Kúzge salym shyǵystyń bel-belesinde kúnbaǵys gúli ushy-qıyrsyz jaıqalyp turady. Sharýalar onyń belgili bir bóligin eksportqa shyǵarsa, endi biri elde qalady. Oblysymyzda «Iаntar» JShS kásipornynda maıyn syǵyp, dánin úgip, halva jasaıdy, suıyq maı tartady, bul ónimge suranys ta joǵary. Oblysymyz ósimdik maıyn óndirý boıynsha elimizde kósh bastap turǵanyn da aıta ketý kerek. Jalpy, maı ónerkásibinde óńdeý qýaty 959 myń tonnaǵa jýyq, 13 kásiporyn jumys isteıdi.
Basqa óńirlerdi qaıdam, óskemendikter «Iаntar» ónimderin izdep júrip alady. Eldiń suranysyn týdyrǵan suıyq maı men halva 2011 jyldan beri ǵana óndirilip kele jatqanymen, kópshiliktiń kóńilinen shyqqan. Bizdiń jaqtyń brend ónimi qalaı shyǵarylady degen suraqpen seh ishin de aralap kórdik. Otandyq ónimmen maqtanǵymyz kelgeni de ras.
Sehqa kirgen bette-aq halvanyń hosh ıisi tanaýdy jardy. Balalyq shaqty nege eske túsiredi desek, halva túrleri áli kúnge deıin keńestik kezdegi qurammen daıyndalady. Tehnologter de tájirıbeli. Máselen, Elena Ishenko bul salada uzaq jyl qyzmet etedi. Basty maqsat – halva dámin burynǵy qalpynda saqtaý. Ol bul isti ózi úırenip, kásiporyndaǵy halva óndirisin jolǵa qoıǵan. Qazir munda tabıǵı qospalarmen, presteý jáne suryptaý ádisterimen túrli tájirıbe júrgiziledi. Ásirese konfet sekildi halva men úlpildek túri erekshe suranysqa ıe.
– Jumys aldymen shıkizatty tazartýdan bastalady. Tazalanǵan kúnbaǵys dáni arnaıy apparattyń ishinde joǵary temperatýrada qýyrylady. Sodan keıin salqyndatylady. Kelesi qurylǵyda qýyrylǵan tuqym pastaǵa aınalǵansha untaqtalady. Bul tutqyr, maıly massa, – deıdi tehnolog Elena Ishenko.
Jasalý jolyn muqııat qarap turdyq. Ábden úgitilgen kúnbaǵys dánine qaınatylǵan qanttyń suıyǵyn qosady. Ol shárbat tup-týra bir saǵat, on mınýt qaınatylady eken. Sodan soń kóbiktengenge aralastyrady. Nátıjesinde sozylmaly, aqshyl karamel alynady. Daıyn bolǵan karamelmen dánnen daıyndalǵan massaǵa aralastyrady. Bul resepti sonaý keńes dáýirinen beri esh ózgerissiz qoldanyp keledi. Sondyqtan halyq izdep júrip alady.
Aıtqanymyzdaı, kásiporynda halvanyń túr-túri óndiriledi. Ártúrli qospanyń arqasynda bir ǵana halvany san túrli etip ózgertýge bolady. Máselen, klassıkalyq halvanyń konsıstensııasy 45/50 bolsa, úlpildek túrin daıyndaý úshin karamel men dán úgindisin 50/50 etip qosady. Badam, marsıpan, karamel, taǵy basqa ónimderdi qosqan saıyn dámi de ózgerip sala beredi. Túrli ólshemine sáıkes daıyn ónimdi kesip, sýytýǵa qoıady. Ábden sýyǵan soń, qaptaýǵa jiberiledi.
– Daıyn kelgen ónimderdi stanoktyń kómegimen qaptaımyz. Ár qoraptyń salmaǵy ártúrli. О́zimiz de osy halva túrin alamyz. Dámi keremet, – deıdi kásiporyn qyzmetkeri Gúlmıra Súleımenova.
