵa deıin bul kórsetkishti taǵy 2 ese arttyrýymyz kerek. Bul – bizdiń qolymyzdan keletin sharýa. Ulttyq damý josparymyz bar, maqsat-mindetterimiz de – aıqyn. Bizge keregi – sapaly jumys pen naqty nátıje, – dedi Prezıdent.

Jerdiń ıgiligin halyq kórýi kerek

Bul rette Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin erekshe nazar aýdaratyn ózekti máselelerge jeke-jeke toqtalyp ótti. Munyń birinshisi – mal sharýashylyǵynyń áleýetin barynsha paıdalaný.

– Biz buǵan deıin egin sharýashylyǵyn damytý baǵytynda biraz jumys júrgizdik, jaqsy nátıjege qol jetkizdik. Endi mal sharýashylyǵyna basa mán berýimiz kerek. Baıtaq dalamyzdyń barlyq aımaǵynda jyl on eki aı boıy mal baǵýǵa bolady. Osy múmkindikti durys paıdalaný qajet. Árıne, maldy baǵyp, ósirý, onyń sanyn kóbeıtý – ońaı sharýa emes, óte kúrdeli jumys. Memleket tıisti qoldaý kórsetedi. Qazir naqty qarjylandyrý tetikteri bar: jaıylymdardy sýmen qamtamasyz etýge, mal bordaqylaıtyn oryn salýǵa jáne asyl tuqymdy mal alýǵa memleketten sýbsıdııa berilip jatyr. Byl­tyrdyń ózinde osy maqsatqa 60 mlrd teńgeden astam qarjy bólindi. Son­daı-aq sharýashylyǵyn keńeıtem degen kásip ıelerine jeńildikpen nesıe alýǵa múmkindik bar.

Joldaýda mal sharýashylyǵy salasyndaǵy agrobıznesti qoldaý jos­paryn ázirleýdi tapsyrdym. Maqsat – mal basyn eseleý. Sol arqyly Qazaqstannyń halyqaralyq naryqqa et jetkizýshi iri el retindegi mártebesin bekite alamyz. Bul muratqa jetý úshin mal sharýashylyǵyn damytýǵa ońtaıly jaǵdaı jasaý qajet. Et baǵytyndaǵy mal sharýashylyǵynyń júıeli óndiristik sıklin engizý jumystaryn jalǵastyrǵan jón. Jaıylymdyq jerlerdi tıimdi ári aýys­tyryp paıdalaný tásiline basa mán ber­gen durys. Veterınarııa salasyndaǵy jaǵdaı máz emes ekenin moıyndaý qajet. Eń aldymen, bul salany materıaldyq-tehnıkalyq turǵydan qamtamasyz etý kerek. Mal dárigerleriniń eńbek jaǵdaıyn jaqsartý qajet, veterınar mamandardy yntalandyrý sharalaryn qarastyrǵan jón. Veterınarııa salasynyń ınfra­qury­lymyn kúsheıtýge qatysty jumys­ty tıimdi túrde jalǵastyrý kerek, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent toqtalǵan ekinshi baǵyt – jer máselesi. Osy oraıda ol jerdiń ıgili­gin halyq kórýi kerek ekenin, bir­neshe jyl buryn zańsyz alynǵan jáne ıgeril­meı bos jatqan jerlerdi qaıtaryp alý týraly naqty tapsyrma bergenin alǵa tartty.

