Qosymsha qun salyǵynyń kóterilýi qoǵamda pikir alýandyǵyn týǵyzyp qana qoımaı, bastapqy dúrmekpen keı jaǵdaıda qısynsyz qymbatshylyqqa da bastaıtynyn boljaý qıyn emes edi. Bul úderis bir arnaǵa túskenshe quzyrly mekemeler tarapynan baqylaý, qadaǵalaý, retteý jumystary álbette qajet. О́ıtkeni ózi eshteńe ósirmeıtin megapolıs turǵyndary úshin azyq-túliktiń baǵasyn turaqtandyrý isi asa ózekti.
Qazir Almatyda 51 bazar, 200-den astam sýpermarket pen shamamen 4,5 myń osyndaı shaǵyn saýda núktesi jumys isteıdi. Úkimettiń pármenimen megapolıste beıindi basqarmalar, saýda departamenti men aýdan ákimdikteriniń ókilderinen turatyn arnaýly baqylaý toptary qurylyp, áreket jasap otyr.
Eń bastysy, bıyldan bastap áleýmettik mańyzy bar, eń kúndelikti qajetti azyq-túliktiń tizimi 19-dan 31 ataýǵa deıin keńeıtildi. Buǵan qosymsha kókónis pen jemis (qyzanaq, qııar, alma), ettiń túrleri, sút ónimderi, shaı men balyqtyń bes túri engizildi. Osy tizimdegi azyq-túliktiń barlyǵy baqylaýǵa alynyp, jetkizýshilermen, saýda jelilerimen júıeli jumys júrgizilip jatyr.
Baqylaý jumystary jóninde aıtsaq, bıylǵy 5 qańtardan bastap QQS mólsherlemesi 12%-dan 16%-ǵa kóterilgenimen, Almatyda kúndelikti eń qajetti tamaq túrleriniń kúrt qymbattaýy tirkelmegen. Degenmen saýda jelileri negizinen tez ótetin taýarlardyń baǵasyn qaıta jańartyp jatqanymen, áleýmettik mańyzy bar ónimderdiń baǵasy birqalypty deýge bolady.
Azyq-túliktiń baǵasyn ustap turý maqsatynda Almaty ákimdigi bıylǵy kóktem aılarynda ońtústik óńirlerden, sondaı-aq kórshiles О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstannan qosymsha erte pisetin kókónis ákelýdi de josparlap otyr. Bul baǵa teńgerimin saqtap, naryqty jetkilikti kólemde kúndelikti qajetti kókónistermen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Almaty qalasynda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń (ÁMAT) baǵasyn ustap turý barysynda kóp jumys istelip jatyr. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha qalada ÁMAT-qa qatysty tutyný baǵalarynyń ındeksi 8,9% boldy, bul respýblıkalyq deńgeımen (8,6%) shamalas. Sol turǵyda qalanyń jergilikti atqarýshy organdary syrtqy, ishki faktorlarǵa qaramastan, azyq-túlik naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqty ekenin alǵa tartyp otyr.
Máselen, 2025 jyly Almatyda baǵanyń kúrt ósýine jol bermeýge baǵyttalǵan biraz jumys atqaryldy. Negizgi quraldyń biri aınalym qaryzdary men forvardtyq kelisimsharttar boldy. Osy tetikter aıasynda qalaǵa ár óńirdegi taýar óndirýshilerden tikeleı 26 myń tonnadan astam ónim jetkizildi.
Sonymen qatar úlken saýda jelisiniń biri – «Magnýmmen» 15 ataýdaǵy ÁMAT-ty belgilengen baǵamen satý jóninde kelisim jasaldy. Olardyń qataryna bakaleıa, sút, et pen kókónis ónimderi kiredi. Qazir osy jeli arqyly 10,4 myń tonnadan astam kókónis pen 600 tonnadan astam ózge ónim satyldy.
Otandyq óndirýshilermen yntymaqtasa jumys isteýge kóp kóńil bólinip, olarmen kókónis, qant, jumyrtqa men taýyq etin Almatydaǵy saýda jelileri men azyq-túlik bazarlarynyń sóresine tikeleı jetkizýdi kózdeıtin kelisim jasaldy. Bul áreketter óz nátıjesin berip, eki ortada paıda taýyp kelgen deldaldar tizbegin qysqartyp, baǵany birqalypty ustaýǵa múmkindik berdi.
Baǵa saıasatyna demalys kúnderi ótetin jármeńkeler de eleýli úles qosyp júrgendikten, endigi jerde qala bıligi jármeńkelerdi úsh kún qatarynan ótkizýdi uıǵaryp otyr. О́tken jyly qalada 430 jármeńke ótip, onda ortasha qaladaǵy qalypty baǵadan 10–15% tómen baǵamen 85 myń tonnadan astam ónim satyldy. Jármeńkeler qala turǵyndary arasynda kádimgideı suranysqa ıe bolyp, áleýmettik qoldaý isine septigin tıgizip keledi.
Memleket tarapynan júrgizilip jatqan baqylaý jumystaryna toqtalatyn bolsaq, 2025 jyly ÁMAT boıynsha deldaldyq júıeni tergep-tekserý men shekti saýda ústemesin (15%-dan aspaýǵa tıis) saqtaý jónindegi óńirlik komıssııanyń 26 otyrysy ótti. Quzyrly mekemeler tekseristeriniń nátıjesinde 535 ákimshilik hattama toltyrylyp, jalpy somasy 47,1 mln teńge aıyppul salynyp, jaýapsyz 38 deldal tizimnen shyǵaryldy.
Taqyrypqa oraılas myna bir bastamaǵa toqtala ketken jón, aqparattardyń aıǵaqty bolýy úshin О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmetiniń mamandary qaladaǵy úlken bazarlar men sýpermarkettegi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn baqylap qaıtqany týraly habar taratty.
«Almatydaǵy azyq-túliktiń baǵasyn baqylap qaıtqandaǵy kórgen-túıgenimiz, qosymsha qun salyǵynyń mólsherlemesi 12%-dan 16%-ǵa kóterilgenine qaramastan, eń kerekti taýarlardyń baǵasy óspegen. Nan, jumyrtqa, kókónis, sút ónimi, qant pen suıyq maıdyń baǵasy sol qalpy. Bazardaǵy satýshylar da azyq-túliktiń asa kóp qymbattamaǵanyn alǵa tartyp otyr», deıdi О́KQ ókilderi.
Qala bıligi áleýmettik mańyzy bar azyq-túliktiń baǵasyn baqylap, qadaǵalap otyr, olardy turaqtandyrý jumysy jalǵasa beredi.
ALMATY