Budan bólek, óndiriste kúnbaǵys dániniń arshylǵan jáne qýyrylǵan túrleri ár túrli qaptamada shyǵarylady. Seh qyzmetkerleriniń aıtýynsha, básekege tótep berý úshin únemi sapaly, az saqtalǵan ónimdi naryqqa jiberemiz. Sondyqtan tapsyrysqa qaraı óndiriledi. Kádimgi arshylǵan kúnbaǵys dáni de suranysqa ıe. Kásiporynnyń basty baǵyty – rafınadtalmaǵan kúnbaǵys maıyn ázirleý. Aıta ketsek, ósimdik maıyn óndirý prosesi tuqymdardy qabyldaýdan bastalady. Kúnbaǵys dáni óńirdegi sharýa qojalyqtarynan jetkiziledi. Jetken shıkizat aldymen bastapqy baqylaýdan ótedi, zerthana mamandary onyń sapasyn tekseredi. Mamandardyń pikirinshe, dánderde maı mólsheri jetkilikti bolýy kerek. Maılylyǵy neǵurlym joǵary bolsa, shyǵatyn kólemi soǵurlym kólemdi bolady. Barlyq talapqa sáıkes kelse, dán qoımalarǵa ornalastyrylady. Keıin olar daıyndyq sehyna jiberiledi. Kúnbaǵys maıynyń sapaly bolýy tikeleı dánniń durys saqtalýyna baılanysty. Dán durys saqtalmasa, maı dáminen, túsi men qorektik qasıetterinen aırylyp qalady. Sondyqtan kúnbaǵys dánin saqtaý – maı óndirisindegi eń mańyzdy kezeńderdiń biri. Ol úshin kásiporyn bıyl jańa bóshkeler ornatqan.
– О́zimizdiń alqap bolmaǵandyqtan, shıkizatty satyp alamyz. Basym bóligi jergilikti óndirýshiler. Ár bóshkege 2200 tonna syıady. Sonymen qatar bizde kólemi kishileý eki bóshke bar. Olardyń árqaısysyna 280 tonnadan saqtalady. Biz árqaısysyn bólek saqtaımyz. Keıbir kúnbaǵysty, keıbir ónimdi biz astyq retinde qabyldap, qoımaǵa jınaımyz, endi biri maı óndirý úshin uzaq merzimdi saqtaýǵa jiberiledi, – deıdi kásiporyn mamany Elena Shýlga.
Baqylaýdan ótken ári bógde qospalardan tazartylǵan dánder óńdeý sehyna jiberiledi eken. Arnaıy jabdyqta dánder sorǵy qospalardan tazartýdan ótedi. Presteý qurylǵysyna túsken dán neǵurlym usaq bolsa, maıdyń shyǵymy soǵurlym joǵary. Budan soń kúnbaǵys maıy súzgige jiberiledi. Sóıtip, tabıǵı kúıine jaqyn rafınadtalmaǵan maı alynady. Onyń túsi, ıisi, dámi saqtalady, quramyndaǵy tabıǵı paıdaly zattar da qalady. Biraq saqtalý merzimi túrli óńdeýden ótken maıǵa qaraǵanda qysqa.
Shyǵys Qazaqstanda óndirilgen kúnbaǵys maıy tek ishki naryqqa emes, shetelge de jol tartady. Tazartý, súzý, quıýdyń tolyq tizbeginen ótken sapaly ónim halyqaralyq talaptarǵa saı bolýy – osy óndiristiń basty ereksheligi. Zaýytta jasalǵan ár bótelke, ár lıtr maı zerthanalyq tekseristen ótip, quramyndaǵy ylО́ǵal, qyshqyldyq, tutqyrlyq sııaqty kórsetkishteri jiti qadaǵalanady. Sapa standartynan ótken ónim ǵana eksporttyq qoımaǵa jiberiledi. Sonyń nátıjesinde búgin «Iаntar» kásiporny Shyǵys Qazaqstandaǵy kúnbaǵys maıyn shetelge shyǵaratyn senimdi óndirýshilerdiń birine aınaldy. Ásirese keıingi jyldary eksport baǵyty aıqyndalyp otyr. О́nimniń basym bóligi Qytaı naryǵyna jóneltiledi. Bul elde tabıǵı ósimdik maıyna degen suranys óte joǵary. Al sapaly ári dámdik qasıeti turaqty qazaqstandyq ónim sol naryqta óz ornyn taýyp úlgergen.
Shyǵys Qazaqstan oblysy