Elimizdegi saıası jańarý men konstıtýsııalyq reformanyń jaýapty kezeńge kóterilýi – qoǵam suranysynan týyndaǵan talap.
Birinshiden, qalyń jurtshylyq memlekettiń sapaly ózgerisine múddeli boldy. Ol naqty ispen jáne dáıekti zańmen oryndalary sózsiz. Álemdik tájirıbede Konstıtýsııalyq reforma memlekettik bılik pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynas modelin transformasııalaý úshin júrgiziledi. Bul memlekettik ınstıtýttardy, zań júıesin jetildirý arqyly júzege asady.
Ekinshiden, táýelsizdikten keıin otyz jyldan astam ýaqytty artqa tastaǵan qoǵam ıdeologııalyq baǵdar men tarıhı tanymda eleýli úzik baryn jıi aıtatyn. Tipti BAQ júzinde, ǵylymı zertteýlerde keıde ashy, keıde tushy syn baıqalatyn. Saıası jańarý osyny da oraıymen túzep, sabaqtastyq arqaýyn jalǵap keledi.
Úshinshiden, zańnyń ózine zańdyq qaǵıdatpen qaraıtyn ýaqyt týdy. Mysaly, qorǵansyzdy qorǵaıtyn advokatýra júıesin jetildirý, túrli qarjylyq qıyndyq tusynda turǵyn úı ıesi quqyn aıaqqa taptatpaý, sıfrlyq derbes derekterge qol suqqyzbaý t.b. máseleni sheshý de ózekti-tin. Osynyń bári Konstıtýsııanyń mazmundyq máni men qurylymyn qaıta qaraýdy kún tártibine shyǵardy.
Ultqa qadirli Shákárim Qudaıberdiuly zań men eldik dástúrdi teń ustaýdy «Qazaqtyń qazylǵan qara joly» dep baǵalapty. Aqyn dinı saýatty ári qaıratker bolǵany málim. Bı men bılik týraly eńbeginde ol eldikti, ımandylyqty bekitetin josyqtar «tastaı qatyp qalmaýyn, ár zamannyń yńǵaıyna qaraı laıyqtalýyn» eskertedi.
Eldik zańǵa baılanysty ult ustazy Ahmet Baıtursynuly pikiri de aıryqsha. Aqań: «Zákún shyǵarýshylar halyqtyń qaǵıdaly qalpyn, saltyn, minezin jaqsy bilý kerek» deıdi. Muny bir deńiz. Alash tulǵasy asa kúrdeli HH ǵasyr basynda ultty uıystyratyn «Qazaq qaǵıdasy» degen zańdar jınaǵyn ázirleýdi usynypty. «Qazaq qaǵıdasyn jınaý ońaı emes. Biraq nıet bolsa, qoldan kelerlik jumys. Ár jerden... bir jerge jıyla berse, jıylyp bolǵan soń, qaǵıda, sharıǵat, nızam biletuǵyn adamdar bas qosyp, jıylǵan nárseni qarap, qolaılysyn alyp, qolaısyzyn qaldyryp, ... «Qazaq qaǵıdasy» dep shyǵarsa», dep jazady aǵartýshy.
Oılana qarasaq, búgingi Ata zań jobasy – joǵary deńgeıdegi zańdyq qujat qana emes, el tarıhy men taǵdyry, qoǵam parasaty men senimi qaınaýynan shyqqan jaýapkershilik júgi. Onyń ózeginde «Biz Qazaqstandy qaı baǵytta damytpaqpyz?» degen suraqqa jaýap tur. Tarıhymyzdyń turlaýly negizderine taban tirep, zııatker, zaıyrly qalyppen mádenıet, bilim, ǵylym qundylyqtary men jetistikterin basshylyqqa alý, tanym-túsinikte tazalyqty temirqazyq etý, jalpyadamzattyq ıgilikter men jasampaz otanshyldyqty áz tutý – memlekettik damýymyzdyń strategııalyq negizi.
Qazir eldik nasıhat sharasynyń dáıeksózine ádilettilik pen progress uǵymy tańdap alyndy. Bul – jańashyl qoǵamdy tutastandyratyn ólshem. 80-90 jyldary osy progresti – «ilgerileý» dep aýdaryp júrdi. Biraq ol búgingi tilge sińe almady. Muny Á.Bókeıhan, A.Baıtursynuly bastaǵan ult zııalylary qazaqsha qalyppen «taraqı» dep jazady (mádenı, rýhanı t.b. sózder sekildi). Ol bizge qaıdan keldi? HIH ǵasyr sońy men HH ǵasyr basynda Túrkııany, shyǵys elderin jańartqan «Ittıhad ve terakkı» (Birlik jáne progress) atty qozǵalys bolǵan joq pa? Alash baspasózi tarıhynda qattalyp qalǵan «taraqı» sodan keldi.
Sonymen, jańa Konstıtýsııa ulttyń joǵyn joqtap, umytylǵandy kún tártibine qoısa, muny – eldik is, alǵadaı bastama deı alamyz.
Jurt talqysyna usynylyp, referendýmǵa shyǵarylǵan Ata zań jobasynyń basty arqaýy – adam men halyq. Siz ben biz! Jańa zamandaǵy Qazaqstan azamatynyń bilim-bilik, aqyl-oı, rýhanııat jetistigin, ál-aýqatyn arttyrýǵa, óz-ózin jan-jaqty qorǵaýǵa umtylysy.
Konstıtýsııadaǵy murat ta aıqyn: egemendik pen táýelsizdikti, el men jer tutastyǵyn kózdiń qarashyǵyndaı qorǵaý. Bizdińshe, tildik ustanym da, dildik erekshelik te, ulttyq uıysý da osynyń ishinde. Parasat alǵa shyqsa, sheshilmeıtin nárse joq. Erik-jiger, adamshylyq, tabandylyq, jaýapkershilik – osynyń qorǵany.
Prezıdent Q.K.Toqaev «Ata zań jobasynda «Adam memleket úshin emes, memleket adam úshin» qaǵıdaty aıqyndala tústi» deýi de sondyqtan.
Dana Shákárim zamanynda eldik joldy (bizdiń jaǵdaıda Konstıtýsııa) «qazaqtyń eski qulaqty kemeńgerleri men oqymysty jastary aqyldasyp jazýy kerek» dese, sol amanat sátimen oryndalyp keledi.
Konstıtýsııa kirispesindegi «memlekettikti nyǵaıtý» men «Uly dalanyń myńdaǵan jylǵy tarıhynyń sabaqtastyǵyn saqtaýdan» bastap, «keleshek urpaq aldyndaǵy asa joǵary jaýapkershilikti sezinýge» deıingi kesek uǵymdar, tolyqtyrylǵan zań baptary ótken men búgingi arman-ańsardyń úıleskenin ańǵartady.
Mine, bul – birtýar Shákárim meńzegen tájirıbeli aǵa býyn men alǵyr jańa býyn múddesiniń toǵysqan tusy.
Ata zańnyń jańashyl nusqasy – qoǵamdy uıystyryp, dilgir suranymyna jaýap beretin, halyq múddesin memlekettik múdde deńgeıine kóteretin, ornyqty eldik baǵdardy kórsetetin tujyrymdama.