Osy másele boıynsha mınıstr baıandady. 2022 jyldan beri 14 mln gektardan asa aýyl sharýashylyǵy jeri memleketke qaıtaryldy. Jerdi qolynan is keletin, jumys isteýge nıetti azamattarǵa berý kerek degen tapsyrma birneshe ret aıtyldy. Alaıda bul mańyzdy jumys baıaý júrgizilip jatyr. Sondyqtan Joldaý­da memleketke qaıtarylǵan jerdi kelesi jyldyń ortasyna deıin túgel­deı turaq­ty aınalymǵa engizý týraly tapsyrma berildi. Ákimdikterdiń osy má­selege qatys­ty josparlary qaǵaz júzin­de qalyp qoı­maýy kerek. Eń bastysy, jer taǵy da ıgerilmeı, bos qalmaýy qajet.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, Úkimet qazir mal sharýashylyǵy salasyndaǵy bıznesti qoldaý josparyn ázirlep jatyr. Jaıylymdyq jerler aýyl turǵyndaryna jáne naqty jos­pary bar ınvestorlarǵa berilýge tıis. Kelesi jyldyń ortasynda qabyldanatyn bul qujatta osy máseleniń sheshimderi aıqyn kórsetilýi kerek. Taǵy bir túıtkil – jerge beriletin kepildik qunnyń tómen bolýy. Kadastrlyq baǵalaý júıe­si qazirgi naryqtaǵy shynaıy ahýalǵa múl­dem sáıkes kelmeıdi. Úkimet bul máselege nazar aýdarýy kerek, kadastrlyq qundy aıqyndaý tásilin qaıta qaraýǵa tıis. Jer qatynastary salasyndaǵy kedergiler qazirgi zamanǵa saı sharýashylyqtar qurýǵa bóget bolyp otyr. Bul rette Prezı­dent Joldaýynda Úkimetke kelesi jyl­dyń sońyna deıin Jer resýrs­tary­nyń biryńǵaı sıfrlyq kartasyn ázir­leýdi tapsyrǵanyn eske salyp, quzyrly mınıstrlikter osy mańyzdy jumys boıynsha ne istelip jatqanyn 7 kúnniń ishinde baıandaýy kerek ekenin aıtty.

Kelesi másele – jer telimderi elektrondy konkýrs arqyly berilýi qajet. Jer alǵan azamattardyń eń basty mindeti – jerdi tıimdi ıgerý, ıaǵnı, berilgen jerdi kádege jaratý. Buǵan qosa jer resýrs­taryna monıtorıng júrgizý tásil­derin qaıta qaraý qajet. Qazir aýyl sharýa­shy­ly­ǵy jerlerine qatysty derekter tolyq emes. Mundaı ahýal jerge baqy­laý jasaýǵa jáne ıgerilmeı bos jat­qan jer­ler­di qaıtaryp alýǵa kedergi kelti­redi. Jerdi bólip-taratý úderisi boıynsha aq­parat ashyq ári qoljetimdi bolýy qajet.

Memleket basshysy mán bergen úshinshi másele – sý tıimdiligin arttyryp, ırrıgasııalyq jelilerdi jańǵyrtý. Onyń aıtýynsha, sý qoımalarynyń shamamen 60 paıyzy – aýyl sharýashylyǵy enshisinde. Agrarlyq salada sýdy tıimdi paıdalaný, saıyp kelgende, eldegi búkil sý ekojúıesiniń turaqtylyǵyna áser etetin faktorǵa aınalyp otyr. Agrosek­torda zamanaýı sý únemdeý tehnologııa­lary engizilip, sýdy kóp qajet etetin daqyldar alqaby azaıtylýda. Bul – úlken jumystyń basy ǵana. Sarapshylardyń esebinshe, aldaǵy úsh jylda sý únemdeý­shi tehnologııalar keminde 1 mln gektar­dy qamtıtyn deńgeıge jetedi. Sıfr­lyq sheshimderdi engizý jáne jobalar­dy júzege asyrýdyń barlyq keze­ńin qatań baqylaýǵa alý arqyly sý ınfra­qury­lymyn jańǵyrtýdy jedeldetken jón. Sý sharýashylyǵyn jańǵyrtý bo­ıyn­sha jumys jetkilikti, alaıda bul aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý jos­­pary­men ózara baılanysty bolýǵa tıis.

– Bizdiń vedomstvolar túrli jos­par men jol kartalaryn ázirleýmen áýestenip ketti. Tipti, onyń kóbi óz ara­larynda kelisilmeıdi, júrdim-bar­dym jasalady. Mundaıdy doǵarý kerek. Memleket jumsaǵan ár tıynnyń qaı­tary­my bolýǵa tıis. Bul – daýsyz. Qarjy­ny zamanaýı sý paıdalaný tehno­lo­gııa­laryn belsendi qoldanatyn óńir­lerge berý qajet. Sondyqtan Aýyl sha­rýa­­­shylyǵy óndirisiniń óńirlik jospary Úkimet ázirlep jatqan Sý resýrs­ta­ryn basqarý jónindegi bas josparyna engi­zilýge tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sıfrlandyrýdyń septigi mol

Tórtinshiden, agroónerkásip keshenin qarjylandyrý tásilderin jetildirý kerek. Prezıdenttiń aıtýynsha, bıyl aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jeńildetil­gen nesıe kólemi el tarıhynda alǵash ret 1 trln teńgeden asty. Bul – osydan 5 jyl burynǵy jaǵdaımen salystyrǵanda 10 ese artyq kórsetkish. Nesıe qoljetimdi bolýy úshin bankterge quzyrly mekeme tarapynan kepildik berý tásili engizildi. Bıyl «Damý» qory 1 300 nesıege kepildik berdi. Sóıtip, nesıe alýǵa múlki jetkiliksiz kóptegen sharýanyń, ásire­se shaǵyn jáne orta deńgeıdegi fermer­lerdiń máselesi oń sheshimin tapty.

