Álemdi izgilikke shaqyratyn aı

Shyn máninde, ora­zanyń shyna­ıy saýaby – ashtyq­ta emes, taqýalyqta. Al taqýa­lyq­tyń negizgi orny – júrekte. Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Taqýalyq myna jerde bolady», dep kókiregin úsh márte nusqap, adamnyń taqýalyǵy júreginde bolatynyn aıtqan (Buharı). Adamnyń tabıǵatynda, ıaǵnı áý bastaǵy jaratylý bolmysynda onyń júregi saý bolady jáne izgi amaldar, qulshylyq jasaý arqyly óziniń saý kúıin saqtaıdy. Al eger pende kúnáli is isteıtin bolsa, onyń júregi dertti halge dýshar bolady. Keıin rýhy sónedi. Mine, sol sebepti de musylman óziniń júregine árdaıym nazar salyp, ondaǵy dertti belgili amaldar arqyly tazartyp otyrýǵa tıis. О́ıtkeni adamnyń júre­gi durys bolsa, búkil amaly durys bolady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde: «Rasynda adam dene­sinde bir kesek et bar. Eger ol durys bolsa, adamnyń búkil denesi durys bolady. Eger ol buzylsa, barlyq denesi buzyla­dy. Ol kesek et júrek emes pe?»  degen (Buharı, Múslım).

Osy rette júrekti túrli dertten tazartatyn negizgi amaldarǵa toqtala ketsek. Alla Taǵalany eske alý – júrekti túrli dertten tazartatyn amaldyń biri. Musylman shamasy kelgenshe Alla Taǵalany kóp eske alyp, zikir etýge tıis. Bul onyń ımanyn kúsheıtip, júregin túrli dertten tazartady. Al Jaratýshyǵa unamsyz sóz aıtý, kerisinshe, júrektiń qataıýyna, ımanynyń álsireýine alyp keledi. Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Alla Taǵalany eske almaıtyn bos sózdi kóbeıtpeńder. Alla Taǵalany eske almaıtyn bos sózdiń kóp aıtylýy júrekti qataıtady. Rasynda, adamdar arasyndaǵy Alla Taǵaladan eń alys bolǵany – júregi qataıǵandar», degen (Termızı).

Júrekti túrli dertten tazartatyn negizgi amaldyń taǵy biri – ózgelerdiń qateligin keshirý. Qasıetti Ramazan – keshirim aıy. Bul aıda Jaratýshynyń keshirimin úmit etip ári ózimiz de ózgelerdi keshirýimiz qajet. Sebebi ózge adamdarǵa degen ókpe, renish, kek saqtaý syndy shynaıy musylmanǵa jat isterdiń barlyǵy pendeniń júregine daq túsirip, rýhanı lastanýyna sebepshi bolady. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Nur» súresiniń 2-aıatynda: «Keshirimdi bolyp, kóńilderine almasyn. Sender Allanyń ózderińdi keshirgenin jaqsy kórmeısińder me? Alla óte keshirimdi, erekshe meıirimdi», dep aıtqan.

Adal as – júrekti túrli dertten tazartatyn negizgi amaldyń biri. Adal as adam tániniń saýlyǵyna jáne júreginiń túrli rýhanı dertten ada bolýyna, nıeti men amalyna qaraı mol saýapqa kenelýine tikeleı áser etedi. Sol sebepti de Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Mýmınýn» súresiniń 51-aıatynda: «Taza nárselerden jeńder jáne izgi is isteńder», dep buıyrǵan. Adamdar ımam Ahmadtan (ony Alla raqymyna alsyn): «Dertke dýshar bolǵan júrekti qalaı emdeýge bolady?» dep suraǵanda ol: «Adal as arqyly», dep jaýap bergen eken. Al ál-Jýnaıd ál-Baǵdadı (ony Alla raqymyna alsyn) degen ǵalym: «Shynaıy ıhsan jolyn­daǵy adam – júregin Alla Taǵa­ladan ózge nárseden tazartqan pende», degen eken.

