Qazaq bolmasa da, qazaq qyzynyń bolmysyn ekranda shynaıy tiriltken aktrısalar kóp emes. Sondaı sırek taǵdyrdyń biri – «Shabandoz qyz» fılmindegi Ǵalııa beınesimen este qalǵan saha ultynyń sańlaq qyzy Lıdııa Ashrapova.
Ol – qazaq kınosynyń shejiresinde aty jıi atala bermeıtin, biraq bir ǵana rólimen tutas bir dáýirdiń rýhyn boıyna syıdyrǵan tulǵa. Ekranda jarq etip kórinip, keıin birtindep únsizdikke sińip ketken aktrısanyń ómiri – ónerdiń de, ýaqyttyń da qatal minezin ańǵartatyn taǵdyr.
Lıdııa Leontevna Neýstroeva (qyz kúnindegi tegi. – avt.) Iаkýtııanyń qatań tabıǵatynda, jeli súıekten ótetin, qysy uzaq, jazy qysqa ólkede dúnıege keldi. Soltústiktiń aq qarly keńistiginde ósken qyzdyń boıynda erte oıanǵan qasıet – qozǵalysqa ańsar men yrǵaqqa ińkárlik edi. Tabıǵattyń ózi ony únsiz tárbıeledi: jeldiń gýili – áýen, qardyń syqyry – yrǵaq, al keń dala – sahna sııaqty bolatyn. Osylaısha, bı onyń alǵashqy tiline aınaldy. Sóz jetpegen jerde qımyl sóıledi. Sezim jetpegen tusty yrǵaq jetkizdi. Bul qushtarlyq ony Tashkenttegi horeografııalyq ýchılıshege alyp keldi. Oqýyn támamdaǵannan soń Tashkent fılarmonııasy sahnasynda óner kórsetti. Keıin Qazaqtyń memlekettik án-bı ansambline qabyldanýy Lıdııanyń taǵdyryn múlde jańa arnaǵa burdy.
Dál osy kezeńde «Shabandoz qyz» fılmine irikteý júrip jatqan edi. Kamera aldyndaǵy erkindik, bı mektebinen ótken plastıka, jasandylyqsyz qımyl – rejısserlerge daıyn akterlik materıal boldy. Bul qasıet Lıdııany ózgelerden daralady. О́ıtkeni fılmdegi Ǵalııa jaı keıipker emes edi. Ol – soǵystan keıingi qoǵamnyń úmiti, jasampazdyqtyń, sergektiktiń, ómirge ǵashyq kóńildiń rámizi.
At ústindegi qyz – ýaqyttyń ózimen jarysqan beıne. Túbi bir túrki elderiniń rýhyn, minez ben bolmys erkindigin ekranda sheber sóılete bilgen saha ultynyń sulýy bul róldi «oınaǵan» joq, sol beınemen birge tynystady. Ár qımylynda bı mektebiniń dáldigi, kózqarasynda ishki tereńdik bar edi. Muny birden baıqaǵan fılm rejısseri Pavel Bogolıýbov Lıdııany ekranda Kenebaı Qojabekovteı qazaqtyń has talantymen qosty. Osylaısha, Iаkýtııadan shyqqan bıshi qyz qazaq kınosynyń qubylysyna aınaldy.
Iá, Ǵalııa obrazy – Lıdııanyń shyǵarmashylyq taǵdyryn aıqyndaǵan ról. Kınotanýshylardyń aıtýynsha, aktrısanyń boıyndaǵy shynaıylyq kórermenge birden jetti. Fılm odaq kóleminde keńinen tanymal bolyp, tıtrlarda kórsetilgen Lola Abdýkarımova esimi keıipkerge shyǵystyq, ulttyq reń berip, obrazdy odan ári kúsheıtti. Tanymaldylyqtyń joǵary bolǵany sonshalyq, Sháken Aımanov «Bizdiń súıikti dáriger» fılminde atalǵan beıneni ádeıi eske salyp, aktrısany býtaforlyq atqa otyrǵyzady. Bul – bir róldiń akter taǵdyryna qanshalyqty yqpal etkeniniń aıqyn dáleli.
«Shabandoz qyzdan» keıin Lıdııa Ashrapova qazaq kınosynyń beldi aktrısalarynyń qataryna qosyldy. «Aral balyqshylary» fılmindegi Senim beınesi – onyń dramalyq múmkindigin kórsetken rólderdiń biri. Ol shyǵys áıeliniń de, qazaq qyzynyń da obrazyn tabıǵı somdaı aldy. Aktrısanyń ekrandaǵy jınaqylyǵy, ishki ustamdylyǵy, qımyldaǵy naqtylyq kórermenge senim uıalatatyn. Alaıda ýaqyt óte kıno júıesiniń jazylmaǵan óz zańdylyǵy iske qosyldy. 1960 jyldardyń sońy men 1970 jyldardyń basynda tyń taqyryptar men jańa tıptik keıipkerlerge degen suranys Lıdııany birtindep kıno keńistiginen yǵystyra bastady. Keshe ǵana basty keıipker bolǵan aktrısa endi ekinshi plandaǵy, keıin epızodtyq rólderge aýysty. «Taqııaly perishte», «Atamannyń aqyry», «Qyz Jibek» fılmderindegi shaǵyn rólder – onyń ekrandaǵy sońǵy izdenis izderi retinde taspalandy.
Dese de bul – aıǵaısyz, dramasyz, biraq tereń tolqynys hám tolǵanysqa toly sheginis edi. О́nerdegi únsizdik keıde aktrısa úshin ómirindegi eń aýyr kezeń bolady. Lıdııa da dál sol kúıdi júreginen ótkizdi. «Shabandoz qyz» ony jahanǵa tanytty, biraq belgili bir qalypqa da baılady. Kórermen jadynda ol árdaıym at ústindegi Ǵalııa bolyp qalyp qoıdy.
Aktrısanyń ómirlik serigi operator Ashat Ashrapovpen tanystyǵy da kıno alańynda bastaldy. Kameranyń arǵy jaǵyndaǵy adam men bergi jaǵyndaǵy aktrısa birtindep ortaq taǵdyrǵa aınaldy. Ýaqyt óte Lıdııa kamera aldynan kamera syrtyna bet burdy. Kınoǵa endi basqa qyrynan qaraı bastady. Kadr kompozısııasy, jaryq, únsiz detal – bári onyń túsiniginde tereńdeı tústi. Alaıda 1990 jyldardyń basynda kúıeýiniń densaýlyǵy kúrt nasharlap, dáriger keńesimen otbasy Qyrymǵa qonys aýdardy. Ortany aýystyrý onyń kásibı jolyn túbegeıli ózgertti. Keıingi on jeti jyl boıy ol eń úlken, eń aýyr, biraq eń shynaıy rólin somdady. Kútim, sabyr, únsiz súıispenshilik. Bul sahnada kórermen joq edi. Soǵan qaramastan Lıdııa shyǵarmashylyqtan qol úzbedi. «Mahabbat táji» («Venes lıýbvı») fılminiń ssenarııimen jumys isteýi – ónerge degen adaldyǵynyń belgisi.
Lıdııa Ashrapova 2023 jyldyń 21 sáýirinde dúnıeden ótti. Al ekrandaǵy Ǵalııa áli tiri. At ústinde, jelmen jarysyp, jasampaz kúıinde kúni búginge deıin kórermen jadynda jattalǵan. Sebebi Ǵalııa – ýaqyttan ozǵan beıne. Demek, aktrısanyń taǵdyry bir róldiń kóleńkesinde qalǵan ómir emes. Kerisinshe, bir ról arqyly máńgilikke aınalǵan esimniń tarıhy. Keıde kıno adamǵa ondaǵan, al keıde jalǵyz ǵana múmkindik beredi. Biraq sol bir múmkindik tutas ǵumyrǵa tatıdy. Onyń dáleli – shabandoz qyz Ǵalııa hám qaıtalanbas talant Lıdııa Ashrapova!