Elimizde óndiriletin tehnıka jeńil­detilgen lızıngpen berile bastady. Bul ábden eskirgen tehnıkany jańartý­ǵa arnalǵan óte tıimdi sheshim boldy. Tórt jyl buryn aýyl sharýashy­lyǵy tehnıkalarynyń 90 paıyzy tozyp turǵan edi. Bul kórsetkish bıyl 70 paıyzǵa deıin tómendedi. Osy baǵyttaǵy jumysty bıznes ókilderimen birlesip, ári qaraı jalǵastyrý qajet. Qazir shar­ýalar alyp jatqan tehnıkanyń 90 pa­ıyzy Qazaqstanda shyǵarylǵan. Elimizdegi 10 zaýytta osyndaı 19 túrli tehnıka qurastyrylady. Olardyń qatarynda álemge tanymal brendter bar. Memleket basshysynyń jaqynda AQSh-qa jumys sapary kezinde «John Deere» kompanııa­symen birge quny 2,5 mlrd dollar bolatyn strategııalyq seriktestik týraly kelisimge qol qoıyldy. Soǵan sáıkes aldaǵy bes jylda elimizde 3 myńǵa jýyq zamanaýı tehnıka shyǵarylady.

Memleket basshysy, besinshiden, agroónerkásip keshenin sıfrlandyrýmen naqty aınalysqan jón ekenin alǵa tartty.

– О́zderińizge málim, jappaı sıfr­landyrý jáne barlyq salaǵa jasandy ıntellekt tehnologııasyn engizý Joldaýymda basty mindet retinde ataldy. Aýyl sharýashylyǵy úshin munyń máni óte zor. Sebebi jańa tehnologııalar shyǵyndy aıtarlyqtaı azaıtyp, ónimdilikti ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Aqmola oblysynda ótken keńeste jınalǵan ónimdi tıisinshe saqtaý jáne shyǵyndy meılinshe azaıtý sharalaryn qamtamasyz etýdi tapsyrdym. Elimizdegi kóptegen sharýa qojalyǵynyń qarjylyq turaqtylyǵy osyǵan baılanysty. Aldymyzda sıfrlyq tehnologııalar jáne jasandy ıntellekt elementteriniń kómegimen memleket­tiń bıdaı qoryn esepke alatyn jáne baqylaıtyn tıimdi júıe qurý min­deti tur. Ol úshin qoldanystaǵy astyq qambalaryn jańǵyrtyp, zamanaýı elevatorlar salý qajet. Bıdaıdy qabyl­daýdy jáne jóneltýdi esepke alatyn elektrondyq júıeniń bolýy jeke elevatorlar qurylysyn qarjylandyrý baǵdarlamasynyń mindetti bir sharty bolýǵa tıis.

Búginde kóptegen sharýa tehnolo­gııa­lyq jańashyldyqty (smart-ferma, agrodron, jer serigi tehnologııasy jáne JI) belsendi qoldana bastady.

Biraq jalpy el kóleminde qandaı da bir júıeli ózgerister bolyp jatyr dep aıtý­ǵa áli erte. Jekelegen «aqyl­dy» sheshim­derden tolyq sıfrlan­dyryl­ǵan agroón­diriske kóshý kerek. Árbir sharýa­­shylyq sıfrlyq tehnologııa­lardy paı­­dalanýǵa nıetti bolǵany jón. Mem­lekettik qoldaý óndiriske ınno­va­sııa­ny, sonyń ishinde jasandy ın­tellekt tehno­logııalaryn engizip jat­qan kásip­oryndarǵa berilýi qajet. Agro­óner­ká­sip keshenindegi aqparat­tyq júıe­lerdi ońtaı­landyrýdy jalǵastyrǵan durys. Qazir olardyń arasynda baılanys múl­de joq deýge bolady. Kóp jaǵdaıda sheshim­der qate statıstıka negizinde qabyl­danady. Ulttyq aýyl sharýashy­ly­ǵy sanaǵynyń nátıjesi saladaǵy naqty jaǵd­aıdy kórsetýge tıis. Jınaqtal­ǵan málimetter agrosektordaǵy sıfrlyq júıelerdi odan ári damytý men jańǵyrtýǵa negiz bolady.

