Bıyl qalamy hám qaıratkerligimen qalyń jurttyń qoshemetine bólengen qarymdy qalamger, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Altynshash Jaǵanova asqaraly jasqa tolyp otyr. Aqmola oblysynda dúnıege kelgen tulǵanyń qaıratkerlik joly men shyǵarmashylyq ónegesi kópke úlgi.
Ejelden qyzyna tórden oryn bergen qazaq halqy úshin eldik pen erlik erlerge ǵana tán qasıet emes. Saq patshaıymy Tumar hanshadan bastap, Bopaı, Domalaq, Qarashash, Qarqabat, Abaq, Aıǵanym, Kúnbıke, Zere tárizdi analardyń ulttyń keleshegi úshin jasaǵan erlik isterin buqara jaqsy biledi. Halqymyzda qaı zamanda bolmasyn arǵymaq ýaqyttyń jalyna jarmasyp, jurt jumysyna jegilgen narqy jaquttan da baǵaly qyz-kelinshekter az bolmaǵan. Solardyń búgingi sarqyty – Altynshash Jaǵanova.
Qazirgi qazaq qarapaıym jylqyshy Qaıyrjannyń qyzynyń shashy ǵana emes, jany da altynnan jaralǵanyn ábden moıyndap qoıdy. Eńbek jolyn 60-jyldary aýyldaǵy orta mektepte ustaz bolyp bastaǵan qaıratker ádebıet pen jýrnalıstıkanyń maıdanynda tel kúresip, qoǵamdyq ómirde óziniń memleketshil tulǵa ekenin san márte dáleldedi. Aıtqan aýyzǵa ońaı bolǵanymen, Altynshash apaıymyz bul dárejege soqtyqpaly soqpaqsyz joldarmen úzdiksiz izdene júrip jetti.
Altynshash Jaǵanova Selınograd oblystyq teledıdarynda tájirıbe jınap, Almatydaǵy «Qazaqstan» baspasynda redaktor bolyp ornalasqannan keıin qalamgerlik jolǵa birjola túsip, qazaq ádebıetine «Ámına, qasqyrlar jáne aqyrzaman», «Aq qoıan – Qumaı tazy», «Erketotaı», «Tentekter», «Eho po krýgý», «Shalýnıa» atty týyndylardy tartý etti. Sondaı-aq dramatýrg retinde teatr ónerine de «Bári de anadan bastalady», «Nóser», «Ala jip attaǵandar», «Beımaza áıel», «Jan alqymda», «Obyr» syndy pesalarymen olja saldy. Osylaı qazaq pen orys tilderinde saýatty jaza alatyn talantty qalamger Máskeýdegi Maksım Gorkıı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynda alǵan bilimin Alash ádebıetiniń kórkeıýine baǵyshtady.
Qazaq ultynyń esesi ketken keńestik zamanda tek qalamger bolý azdyq etetin edi. Sodan da bolar, qazaqtyń qara qyzy halqynyń joǵyn joqtap, rýhyn tikteý kúresine de bel sheshe aralasyp, týra joldan taıǵan joq. Máselen, 1975 jyly «Jazýshy» baspasynan Altynshash Jaǵanovanyń qol qoıýymen Oljas Súleımenovtiń áıgili «AZıIа» kitaby oqyrmanǵa jol tartty. Oljas Súleımenovtiń orys rýhanııatynyń temirqazyǵy sanalǵan «Igor jasaǵy týraly jyrdyń» túp-tamyry túrki dúnıesimen sabaqtas ekenin batyl dáleldeýi keńes odaǵy ǵylymı ortasynda buryn-sońdy bolmaǵan dúrbeleń týǵyzdy.
