Qazir Soltústik Qazaqstan oblysynyń jeke sharýashylyqtarynda 900 myńnan asa qara mal men jylqy tirkelgen. Aýyl turǵyndary nápaqasyn osy azyn-aýlaq tórt túligimen aıyryp otyr. Balasyn oqytý, emdelý, jol júrý sııaqty qajetti shyǵyndaryn da malymen óteıdi. Sondyqtan aq adal malynan aıyrylyp qalý – sharýalarǵa aýyr soqqy.
Alaıda arqasyn keńge salǵan mal ıeleri qys aılarynda qoı-sıyryn baqylaýsyz, baqtashysyz erkin jaıylymǵa jiberip qoıatyny bar. Bıylǵy qystyń qary qalyń emes, sondyqtan jylqyny tebinge jiberý qoradaǵy jemshóptiń saqtalýyna yńǵaıly jaǵdaı týdyrady. Al óz erkimen jaıylǵan mal tasjoldarǵa shyǵyp ketip, qarańǵylyq qoıýlaǵanda avtokólikterge soǵylyp, apatty jaǵdaı bolyp jatady. Mundaı jaǵdaı mal urlyǵynyń artýyna da túrtki bolyp tur. Baqtashysyz júrgen maldardy keń dalada atyp alyp, etin satý urylardyń úırenshikti daǵdysyna aınalǵan. Sondyqtan polısııa baqtashysyz, erkin jiberilgen mal úshin ıelerine aıyppul salýdy qolǵa aldy. Oblystyq PD baspasóz qyzmetiniń habaryna qaraǵanda, bıyl qysta 114 mal ıesi jaýapkershilikke tartylǵan.
Sonymen qatar et ónimderin baqylaýsyz tasymaldaý men satý da mal urlyǵynyń artýyna «jaǵdaı» jasap otyr. Júk salǵyshtaǵy ettiń urlanǵan-urlanbaǵanyn birden anyqtaý qıyn. Osyndaı qylmystardyń aldyn alý maqsatynda oblysta ótken aıda «Mal urlyǵy» jedel-profılaktıkalyq is-sharasy uıymdastyryldy.Keshendi jumys barysynda polısııa qyzmetkerleri veterınarlyq qyzmet ókilderimen birlesip, mal satý jáne soıý oryndarynda tekserý júrgizip, kólikterdi toqtatyp, et ónimderine berilgen qujattardyń zańdylyǵyn qadaǵalady. Sonymen qatar sharýashylyqtar, fermerlik qojalyqtar men jaıylymdyq núkteler erekshe baqylaýǵa alyndy. Oblystyń shekaralas aýdandarynda mal men et ónimderin memlekettik shekara arqyly zańsyz ótkizýdiń jolyn kesý maqsatynda kórshiles memleketterdiń ýákiletti organdarymen ózara is-qımyl uıymdastyryldy.
Tártip saqshylary mal ıelerine óz múlkin qorǵaýdy kúsheıtý, maldy qaraýsyz, erkin jaıylymǵa jibermeý jóninde udaıy eskertip keledi. Baqylaýsyz qalǵan tórt túlik – mal urlyǵyna bastaıtyn negizgi faktorlardyń biri. Qańtar aıynda júrgizilgen kúndelikti profılaktıkalyq jumys nátıjesinde óńirde qoı-sıyryn erkin jaıylymǵa jibergen mal ıeleri ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.
Turǵyndar arasynda saqtyq sharalary týraly túsindirme jumysy da belsendi júrgizildi. Tártip saqshylary halyqqa jeke aýlalardy nyǵaıtý boıynsha usynys jasap, mal jaıý erejelerin saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly aıtty.
Mal urlyǵyn tyıý – keshendi tásildi qajet etetin shara. Krımınaldyq polısııa qyzmetkerleri basqa jaýapty organdarmen birlese otyryp, qylmystyń osy túrin ashý, jolyn kesý, sonyń ishinde etti satý erejeleriniń saqtalýyn baqylaý jumysyn kúsheıte túsýi kerek. Veterınarlyq qyzmet mamandarynyń qatysýymen bazarlarda reıdter júrgizilip, mal jáne et ónimderin tasymaldaıtyn kólikter únemi tekserilip otyrsa, urynyń da joly kesiledi.
Soltústik Qazaqstan oblysy