Úkimet Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigimen birlesip, sa­la­­lyq aqparattyq júıelerdi ınte­gra­sııa­laýdy, sondaı-aq málimetter sa­pa­syn turaqty túrde baqylaýǵa alýy kerek. Elektrondyq agroónerkásip kesheni plat­for­masynyń bazasynda salany ke­shendi basqarýǵa yqpal etetin aýyl sha­rýa­shylyǵy málimetteriniń biryńǵaı arhı­tek­týrasyn qalyptastyrǵan durys, dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Agroónerkásiptiń eksporttyq áleýetin arttyrý mańyzdy

Prezıdenttiń aıtýynsha, altynshydan, tereń óńdelgen ónim shyǵarýǵa basymdyq berý qajet. Elimizdegi agroónerkásip kesheni kóbine shıkizat shyǵarýmen shektelip otyr. Muny ashyq aıtqan jón. Aýyl sharýashylyǵyn joǵary tehnologııaǵa negizdelgen ozyq sala retinde damytý – mańyzdy mindet. 2023 jyly agroónerkásiptegi óńdelgen ónimniń úlesi nebári 35 paıyz edi. Al bıyl 50 paıyz boldy. Kelesi jyly 70 paıyzǵa tolyq jetýi kerek. Qazir bul salaǵa shetel ınvestorlaryn tartý jumysyn tezdetý qajet. Tıisti jobalar az emes, olardyń birnesheýimen jıyn aldynda tanystym, biraq bir jerde toqtap qalýǵa bolmaıdy.

Agroónerkásip kesheniniń basty baǵyttary boıynsha ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý qajet. Asa mańyzdy mindettiń biri – jeke ınvestısııa tartý jumysy. Ásirese ozyq tehnologııasy bar shetel ınvestorlaryn elge ákelip, olarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý qajet. Joldaýda «Investısııaǵa tapsyrys» óndiristiń suranysyna saı bolýy kerek ekeni aıtylǵan. Úkimet agroónerkásip keshenine qatysty 200-den asa ınvestısııalyq jobanyń tizimin jasady. Jalpy quny shamamen 4 trln teńge (úsh jylda) bolatyn bul jobalar 12 baǵyt boıynsha jasalǵan. Endi osy jobalarǵa barlyq deńgeıde qoldaý kórsetilýi kerek, ıaǵnı ortalyq ta, aımaqtar da osy jumysqa belsendi túrde qatysýy kerek. Jobalardyń qashan jáne qalaı júzege asyrylatynyn muqııat oılastyrǵan jón. Ákimdikter jáne mınıstrlikter jedel ári úılesimdi jumys isteýi qajet.

Memleket basshysy basa aıtqan jetinshi másele – ónimderimizdi halyqaralyq naryqqa kóptep shyǵarý jaıy. Elimiz astyq eksporty boıynsha álemdegi jetekshi 10 memlekettiń qataryna kiredi. Sonymen qatar un eksporttaý isinde kósh bastap tur. Qazaqstan astyǵy Ortalyq Azııa, Iran, Aýǵanstan elderi sekildi dástúrli naryqtarmen qatar Eýropa, Ońtústik-Shyǵys Azııa men Soltústik Afrıkaǵa, atap aıtqan­da, Belgııa, Portýgalııa, Norvegııa, Ulybrıtanııa, Vetnam, Marokko, Aljır memleketterine de jetkizile bastady. Bul bizdiń astyq eksporty geografııasynyń keńeıip kele jatqanyn kórsetedi. Elimiz maıly daqyldar men ósimdik maıyn da kóptep syrtqa shyǵara bastady. О́tken jyly biz halyqaralyq naryqqa 18 myń tonnaǵa jýyq qoı etin shyǵaryp, osy sala boıynsha 10 ozyq memlekettiń qataryna endik. Degenmen áleýetimiz budan da mol.