Adam balasyn eki dúnıede baqyt­syzdyqqa aparatyn qasiret­tiń biri – tákap­parlyq. Tákap­parlyq – Alla Ta­ǵala súımeıtin, adamdyqqa jat sıpat­tyń biri. Al kókirektik – adamdy ózgelerden joǵary ustaýǵa ıterme­leıtin ishki sezim, jaǵymsyz minez-qulyq. Sondyqtan ondaı qy­lyǵyn baıqaǵan musylman bir­den Alladan keshirim surasa, aqyrettik azaptan qutylady. Birde Paıǵambarymyzdan (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Ýa, Allanyń elshisi! Adamdardyń eń abzaly kim?» dep suraıdy. Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Taza júrekti árbir adam men sózi durys bolǵan jan»,  deıdi. Sahabalar: «Sózi durys degendi túsindik, taza júrekti degen ne?» dep qaıta suraıdy. Sonda Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Ol – kúná, bas kóterý, aldaý men hasad bolmaıtyn júrek», dep jaýap beredi. Kórealmaýshylyq degen uǵymdy bildiretin «hasad» – Allanyń bireýge bergen nyǵmetin odan qyzǵaný, onda bolmaýyn qalaý degen sóz. Qasıetti Ramazan aıy adam balasyn osyndaı jaman minez-qulyqtan, túrli júrek dertinen alshaq bolýǵa tár­bıeleıdi. Oraza – eń aldymen jú­rek­tiń amaly. Ramazan – júrekti tazar­týǵa, nıetti túzetýge, nápsini tárbıe­leýge jáne taqýalyqqa jetýge múmkindik berilgen qasıetti aı. Orazanyń shynaıy rýhyn túsingen adam as pen sýdan tyıylý­dy basty maqsat etpeıdi. Aýyz bekitýdegi negizgi maqsat – júrekti Allaǵa jaqyndatyp, oı men júrekti túrli dertten tazalaý, ishki jan dúnıeni kórkem minezben bezen­dirý.

Paıǵambarymyz (oǵan Alla­nyń salaýaty men sálemi bolsyn) Alla Taǵa­lanyń nazary júrekte bolatynyn baıandap: «Rasynda, Alla Taǵala sen­derdiń beıneleriń men dúnıelerińe nazar aýdarmaıdy, alaıda júrek­teriń men amaldaryńa nazar aýdarady», degen. Shyn máninde orazanyń shynaıy saýaby – ashtyqta emes, taqýalyqta.

San ǵasyrdan beri Islam dinin rýha­nı tiregi etken halqymyz berekeli Ramazan aıyn erekshe daıyndyqpen kútedi. Saýaptar eselenip jazylatyn aıda aýyzashar berip, kómekke muqtaj jandarǵa qaıyrymdylyq ja­sap,úlkenderdiń alǵysy men bata­syn alýǵa tyrysady. Allaǵa shúkir, orazada ıgi nıetpen oryndalatyn izgi amaldar búginde salt-dástúrimizge aınalyp, urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp keledi. Osy rette barsha otandastarymdy Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń qasıetti aıda uıym­dastyratyn qaıyrym­dylyq is-shara­laryna úles qosýǵa shaqyramyn.

Ramazan aıyna týra kelgen qudaıy astardy aýyzashar ýaqytynda ótkizip, kóbirek saýap alýǵa tyrysaıyq! Bere­keli, saýaby mol aıda Allanyń meıi­­rimine bólenip, árbir izgi amaly­myzdyń jaqsylyǵy eselenip jazyl­ǵaı! Elimiz aman, jerimiz tynysh, táýelsizdigimiz baıandy bolǵaı!

Naýryzbaı qajy TAǴANULY,

QMDB tóraǵasy, Bas múftı