Ormuz buǵazynyń jabylýy álemde ashtyq qaýpin týǵyzýy múmkin. Bul buǵaz aýmaǵynda bıdaı nemese kúrish tıegen kemelerdiń bógelýine ǵana baılanysty emes. Buǵazdyń buǵattalýy gaz baǵasynyń kúrt ósýine ákeldi. Gaz – azot tyńaıtqyshtary men karbamıd óndirisiniń negizgi shıkizaty. Gaz baǵasynyń kóterilýi tyńaıtqysh óndirisin tıimsiz etedi, tipti egis naýqanynyń aldynda kóptegen zaýyttar jabylýǵa májbúr bolyp otyr.
Osynyń nátıjesinde, álemde karbamıd baǵasy 40%-ǵa ósti, al óndirilgen tyńaıtqyshtyń jartysy Ormuz buǵazynda bógelip qaldy.
Ońtústik jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi, Afrıka, ońtústik Saharadan Latyn Amerıkasyna deıingi energııa tasymaldaıtyn jáne tyńaıtqysh ımporttaıtyn elder kúrdeli jaǵdaıǵa tap boldy. Aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan janarmaıdyń baǵasy ósip, tyńaıtqyshqa qoljetimdilik qysqardy.
Azot tyńaıtqyshtary álemdegi azyq-túliktiń shamamen jartysyn óndirýge jaýap beredi jáne olardyń jetispeýshiligi birden birneshe kontınenttegi egin ónimderine áser etýi múmkin. О́ıtkeni, Ormuz buǵazy – álemdik negizgi tyńaıtqyshtar men shıkizat eksportynyń jartysyna jýyǵy ótetin mańyzdy kólik dálizi.
Aramco basshysy Ormuz buǵazynyń buǵattalýy saldarynan álemdik naryqta apat bolýy múmkin ekenin eskertti
Ormuz buǵazy arqyly eksporttalatyn ónimderge toqtalsaq, ammıak álemdik kólemniń 21%-yn quraıdy. Al karbamıd úshten birin alyp otyr. Kúrdeli kúkirt eksportynda jahandyq saýda aǵynynyń shamamen 46%-y osy buǵaz arqyly ótedi. Negizgi jetkizý baǵyttary Azııa-Tynyq muhıty aımaǵy. Sol aımaqqa jetkiziletin karbamıdtiń kólemi 48%-ǵa, ammıak – 71%-ǵa, al kúrdeli kúkirt – 70%-ǵa tıesili. Bul kórsetkishter Ormuz buǵazynyń álemdik tyńaıtqyshtar men negizgi shıkizat eksporty úshin qanshalyqty mańyzdy ekenin aıqyn kórsetedi.
Tyńaıtqyshtardyń jartysy aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerine jetpeıdi, al álemde azyq-túlik baǵasy kúrt ósip, daǵdarys qaýpi týyndaıdy.
Iran Ormuz buǵazyna mınalar ornata bastady
Eýropalyq Odaq – tyńaıtqyshtyń iri tutynýshysy. Qatar, Bahreın, Kýveıt jáne Saýd Arabııasy – ımporttyq azyq-túlikke qatty táýeldi. Úndistan, Bangladesh, Taıland, Indonezııa jáne Afrıka elderi – tyńaıtqyshsyz halyqtaryna qajetti azyq-túliktiń kólemin óndire almaıdy.
Sondyqtan Ormuz buǵazynyń jabylýy halyqaralyq deńgeıde shuǵyl sharalardy qajet etedi. Sebebi bul tek keıbir elderdiń ǵana emes, búkil álemdik azyq-túlik qaýipsizdigine áser etýi múmkin.