Jalpy, agroónerkásip kesheni ónimderiniń eksporty 5 mlrd dollardan asady. Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń 200-den astam túri 70 memleketke eksporttalady. Agroónerkásip keshenindegi áleýetimiz bul kórsetkishten áldeqaıda joǵary. Onyń ústine álemde ekologııalyq turǵydan taza azyq-túlik ónimderine suranys artyp keledi. Sondyqtan strategııa durys túzilse, «Qazaq Organicfood» brendi halyqaralyq naryqta laıyqty ornyn alady. Elimizde organıkalyq ónimder shyǵarý standarttary bekitildi. Osy baǵyttaǵy júıeli jumysty jalǵastyrý qajet. Brendterimizdi keńinen nasıhattaýǵa barynsha qoldaý kórsetý – salalyq qurylymdar men elshilikterdiń mindeti. Sarapshylardyń boljaýynsha, aldaǵy 10 jylda álemde mal etine suranys 233 mln tonnaǵa deıin ulǵaıýy múmkin. Qazaqstan ettiń osy túrin eksporttaýshy iri elderdiń biri bola alady. Alǵashqy kezekte Azııa elderin qamtamasyz etýimiz kerek. Qoı etin eksporttaýda elimiz Mońǵolııa, Nıderland, Ispanııa jáne Fransııa sııaqty memleketterden keıingi orynda tur. Biraq bizde jaıylymdyq jer jetkilikti. Qoı sharýashylyǵynyń eksporttyq áleýetin tolyq tanytý úshin jaǵdaı jasaý qajet.

– Joldaýda agrarlyq eksportty damytýdyń josparyn ázirleý jónin­de mindet júktedim. Bul qujat logıstıkany, veterınarııalyq jáne fıtosa­nıtarııalyq standarttardy, sondaı-aq saýatty marketıngtik strategııany eskere otyryp daıyndalýy kerek. Máse­len, Parsy shyǵanaǵy elderi bizdiń et ónim­derin jyl boıy tasymaldaýǵa nıetti. Biraq bizde aýyl sharýashylyǵy ónim­derin áýe kóligimen tasymaldaý isi durys úılestirilmegen ári tıisti deńgeıde rettelmegen. Kóp jaǵdaıda kásipkerler júkti jetkizý máselesin ózderi sheshýge májbúr. Búgin maǵan turaqty reıstermen Ámirlikterge et jetkizile bastaǵany jóninde málimet berildi. Bul tájirıbeni asa durys dep aıta almaımyz. Sonymen qatar Astana, Almaty, Shymkent, Aqtóbe, Qaraǵandy, Aqtaý áýejaılary logıs­tıkasy damyǵan ári halyqaralyq áýe baǵyttarymen ıntegrasııalanǵan óńirlik habqa aınala alady. Olarǵa arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar aıasynda artyqshylyqtar berilgen. Áýejaılardyń tolyq qýatynda jumys isteýi aýyl sharýashylyǵy ónimderin syrtqy naryqqa úzdiksiz jetkizýge múmkindik beredi. Bul máseleni Úkimet jan-jaqty pysyqtaýy kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Aýyl – azamatymen kórikti

Sonymen qatar Prezıdent keıingi kez­deri aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirý­shilerden jumys kúshi jetispeıtini jóninde kóp ótinish túsip jatqanyn málimdedi.

– Bul túıtkil, ásirese, egin egý, jıyn-terin naýqanynda, óndiristi keńeıtý nemese jańa nysandar qurylysy kezinde qatty seziledi. Maman tapshylyǵy kórshiles elderden keletin eńbek mıgranttary esebinen ishinara sheshiledi. Sharýalar kvotany kóbeıtýdi suraıdy. Olardyń talabyn ishinara oryndaýǵa bolatyn shyǵar. Bul ózi qyzyq jaǵdaı: biri aýylda jumys joq dese, endi biri jumysshy jetispeıdi dep shaǵymdanady. Árıne, jumys bar, biraq onymen shuǵyldanatyn adam az. Muny moıyndaý kerek. Taǵy da qaıtalap aıtqym keledi: aýyl sharýashylyǵy damysa, eń aldymen aýyldyń jaǵdaıy jaqsarady. Memleket aýyl-aımaqtardy kórkeıtý úshin kóptegen jobany qolǵa aldy. Infraqurylym salýdan bastap, aýylǵa bilikti maman tartý máselesine deıin aýqymdy jumys júrgizilýde. 2019 jyldan beri «Aýyl – el besigi» jobasy júzege asyrylyp jatyr. Osy joba aıasynda aýyl ınfraqurylymyn damytýǵa 700 mlrd teńgeden asa qarjy bólindi. Búkil el boıynsha 2,5 myńnan asa eldi mekende naqty jumys atqaryldy. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda 600-den asa birlestik quryldy. Úkimet bıyl aımaqtardy damytý týraly arnaıy tujyrymdama qabyldady. Soǵan sáıkes aýdan ákimderiniń quzyry keńeıdi. Endi olar aýdandy damytý jos­paryn óz deńgeıinde, derbes ázirlep, júzege asyra alady. Ákimder iri kompanııalarmen kelisim jasap, birlesken sharýashylyqtardyń (kooperatıvterdiń) ónimin ótkizýge kómektesýi qajet. Jalpy, aýylǵa jeke ınvestısııa tartý óte mańyzdy. Bul jumysqa bıznes ókilderi belsene atsalysýy kerek. Tabysqa jetken árbir kásipker óz aýyl-aımaǵynyń órkendeýine úles qosyp, qarjy salsa, elimizdegi kóptegen eldi meken kórkeıe túseri anyq, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev eńbekqor, maq­saty aıqyn azamattarymyz kúnde­likti mańdaı terimen ulttyq baılyǵymyzdy eselep, el kelesheginiń jarqyn bolýyna aıanbaı úles qosyp jatqanyn, mundaı ispen aınalysyp jatqan adamdarǵa qolaıly jaǵdaı jasap, elimizdiń shynaıy patrıottaryn yntalandyryp otyrý kerek ekenin, bul sharýany nazardan tys qaldyrmaıtynyn atap ótti.