О́zderin aǵa halyq sanaıtyn orys ádebıetshileri men ǵalymdary avtorǵa qarsy jappaı shabýyl bastap, daýdyń jańǵyryǵy Keńes odaǵynyń bas hatshysy Leonıd Ilıch Brejnevke deıin jetti. Osy bir oqıǵa týraly klassık jazýshymyz Tólen Ábdik: «Altynshashpen ádebıetke qatar keldik. Bizdiń týyndylarymyz qazaq halqyna endi jetip jatqanda ol úsh júz mıllıondyq aýdıtorııasy bar Odaq deńgeıinde tanyldy. Esimi máskeýlik ataqty jas aqyn-jazýshylar qatarynda jazylyp, ádebıettegi joly ashyldy. Biraq Oljastyń «AZıIа» kitaby shyqqannan keıin bári ózgerdi. Altynshashtyń «Jazýshy» baspasynyń redaktory retinde bar jaýapkershilikti moıyna alyp, «AZıIа» kitabynyń jaryqqa shyǵýyna qol qoıýy – onyń ómirin ózgertti. Jazyqsyz jazalanyp, qyzmetten qýylǵan soń, ol qazaqty aǵartý jolyn tańdap, saıasatqa bet burdy. Bul baǵytta da Altynshash Jaǵanovanyń aıy ońynan týyp, talaı ıgilikti isterdiń basy-qasynda júrdi. Mysaly, kóshi-qondy basqarǵanda mıllıondaǵan qandastyń atajurtqa oralýyna eńbek etti», deıdi.
Súleımenov qatań sógis alyp, Jaǵanova qyzmetten qýylǵan osy bir oqıǵadan keıin Altynshash Qaıyrjanqyzy kıno salasyna aýysyp, 1976–1982 jyldary Qazaq KSR Kınematografııa memlekettik komıtetinde redaktorlyq qyzmet atqardy. 1982 jyly «Jańa fılm» jýrnalynyń redaktory retinde taǵaıyndalyp, kıno nasıhatynyń júıeli júrýine úlesin qosty.
Budan keıin «Qazaqstan áıelderi» jýrnalyn tizgindep, elimizde eleýli jetistikterimen tanylǵan áıelderdiń ónegeli isterin nasıhattady. Qaıta qurý kezeńinde osy jýrnalda qyzmet ete júrip, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesine depýtat bolyp saılandy. Budan keıingi jyldarda jylqyshy Qaıyrjannyń qyzy memleket jáne qoǵam qaıratkeri retinde qanshama qyzmet atqardy. Sol qyrýar jumyspen qatar ǵasyrlyq tarıhy bar «Qazaqstan áıelderi» jýrnalynyń jabylyp qalmaýyna baryn saldy. Iаǵnı Altynshash Jaǵanova qaıtpas qaısar minezimen qazaq qyz-kelinshekterine arnalǵan basylymnyń ǵumyr jasyn ǵasyrǵa deıin uzartty.
Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin zaman ózgerdi. Qazaqtyń óshkeni janyp, ólgeni tirildi. Osyndaı qym-qýyt kezeńde qazaqtyń arda týǵan oǵlandarymen birge Altynshash Jaǵanova da jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı el isine aralasty. Álemniń túkpir-túkpirine tarydaı shashylyp ketken qazaqtardy tarıhı Otanyna oraltý mıssııasymen, Kóshi-qon jáne demografııa agenttigin basqaryp, KSRO respýblıkalarynda, Eýropada, ásirese Aýǵanstan, Iran, Qytaı, Mońǵolııa, Túrkııa syndy elderde turyp jatqan qandastarymyzdy elge shaqyrý isine batyl kiristi. Olardy myń-myńdap jedel kóshirip ákelý, atajurtqa jaılastyrý syndy jaýapty isti oıdaǵydaı júzege asyrdy.
