Bilim salasynyń bilgiri edi

Jambyl aýdanyna qarasty Shoqaı ­aýylynda dúnıege kelgen Tálipbek Saparbek­uly eńbek maıdanyna tym erte aralasty. Qatar­lastarynyń aldy bolǵan azamat 1942 jyly, ıaǵnı 16 jasynda «Oktıabr-Jemis» ujymsharynda qyzylsha brıgadasynyń brıgadıri jáne ujymshar basqarmasynyń múshesi bolyp ter tókti. Soǵys jyldarynda balalyq shaǵyn umytyp, erte eseıgen azamattyń qajyrly eńbegi qaltarysta qalǵan joq, «Eńbektegi erligi úshin» medalimen marapattaldy.

Bala kúninen izdenis izine túsken Tálipbek Saparbekuly baqytyn aǵartý salasynan tapqysy keldi. Asqaq armanyna qol sozǵan azamat aqyry ustaz­dyq joldy tańdady. 1947 jyly sol ýa­qyt­taǵy Jambyl qalasynda peda­gogı­kalyq ýchılısheni támamdap, Bıli­kól keńsharynyń №3 fermasyndaǵy bastaýysh mekteptiń meńgerýshisi retinde eńbek etip, mektep oqýshylaryn bilim nárimen sýsyndatty.

Qazaqtyń qabyrǵaly qalamgerleriniń týyndylarynan qanattanǵan Tálipbek Sapar­bekuly tanymyn keńeıtip, bilimin tereń­detý maqsatynda 1955 jyly Shymkent qala­syndaǵy N.Krýpskaıa atyndaǵy pedago­gıka­lyq ınstıtýtyn bitirip, qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi mamany bolyp shyǵady.

Muǵalim retinde tyń ádistemelik tásil­derimen daralanǵan ol 1955–1963 jyldary Jambyl jáne Jýaly aýdandaryndaǵy Chapaev jáne Amantúbek, Toǵyztaraý orta mektepteriniń dırektory retinde tabys­ty eńbek etti. Budan soń Bılikól aýylyn­daǵy, Shoqaı eldi mekenindegi bilim ordalaryn basqardy. Týǵan aýylyndaǵy bilim uıasyn bastaýysh mektepten orta mektepke aınaldyrýǵa bastamashy boldy. Mektep­tegi oqýshylardyń bilim sapasyn kóterýge aıryqsha nazar aýdardy. Sondaı-aq eldi mekenge gaz qubyryn tartýǵa yqpal etti. 1973–1993 jyldary shalǵaıdaǵy Moıynqum aýdanyndaǵy «Ekinshi tyń» dep atalǵan mektep-ınternatta da jemisti qyzmet etken ol jergilikti balalardyń sapaly bilim alýyna barynsha ter tókti.

Kónekóz qarııalardyń aıtýynsha, ol aýyl mektepteriniń tehnıkalyq-materıaldyq bazasyn nyǵaıtýǵa, oqý-tárbıe úderisin laıyqty deńgeıde uıymdastyrýǵa aıryq­sha den qoıǵan. Al shalǵaıdaǵy mal jaıyly­myn­daǵy mektep-ınternat jumysy el kóle­minde keńinen nasıhattalǵan. Atalǵan bilim uıasyna Afrıkanyń elderinen kelgen meımandar bilim ordasynyń tájirıbesimen tanysyp, Tálipbek Saparbekulynyń eńbegin joǵary baǵalapty.

«Ol kisi jastarmen de, úlkendermen de májilis quryp, mazmundy áńgimeler aıtyp otyratyn. Qumdy jerdi jaınatqan azamattyń eńbegi nazardan tys qalǵan joq. Shetelden kelgen delegattar sol qumdaýyt dalaǵa baryp, ákemizdiń bilim berý isindegi úzdik ádistemesimen tanysýynyń ózi kóp jaıttan habar berse kerek.