– Biz Jumysshy mamandyqtary jylynda eńbek adamdaryna aıryqsha qurmet kórsetip jatyrmyz. Naǵyz eńbek, qaınaǵan tirlik aýylda, aýyl sharýashylyǵynda ekeni sózsiz. О́z isine tııanaqty, jaýapkershiligi joǵary, adal azamattar qashanda tabysqa jete­di. Byltyr memlekettik marapat­tar júıesine «Qazaqstannyń agrar­lyq sala­synyń eńbek sińirgen qaırat­keri» ataǵy engizildi. Elimizdiń aýyl sharýa­shylyǵy salasyn damytýǵa eleýli úles qosqany úshin 9 azamatqa búgin alǵash ret osy qurmetti ataqty tapsyramyz. Búgin ortamyzda Aqtóbe oblysynan kelgen Amanǵos Tóleýov degen azamat otyr. Ol basqaryp otyrǵan kásiporyn aýyl sharýashylyǵynda zor tabysqa jetip, aımaq turǵyndaryn sapaly azyq-túlikpen qamtamasyz etip keledi. Men elimizdiń agroónerkásip salasyn damytýdaǵy asa úzdik jetistikteri úshin Amanǵos Sansyzbaıuly Tóleýovke «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyn berý týraly Jarlyqqa qol qoıdym. Jaqynda Respýblıka kúni qarsańynda qyryq bes jyldyq tájirıbesi bar mehanızator Murat Qarajumanov ta Eńbek Eri ata­ǵyn aldy. Aýyl sharýashylyǵy sala­sy mamandarynyń eń joǵary memle­ket­tik marapatqa ıe bolýy – zańdy quby­lys. Sebebi bul – halqymyzdyń naǵyz eńbek adamyna kórsetip jatqan zor qur­meti jáne shynaıy yqylasy. Marapat­taryńyz qutty bolsyn! – dedi Prezıdent.

Osy forýmda Qasym-Jomart Toqaevtyń qolynan aýyl sharýashylyǵy salasynyń 30 eńbekkeri memlekettik nagrada aldy. Atap aıtqanda, bir adam – «Parasat» ordeniniń kavaleri, salanyń 6 ókili «Qurmet» ordeniniń ıegeri atandy. II dárejeli «Eńbek dańqy» ordeni­men 1 azamat, III dárejeli «Eńbek dańqy» ordenimen 10 adam, «Eren eńbegi úshin» me­dalimen 6 eńbekker marapattaldy. Sondaı-aq búgingi is-sharada «Qazaq­stannyń agrarlyq salasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri» qurmetti ataǵy aýyl sharýashylyǵy salasynda ozat atanǵan tórt azamatqa alǵash ret tapsyryldy.

Sondaı-aq Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Aýyl sharýashylyǵy eńbek­kerleriniń ekinshi forýmy aıasynda agro­ónerkásip kesheninde qoldanylatyn sıfrlyq sheshimder kórmesimen tanys­ty. Memleket basshysyna derekterdi esepke alýǵa, boljaýǵa jáne taldaýǵa arnalǵan sıfrlyq servıster, sondaı-aq agroónerkásip keshenindegi tıimdilikti arttyrýdy kózdeıtin otandyq startaptar týraly baıandaldy.