Adamzat tarıhynda kez kelgen ózgeris týdyratyn jańa tehnologııa aldymen keleshekke degen zor úmitten buryn, qol eńbegine súıengen qarapaıym jumysshylarǵa qaýip kórinetin. Búgingi jasandy ıntellekt – sol eski qorqynyshtyń zamanaýı kórinisi.
HIH ǵasyrdyń basynda Anglııadaǵy toqyma fabrıkasynda tún ishinde ashýly jumysshylar zaýytqa basyp kirip, jańa ornatylǵan mashınalardy talqandaı bastaǵan. Olarǵa bul temir qurylǵylar jaı ǵana tehnıka emes, kúnkóristiń jaýy edi. Bul tarıhta «lýddıtter qozǵalysy» degen atpen, adamzat alǵash ret tehnologııadan shyn máninde qoryqqan sát retinde qaldy. Biraq ýaqyt óte kele mashınalar adamdy tolyq almastyrǵan joq. Kerisinshe, óndiris kóbeıip, burynǵy mamandyqtar jaı ǵana kelesi sıpatqa ótti.
Birneshe onjyldyqtan keıin úlken ózgeris retinde qalalarǵa telefon keldi. Sol kezde telegrafshylar men hat tasýshylar arasynda úlken alańdaýshylyq paıda bolǵan bolatyn. «Endi hat jazatyn adam qalmaıdy» degen pikirler sol dáýirdiń baspasózinde jıi jaryq kórdi. Alaıda tarıh taǵy da basqa baǵytta órbidi. Telefon baılanys quralyn ǵana ózgertpedi, ol jańa kásipterge jol ashty. Baılanys operatorlary, tehnıkalyq mamandar, dıspetcherler munyń bári jańa dáýirdiń mamandyqtary edi. Aqparat jyldamdaǵan saıyn ekonomıka da jandandy. Demek, tehnologııa jumys ornyn joıǵan joq ony qaıta jandandyrdy.
XX ǵasyrdyń ortasyna qaraı taǵy bir úreı paıda boldy. Bul joly «jaý» – kompıýter edi. Kópshilik ony adam eńbeginiń ornyn basatyn kúsh dep qabyldady. Bolashaq «jumyssyz qoǵam» bolady degen boljamdar da aıtyldy. Biraq bul qorqynysh ta ýaqyt óte seıildi. Kompıýter adamdy almastyrǵan joq, kerisinshe onyń múmkindigin keńeıtti. Jańa salalar, jańa kásipter, jańa daǵdylar paıda boldy. Adam eńbegi joıylmady, jańa deńgeıge kóterildi.
Sarapshylar da bul úrdistiń zańdylyq ekenin atap ótedi. Máselen, Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń (World Economic Forum) zertteýlerine sáıkes tehnologııa keıbir jumys oryndaryn qysqartqanymen, sonymen qatar jańa mamandyqtardyń paıda bolýyna jol ashady. Uıymnyń boljamynsha, aldaǵy jyldary avtomattandyrý nátıjesinde mıllıondaǵan jumys orny joıylǵanymen, odan da kóp jańa qyzmet túrleri qalyptasady.
Al ekonomısterdiń pikirinshe, másele jumys oryndarynyń joıylýynda emes, olardyń qurylymdyq ózgerýinde. Zertteýshiler qazirgi kezeńdi «daǵdylar transformasııasy dáýiri» dep sıpattaıdy. Iаǵnı suranysqa ıe mamandyqtar ózgergenimen, eńbekke degen qajettilik saqtalady.
Búgingi qoǵam dál sondaı tarıhı kezeńniń taǵy bir belesinde tur. Bul joly ózgeristiń qozǵaýshy kúshi – jasandy ıntellekt. Keıbir sarapshylar onyń kelýimen birqatar dástúrli mamandyqtyń mańyzy tómendeýi múmkin ekenin aıtady. Alaıda kópshilik zertteýler tehnologııanyń adamdy tolyq almastyrmaıtynyn kórsetedi.
Mysaly, jýrnalıstıka salasy buryn mátin jazýmen shektelse, búgingi jýrnalıst derek taldaıdy, mýltımedıalyq kontent jasaıdy, aýdıtorııamen sıfrlyq platformalar arqyly jumys isteıdi. Sol sııaqty esepshi mamandyǵy da ózgerip keledi: esep júrgizý avtomattanǵan saıyn olardyń róli qarjylyq taldaý men strategııalyq sheshimder qabyldaýǵa oıysa bastady.
Halyqaralyq eńbek uıymynyń (ILO) málimetteri de osy pikirdi qýattaıdy. Uıym sarapshylary tehnologııa damyǵan saıyn jańa daǵdylarǵa suranys artatynyn, al beıimdele alǵan mamandar eńbek naryǵynda utatynyn alǵa tartady.
Búgingi jasandy ıntellekt – te sol uzaq tarıhı tizbektiń jalǵasy. Sondyqtan másele tehnologııanyń kelýinde emes. Másele, adamnyń ózgeriske qalaı jaýap beretininde. О́ıtkeni ýaqyt dáleldegen bir aqıqat tehnıka damyǵan saıyn adam eńbegi joıylmaıdy, jańa mazmunǵa ıe bolady.
Ramazan ORYNBASAR,
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti