Soltústik Qazaqstan oblysynda Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri, Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Aıda Balaevanyń jetekshiligimen «Ádiletti jáne progressıvti Qazaqstannyń halyqtyq Konstıtýsııasy úshin!» jalpyulttyq koalısııasy músheleri birqatar kezdesý ótkizdi.
Atalǵan top aldymen Petropavlda bilim, ǵylym jáne mádenıet salasynyń qyzmetkerlerimen kezdesti. Is-sharaǵa Senat tóraǵasynyń orynbasary Olga Perepechına, Májilis depýtaty, «Amanat» partııasy fraksııasy jetekshisiniń orynbasary Erlan Saırov, «Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty» basqarma tóraǵasy Juldyzaı Ysqaqova, Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıteti dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, Astana qalasy máslıhatynyń depýtaty Talǵat Dúısekov, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıteti dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Ǵalym Baıtoq jáne basqalar qatysty.
Jıynda Aıda Balaeva jańa Konstıtýsııanyń túpki fılosofııasy adamǵa, azamattardyń ıgiligine baǵdarlanǵanyn atap ótti.
«Jańa Konstıtýsııada adam kapıtaly el damýynyń basty basymdyǵy retinde aıqyn belgilengen. Jańa ekonomıkalyq ósý modelinde adam kapıtalynyń sapasy, onyń kásibı biliktiligi men jahandyq básekege qabilettiligi sheshýshi ról atqarady. Ǵalamdyq ekonomıkalyq daǵdarystar men geosaıası syn-qaterler kúsheıgen jaǵdaıda eldiń turaqtylyǵy men gúldenýi eń aldymen bilimdi ultqa, myqty ǵylymı áleýetke jáne ınnovasııalyq oılaý qabiletine negizdeledi. Osylaısha, jańa kezeńde memlekettiń damýyndaǵy basty ólshem – adamnyń bilimi, ǵylymı izdenisteri men shyǵarmashylyq áleýeti. Bilim, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııa salalaryna erekshe kóńil bólindi, al ulttyq mádenıetti qoldaý jáne tarıhı-mádenı murany saqtaý Konstıtýsııanyń negizgi qaǵıdattaryna aınaldy. Konstıtýsııa jobasynda adamǵa baǵyttalǵan tásil aıqyn kórsetilgeni jáne «bilim», «ǵylym» jáne «ınnovasııalar» sııaqty mańyzdy qundylyqtardyń alǵash ret Konstıtýsııa deńgeıinde bekitilgeni óte mańyzdy», dedi A.Balaeva.
Senat depýtaty Olga Perepechına Qazaqstan jańa saıası damý kezeńine qadam basyp, bul reforma qoǵamnyń keń qoldaýyna ıe bolyp, barlyq basqarý júıesin sapaly jańartýǵa múmkindik ashatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, jańartylǵan Konstıtýsııa bilim, ǵylym jáne ulttyń shyǵarmashylyq áleýetin damytýǵa quqyqtyq negiz qalyptastyrady.
«Ata zań jobasynda memlekettik oqý oryndarynda tegin bastaýysh jáne orta bilim alýǵa kepildik beredi. Biraq bilim sapasy mańyzdy. Bilim ǵylymnyń, ınnovasııalardyń jáne adam kapıtalynyń negizi retinde qarastyrylady. Ǵalamdyq básekelestikte bilim jeńedi. Sondyqtan memleket muǵalimderdi qoldaýǵa, oqý baǵdarlamalaryn jańartýǵa, sıfrlyq saýatty, synı oılaýdy jáne jastardyń shyǵarmashylyq daǵdylaryn damytýǵa múddeli», dedi O.Perepechına.
Erlan Saırov elimizde júrgizilip jatqan saıası reformalar demokratııalyq ınstıtýttardy nyǵaıtýǵa jáne qoǵamdyq sanany damytýǵa baǵyttalǵanyn aıtty. Ol jańa Konstıtýsııa jobasy Qazaqstannyń saıası júıesin HHI ǵasyrdyń talaptaryna beıimdeý jolyndaǵy mańyzdy qadam ekenin atap ótti.
Otyrysta Juldyzaı Ysqaqova jańa Konstıtýsııa jobasy zamanaýı qoǵamdyq jáne qundylyq baǵdarlardy kórsetetinin aıtty. Onyń aıtýynsha, bul qujat naǵyz qoǵamdyq kelisimshart retinde qalyptasyp, qoǵamnyń birligi men konsensýsy negizinde jasalmaq.
Budan soń jalpyulttyq koalısııa músheleri «Petropavl elektrotehnıkalyq zaýytynyń» eńbek ujymymen kezdesip, Ata zań jobasyn túsindirdi. Jıynda jańa Konstıtýsııa jobasy men aldaǵy referendýmǵa qatysty eleýli pikirler aıtyldy.
Aıda Balaeva zamanaýı óndiris úshin sıfrlandyrýdyń, ekologııalyq jaýapkershiliktiń jáne adam kapıtalyn damytýdyń mańyzyna toqtalyp, atalǵan basymdyqtar jańa Konstıtýsııa jobasynda kórinis tapqanyn jetkizdi.
«Bul adam úshin de, óndiris úshin de mańyzdy. Sebebi derekter qaýipsizdigi, úderisterdiń turaqtylyǵy men senim kúndelikti ómirdiń ajyramas bóligine aınaldy. Qazirgi zamanǵy zaýyt úshin sıfrlandyrý men avtomattandyrý – tek tıimdilik emes, sondaı-aq jaýapkershilik, tehnologııalyq úderisterdi qorǵaý, basqarýshylyq, senim men sapanyń kepili. Tabıǵatqa janashyrlyq, eńbek qaýipsizdigi men óndiristik standarttardy saqtaý da aıryqsha mánge ıe. Qazirgi ekonomıka tehnologııalyq damýdy jáne ekologııalyq jaýapkershilikti talap etedi. Konstıtýsııada bekitiletin qundylyqtar ortaq baǵdardy aıqyndaıdy. Qarqyndy damý zamanynda da adam qurmet kórsetýi, zań men tártipke adal bolý jáne bolashaq aldyndaǵy jaýapkershilikti sezinýi qajet. Sonymen qatar adam kapıtaly – bilimdi, ǵylymdy, ınnovasııalardy damytý basymdyǵy erekshe atalyp ótken. Elektrtehnıkalyq sala úshin bul qaǵıdattardyń máni zor. Zamanaýı óndiris quzyrettilikke, ınjenerlik oılaýǵa jáne sapa mádenıetine súıenedi», dedi vıse-premer.
Májilis depýtaty, Erlan Saırov jańa Konstıtýsııanyń negizgi erekshelikteriniń biri – onyń memlekettik tilde, ıaǵnı qazaq tilinde jazylǵanyn, sondaı-aq dástúrli mádenıetti saqtaý men ulttyq qundylyqtardy qorǵaý týraly naqty normalardy qamtıtynyn sóz etti.
«Qazaqta «Elý jylda el jańa» degen naqyl bar. Keıingi jyldary elde túbegeıli ózgerister júrgizilip, sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt dáýirine qadam bastyq. Sondyqtan jańa Konstıtýsııaǵa XXI ǵasyrdyń zamanaýı úrdisteri men baǵyttary engizildi. Sonymen qatar memlekettiń áleýmettik mindettemeleri tolyq saqtalady», dedi depýtat.
«Zenchenko ı K» dırektory Gennadıı Zenchenko júrgizilip jatqan reformalarǵa eńbek ujymdarynyń belsendi qatysýynyń mańyzyna toqtalyp, eldegi ózgerister azamattardyń suranystaryna tikeleı baılanysty ekenin aıtty.
Kezdesý sońynda zaýyt qyzmetkerleri suraqtaryn qoıyp, usynystaryn bildirdi. Sondaı-aq referendým árbir azamatqa el bolashaǵyna óz úlesin qosýǵa múmkindik beretin mańyzdy qadam ekeni atap ótildi. Ár azamattyń óz ustanymyn bildirýi qoǵamdyq jaýapkershilikti arttyryp, memleketimizdiń damýyna oń áserin tıgizeri anyq.
Sonymen qatar jalpyulttyq koalısııa músheleri Petropavldaǵy «Qyzyljar sreative senter»-de jastarmen jáne volonterlermen kezdesti. Onda Aıda Balaeva eldiń jańa damý modelinde kreatıvti ındýstrııalardyń mańyzyn sóz etip, bul baǵyttaǵy basymdyqtar qujatta kórinis tapqanyn aıtty.
«Kreatıvti ındýstrııany damytý – memlekettik saıasattyń basym baǵyttarynyń biri. Bul salany Memleket basshysy jiti baqylap otyr. Atalǵan baǵyt jańa Konstıtýsııa jobasynda da kórsetilgen. Ata zań deńgeıinde zııatkerlik menshikti qorǵaý bekitilgen. Bul – kreatıvti ındýstrııany derbes jáne ekonomıkalyq turǵydan mańyzdy sektor retinde qarastyrýǵa bolady degen sóz. Sonymen qatar bul kezdesýdiń «Qyzyljar sreative senter»-de uıymdastyrylýy da beker emes. Qyzyljardaǵy ortalyq – Qazaqstandaǵy alǵashqy kreatıvti habtardyń biri. Jalpy, bilim, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııa memlekettik saıasattyń ózegine aınalyp, jańa Konstıtýsııa el damýynyń jańa modelin bekitpek. Memleket adam kapıtaly men azamattardyń ıntellektýaldyq áleýetin strategııalyq basymdyq retinde aıqyndaıdy», dedi vıse-premer.
Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Erik Joljaqsynov jańa Konstıtýsııanyń tarıhı qundylyqtar men eldiń bolashaq damý baǵyttaryn beıneleıtinin atap, jastardyń osy úderistegi erekshe rólin atap ótti. Al «JastarRuhy» jastar qanatynyń tóraǵasy Aqerke Iskanderova jastar men volonterlik qozǵalystyń qoǵamdyq úderisterdegi belsendi rólin sóz etti.
Kezdesý sońynda qatysýshylar jastardyń qoǵamdyq-saıası ómirge belsendi qatysýynyń mańyzyn talqylady. Sonymen qatar referendýmdaǵy tańdaý eldiń ádil jáne progressıvti bolashaǵyn qalyptastyrýǵa úles qosatynyna senim bildirdi.
Osy kúni «Zelenyı Sever» jylyjaı kesheniniń eńbek ujymymen de kezdesý ótti. Jıynda A.Balaeva jańa Konstıtýsııanyń eńbek ujymdary úshin tikeleı praktıkalyq mańyzy bar negizgi erejelerine toqtaldy. Premer-mınıstrdiń orynbasary qujatta turaqty ári ekologııaǵa jaýapkershilikpen qaraýǵa baǵyttalǵan áleýmettik kepildikter men jaýapkershilik máselesi aıqyn bekitilgenin atap ótti.
«Eńbek ujymy úshin Konstıtýsııanyń máni naqty ári túsinikti. Jobada ár azamattyń eńbek etýge, qaýipsizdik pen gıgıena talaptaryna saı eńbek jaǵdaıyn talap etýge jáne eńbekaqy alýǵa quqyǵy bekitilgen. Bul – óte mańyzdy kepildikter. Sebebi eńbek adamyna degen qurmet jaı ǵana uran emes, qoǵam ómiriniń ajyramas qaǵıdasyna aınalýy kerek. Agrarlyq jáne jylyjaı óndirisi úshin aıryqsha mánge ıe taǵy bir másele bar. Konstıtýsııada tabıǵatqa janashyrlyqpen qaraý, ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý jáne keleshek aldyndaǵy jaýapkershilik sekildi qundylyqtar kórinis tabady. Demek, damý jaýapkershilikpen qatar júrýi qajet. Adamǵa, zań men tártipke qurmetpen qarap, bolashaqqa qamqorlyq jasaý – basty ustanym bolýǵa tıis», dedi A.Balaeva.
Jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi erejelerin talqylaýdy jalǵastyra otyryp, «M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıteti» Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Ǵalym Baıtoq áleýmettik sala boıynsha oı qozǵady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstannyń áleýmettik memleket retindegi mártebesin saqtaý, sondaı-aq otbasy, ana men bala jáne muqtaj azamattardy qoldaý qaǵıdattaryn bekitý jańartylǵan Konstıtýsııanyń basty baǵdarlarynyń biri bolyp qala beredi.
Kezdesý sońynda qatysýshylar Konstıtýsııa jobasyndaǵy negizgi erejelerdiń tájirıbelik mánine toqtalyp, ár azamattyń jańa Konstıtýsııamen jeke tanysýynyń mańyzyn sóz etti. Koalısııa ókilderi sońǵy sheshimdi azamattar qabyldaıtynyn jetkizip, al 15 naýryz kúni ótetin respýblıkalyq referendýmda halyq óz tańdaýyn jasaıtynyn atap ótti.