Prezıdent Ulttyq quryltaıdyń III otyrysynda Atyraý jurtshyly-ǵynyń ekologııalyq ahýalǵa alańdaıtynyna nazar aýdardy. Bul máseleni baqylaýyna alǵanyna toqtaldy.
Shyndyǵynda jergilikti turǵyndardyń qorshaǵan ortanyń tazalyǵy jıi buzylatynyna alańdaıtyny ras. О́ıtkeni tumsa tabıǵat taza bolmaǵan soń, jutar aýa jupar emes. Atmosferalyq aýany jıi lastaıtyn kompanııalar mıllıondap aıyppul tóleıdi. Biraq qomaqty aıyppuldy shybyn shaqqan qurly kórmeıdi.
Oblystyq ekologııa departamentiniń málimetine júginsek, jergilikti ekologter bıylǵy 8 aıda ekologııalyq zańdylyqtyń saqtalýyna 21 tekserý júrgizdi. Onyń ishinde 7 profılaktıkalyq baqylaý, jospardan tys 13, talaptarǵa sáıkestigine qatysty 1 tekserý bar. Baqylaý nátıjelerine qaraǵanda, ekologııalyq zańnama talaptary 52 ret buzylǵan. Bul kemshilikti joıý týraly 19 nusqama berildi.
«Anyqtalǵan buzýshylyqtar jóninde 121 ákimshilik is qozǵalyp, jalpy somasy 2,360 trln teńge aıyppul salyndy. Onyń ishinde 102 iske qatysty shamamen 1 mlrd teńge óndirildi», dep málim etti departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Qorshaǵan ortany lastaıtyndar qatarynda munaı-gaz ónerkásibindegi jetekshi kompanııalar bar. Máselen, «Teńizshevroıl» JShS-nyń 2023 jyly birneshe talapty buzǵany anyqtalyp otyr. Naqtylaı aıtqanda, ruqsatsyz shyǵaryndylar men tógindiler, belgilengen normatıvterden asyrý, sondaı-aq jerdi búldirý faktileri tirkelgen. Departament mamandary osyndaı derekterdi negizge alyp, prokýratýranyń usynysymen «Teńizshevroıl» JShS-ǵa qatysty 8 ákimshilik is qozǵady. Sóıtip, munaı kompanııasyna jalpy somasy 2,825 mlrd teńgeniń aıyppulyn saldy.
Bir qyzyǵy, atalǵan kompanııanyń qorshaǵan ortany lastaý áreketi 2024–2025 jyldary da qaıtalanyp otyr. Kompanııa osy kezeńde ekologııalyq emıssııalardy ruqsatsyz júzege asyrǵan. Shyǵaryndylar men tógindiler kólemi belgilengen normatıvterden asyp ketken. Sonyń saldarynan taǵy da jer búlindi. Mundaı zań buzýshylyqtyń bári ekologter qyraǵylyǵynan tasa qalmady. Departament mamandary ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly is qozǵady. Sot «Teńizshevroıl» JShS-ǵa 663,707 mln teńge aıyppul salýǵa sheshim qabyldady.
«Teńizshevroıl» JShS departamenttiń atalǵan ister jónindegi qorytyndylarymen kelispedi. Kompanııa basshylary sot organyna shaǵym túsirdi. Shaǵym sotta egjeı-tegjeı qaraldy. Alaıda sot kompanııa shaǵymyn qanaǵattandyrǵan joq. Aıyppuldar memleket kirisine óndirildi.
Aýany oqtyn-oqtyn lastaýmen aty shyqqan kompanııanyń biri – 80 jyldan beri kómirsýtekti shıkizattan janarmaı túrlerin shyǵaratyn munaı óńdeý zaýyty. Munaıly shahardyń irgesindegi zaýyt lastaýshy zattardyń shyǵaryndylaryn normatıvten asyryp jiberedi. Ekologter osyǵan baılanysty «AtMО́Z» JShS-ǵa qatysty ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is qozǵady. Is Atyraý qalasynyń ákimshilik quqyq buzýshylyqtar jónindegi mamandandyrylǵan sotynda qaraldy. Sottyń 29 shildedegi qaýlysymen zańdy tulǵa kináli dep tanylyp, 28 mln teńge mólsherinde aıyppul salyndy.
«Alaıda «AtMО́Z» JShS salynǵan aıyppulmen kelispeı, Atyraý oblystyq sotyna apellıasııalyq shaǵymmen júgindi. Sot 13 tamyzdaǵy qaýlysymen zaýyttyń apellıasııalyq shaǵymyn qanaǵattandyrýdan bas tartty. Aıyppul kólemi ózgerissiz qaldyryldy», dep málimdedi departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Osyǵan uqsas jaıt «Potensıal Oıl» kompanııasy tarapynan da bolǵany tirkeldi. Oblystyq mamandandyrylǵan tabıǵat qorǵaý prokýratýrasynyń qadaǵalaý aktisi negizinde «Potensıal Oıl» JShS-ǵa qatysty «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekstiń 328-babynyń 1-bóligimen ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is qozǵaldy. Kompanııadan 7 249 870 teńge mólsherindegi aıyppul óndirildi.
Ekologterdiń qyraǵylyǵynan tys qalmaǵan kásiporynnyń qatarynda «Trans Oıl Termınal» JShS da bar. Departament mamandary seriktestikke berilgen ruqsattarǵa qatysty biliktilik jáne ruqsat berý, sondaı-aq ekologııalyq habarlamalar jónindegi talaptardyń saqtalýyna tekserý júrgizdi.
«Tekserý nátıjesine sáıkes seriktestik nysanynda ornalasqan jylytý qazandyǵy qondyrǵysynda aýmaqta óndiristik shyǵaryndylardan synama alýǵa arnalǵan shtýser bolmaǵan. Bul ekologııalyq monıtorıng pen baqylaý talaptarynyń saqtalmaǵanyn kórsetedi. О́ndiristik ekologııalyq baqylaý baǵdarlamasynda jerasty sýlarynyń jaı-kúıine monıtorıng júrgizý qarastyrylǵanymen, usynylǵan zerthanalyq synaq hattamalarynda fondyq kórsetkishter týraly málimetter, baǵalaý uńǵymalarynyń derekteri joq. Bul jaıt jerasty sýlarynyń sapasyn tolyq baǵalaýǵa múmkindik bermeı, ekologııalyq zańnama talaptarynyń buzylýyna ákelgen. Seriktestik 2024 jyldyń úshinshi toqsany boıynsha óndiristik ekologııalyq baqylaý jónindegi esepti zańmen belgilengen merzimde tapsyrmaǵan», dep aqparat berdi departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Sondaı-aq seriktestikte óndiristen túzilgen munaı shlamynyń qaldyǵyn jınaqtaýǵa ekologııalyq ruqsat ta, lımıt te alynbaǵan. Demek qaldyqtar zańsyz jınaqtalǵan. 2024–2025 jyldary qazandyqtardy tazalaý kezinde lastaýshy zattardyń shyǵaryndylary tıisti ekologııalyq ruqsatsyz shyǵarylǵany anyqtaldy. Atalǵan faktiler boıynsha salynǵan 15 474 615 teńge kólemindegi aıyppul óndirildi.
Atyraý oblysy