15 naýryzda respýblıkalyq referendým ótip, Qazaqstannyń jańa Ata zańy qabyldandy. Jańartylǵan Konstıtýsııa – quqyqtyq ózgerister jıyntyǵy ǵana emes, eldiń basqarý modelin qaıta qarastyrǵan, ádiletti ári ashyq qoǵam qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan aýqymdy reformalardyń ózegi. О́zgerister qoǵam suranysyna jaýap berip, memleket pen halyq arasyndaǵy baılanysty jańa deńgeıge kóterýdi kózdeıdi, dep jazady Egemen.kz.
Senat depýtaty Gennadıı Shıpovskıhtiń aıtýynsha, bul Konstıtýsııanyń basty avtory – Memleket basshysy, sondaı-aq Qazaqstan halqy oǵan óz úlesin qosty. Jańa Konstıtýsııanyń negizgi maqsaty men basty baǵyttary birinshi kezekte qoǵamdaǵy atqarylyp jatqan jumystar men ıgi isterge baılanysty barynsha ashyqtyqty, ıaǵnı transparenttilikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Qoldanystaǵy Konstıtýsııa 1995 jyly qabyldanyp, oǵan otyz jyldan astam ýaqyt ótkendikten, qazirgi jańarý kezeńinde jańa Konstıtýsııa ýaqyttyń jańa talaby retinde qabyldanyp jatyr.
«Konstıtýsııa 80%-dan astam ózgerdi, kóptegen bólimder ózgeriske ushyrady. Zor jańashyldyqtyń biri – elimizde jańa saıası ınstıtýttardyń paıda bolýy, atap aıtqanda, Vıse-prezıdent, bir palataly parlament (Quryltaı), sondaı-aq «Halyq keńesi» atty joǵary konsýltatıvtik keńesshi organnyń qurylatyny», dedi Gennadıı Shıpovskıh.
Onyń aıtýynsha, konstıtýsııalyq reformalar Qazaqstannyń damýyna oń áser etpek.
«Bul reformalar saıası ınstıtýttardyń nyǵaıýyna, otandastarymyzdyń azamattyq pozısııasynyń kúsheıýine jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń damýyna yqpal etedi. Bul Konstıtýsııanyń basty avtory – Memleket basshysy, sondaı-aq Qazaqstan halqy oǵan óz úlesin qosty. Mańyzdy qujat «halyq Konstıtýsııasy», dep atalyp júr, beker emes, óıtkeni ony ázirleý barysynda 12 myńnan astam usynys tústi», dedi depýtat.
Sondaı-aq Senat depýtaty jańa Konstıtýsııada azamattyq quqyqtar men bostandyqtardy qorǵaýǵa erekshe mán berilgenin atap ótti.
«Birqatar baptarda quqyqtar men bostandyqtardy qorǵaý naqty kórsetilgen. Buryn advokatýra ınstıtýtynda konstıtýsııalyq statýs bolmaǵan edi, endi bul mártebe berilip otyr. Bul – sot prosesindegi tepe-teńdikti qamtamasyz etedi. Endi advokattardyń resmı konstıtýsııalyq statýsy bar, bul degenimiz – árbir azamattyń quqyǵyn tolyǵymen qorǵaýǵa zor múmkindik beredi», dedi senator.
Depýtattyń sózinshe, jańa ózgeristerdiń biri – azamattardy ustaý kezinde olardyń quqyqtaryn túsindirý tetiginiń engizilýi.
«Endi quqyq qorǵaý organdary azamatty ustaǵan kezde onyń quqyqtaryn tolyq túsindirýge mindetti bolady. Bul – árbir azamattyń quqyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Iаǵnı, polısııalyq qyzmettegi túrli organdardyń ókilderi azamatqa kelgen kezde nemese tutqyndaý aldynda onyń quqyqtaryn jáne ne úshin ustap jatqanyn aıtady. Bul – árbir azamattyń quqyǵy, bundaı buryn-sońdy bolmaǵan», dedi G. Shıpovskıh.
Depýtat Konstıtýsııada qorshaǵan ortany qorǵaý, ony lastamaý jáne tabıǵatty saqtaý týraly naqty normalar engizilgen atap ótti. G. Shıpovskıh jergilikti basqarý organdarynyń rólin kúsheıtýge baǵyttalǵan normalar qarastyrylǵanyn, óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq erekshelikterine baılanysty arnaıy normalar men qoldaý tetikteri engiziletinin, jastar, áıelder jáne áleýmettik álsiz toptar úshin kepildikter keńeıtilgenin, taǵy basqa jaıttardy tilge tıek etti.
Sonymen qatar depýtat jańa Konstıtýsııa normalaryn halyqqa túsindirý jumystary da jalǵasatynyn jetkizdi.
«Referendým aldynda arnaıy koalısııa qurylyp, keń aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumystary júrgizildi. Aldaǵy ýaqytta da bul jumystar buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jeliler arqyly jalǵasyn tabady», dep qorytyndylady Senat depýtaty Gennadıı Shıpovskıh.
Túıindeı aıtqanda, jańa Konstıtýsııadaǵy ózgerister Qazaqstannyń demokratııalyq damý baǵytyn aıqyndaıdy. О́zgerister memlekettik basqarýdy jetildirýge, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa jáne qoǵamnyń saıası belsendiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Konstıtýsııadaǵy jańashyldyqtar – eldiń turaqty damýyna negiz bolady.