Bul týraly aqyn Baýyrjan Babajanuly: «Altynshash apaı kóshi-qondy basqarǵanda kóp sharýa tyndyrdy. Men onyń bir erligin aıtaıyn. Adalbek Aqmádı degen ǵajap aqyn bar. Aty aıtyp turǵandaı, ondaı adal, ondaı ańǵal, ondaı ápendi adamdy shammen izdeseń de tappaısyń. Sol Adalymyz Qytaıdan qýǵyn kórip, elimizge Mońǵolııa arqyly qashyp keldi. Elge kele salyp, úılendi. Qujaty joq jas otbasynyń osydan keıin kórmegen qorlyǵy joq. Basy aýyrǵan mılısııa sol úıdiń esigin qaǵyp, Adaldyń qujaty joqtyǵyn aıtyp, Qytaıǵa qaıtaryp jiberetinin shegelep, ashyq bopsalaıdy eken. Osyny estigen Altynshash Jaǵanova quzyrly organdarǵa shyǵyp, Adaldyń máselesin sheshti. Tipti Almatynyń qaq ortasynan úı áperdi», deıdi.
Al 1992 jyly Mońǵolııadan oralǵan belgili sýretshi, mádenıet qaıratkeri О́mirzaq Rystan Altynshash Jaǵanovanyń depýtat retinde jat elde júrgen qandastarymyzdyń atajurtqa oralýyna sińirgen eńbegi týraly: «Biz es bilgeli Qazaqstan týraly radıodan estip, bilip óstik. Sosyn bizge Qazaqstannan «Juldyz», «Qazaqstan áıelderi», «Mádenıet jáne turmys» syndy jýrnaldar jıi kelip turatyn. Altynshash apaıymyzdy «Qazaqstan áıelderi» arqyly tanydyq. Apaıymyz ár jerde tarydaı shashyrap júrgen Mońǵolııa, Qytaı, Aýǵanstan, Iran elderinde ǵumyr keship jatqan bir mıllıonǵa jýyq baýyrymyzdyń Otanǵa oralýyna dáneker boldy. Árıne, ol úshin memleket kómektesti. Biraq kómektesý úshin de qarajat suraý, istiń kózin tabý, sózin ótkize bilý kerek. Al ol úshin sózsiz tulǵalyq qasıet, tabandy minez kerek. Sol jyldary kóship kelgen qandastarymyzǵa óte qıyn ýaqyt boldy. Sonyń bárin memleketimiz eńserip shyqty. Atamekenge kelgenderge barlyq jaǵdaı jasaldy. Árıne, bul oraıda Altynshash apaıymyzdyń eńbegi ushan-teńiz», deıdi. Osy eki estelikten Altynshash Jaǵanovanyń qoǵamdyq istegi qajyrly eńbeginiń nátıjesiz qalmaǵanyn ańǵaramyz.
Jazýshy-jýrnalıst Sharhan Qazyǵul: «Zaman men adam arasyndaǵy máńgilik tylsym dıalogke qurylǵan rýhanı keńistikti barynsha meńgergen Altynshash Jaǵanovanyń prozasy – názik te tereń. Sol kezde onyń keıinnen memleket jáne qoǵam qaıratkeri dárejesine kóteriletinin eshkim boljap bilmese de, jalpy tegin adam emes ekeninen bári habardar edi. Altynshash Jaǵanova – jazýshy ǵana emes, óz qoǵamynyń sanasyn oıatýǵa atsalysqan qaıratker», dep baǵalapty. Osy baǵalaýdy oqyǵanda keıipkerimizdiń kórkem shyǵarma jazar ýaqytynyń bárin táýelsizdiktiń tútini túzý ushýyna sarp etip, depýtat bolyp, partııa quryp («Rýhanııat» partııasyn aıtyp otyrmyz) júrip, ádebıetke barlyq kúshin sarqyp bere almaǵanyn baıqadyq. Dese de Altynshash Jaǵanovanyń: «Men álemniń jarty bóligin araladym. Talaı dúnıeni kórdim. Biraq eshqashan shetelge qyzyqqan emespin. Men úshin barlyq keremet óz elimde, óz jerimde! Aınalaıyn, jastar, mindetti túrde oqyńdar, toqyńdar, sheteldi de kórińder, biraq Otanǵa, óz týǵan halqyńa qyzmet etińder. Qazaq ekenderińdi maqtan tutyńdar. Búgingi Táýelsizdigimizdiń qadirine jete bilińder», degen sózin estigende ishtegi ókinishimiz setinep sala berdi.