11 balany tárbıelep ósirgen ákemiz bárimizge birdeı meıirim shapaǵatyn tógip júrdi. Zeınetke shyqqan soń da tynym tapqan joq. Qoǵamdyq jumysqa belsene aralasty. Taraz qalalyq ákimdigi janyndaǵy aqsaqaldar alqasynyń tóraǵasy boldy. Sonymen qatar «Asyl ájeler» ansamblin uıym­dastyryp, úlken kisilerdiń ónerin óristetýge den qoıdy.

Ol kisi oqýshylarymen kórkem ádebıet týraly áńgime aıtqanda, ádebı shyǵarmalardyń keıipkerleri týraly tolǵanǵanda shákirtteri uıyp tyń­daıtyn. Sol shákirtteriniń deni taý tulǵaly azamat retinde qalyptasty», deıdi Tálipbek Saparbekulynyń qyzy Rabıǵa óz oıymen bólisip.

Udaıy týrashyldyǵymen daralanǵan azamat talaı alqaly jıyndarda oblys bas­qarǵan azamattarǵa eldiń jaıyn aıtyp, qaı­ratkerlik qyryn da kórsetken. Osylaısha, kisilik kelbetin joǵaltpaǵan Tálipbek Sapar­bekuly aınalasyna syıly bolǵan.

«Ákemniń aqıqatty aıtatyny keıbir sheneýnikterge unaı bermeıtin. Sondyqtan ol kisini qandaı da bir is-sharaǵa aparǵanda: «Áke, osy joly sóılemeı-aq qoıyńyzshy», deıtinmin. Qaıbir jyly qala ortalyǵynda Abaı­dyń eskertkishi ashyldy. Áýdem jerde tur­sam, ákemniń sańqyldaǵan daýsy shyǵyp jatyr. Sóıtsem, ol kisi adamzat aqyl-oıynyń alyby atanǵan uly tulǵanyń eskertkishi­niń ashylý rásimi qarabaıyr túrde azdaǵan adamnyń qatysýymen uıymdastyrylǵa­nyna renishin jetkizipti.

Ol kisi qandaı da bir jıynǵa qatysyp kelgen soń, úıdegi telefonǵa tynym bolmaıtyn. Ákimdik adamdary ákem kótergen máselege qatysty oılaryn aıtyp, atqarylyp jatqan jumys týraly pikirin jetkizip jatatyn. Ákem bertinde «Shymyr atanyń Shynqoja urpaqtary: Qobylandy, Marsym» atty tanymdyq eńbek jazdy. Ataýly qordyń negizin qalaýshylardyń biri boldy. Qalaı desek te, bekzat bolmysymen, tereń bilimimen jurt aldynda udaıy mańdaıy jarqyrap júrgeni anyq», deıdi uly Ǵızzat Tálipbekuly óz oıyn ortaǵa salyp.

Keńestik kezeń kezinde izdenim­pazdyǵymen kózge túsken ol shákirtterine Alash arystary amanattaǵan adaldyqty jıi nasıhattaıtyn. Kórkem ádebıettiń qaınarynan qanyp ishken azamat oqý­shy­larynyń boıyna qazaq ádebıeti alyptarynyń shyǵarmalaryndaǵy izgi qasıetterdi darytýǵa tyrysty.

Qatarlastarynyń aldy bolǵan Tálipbek Saparbekulynyń eseli eńbegi eleýsiz qalǵan joq. «Eńbektegi erligi úshin»,«Uly Jeńiske – 30 jyl» sekildi me­re­kelik medalmen marapattalǵan. Sondaı-aq «Halyq aǵartý isiniń úzdigi» tósbelgisin de ıelengen. Jergilikti atqa­rýshy bılik ókilderi de ardaqty arda­ger­diń eńbegin nazardan tys qaldyrmaı, «Taraz qalasynyń qurmetti azamaty» ataǵyn beripti.

Sanaly ǵumyryn urpaq tárbıe­leý isine arnaǵan ardaqty azamattyń óne­geli ómir joly jurt jadynan óshken joq. О́zi ómir­den ótse de, zamandastary, kózin kórgen azamattar Tálipbek Saparbekulynyń kisilik qasıeti týraly erekshe bir tolǵanyspen áńgime­leıdi. Jaqsynyń aty óshpeıtinin osydan da baıqaımyz.

Jambyl oblysy