Elimiz áleýmettik-saıası modeliniń ınstıtýsıonaldyq transformasııasy kezeńine aıaq basyp keledi. Jańa Konstıtýsııa bul mátinniń resmı jańartylýy emes, memleket pen qoǵam arasyndaǵy ózara árekettesý erejelerin qaıta qaraý ekenin kórsetedi. Usynylǵan normalar jaı ǵana deklarasııalar emes, memlekettik basqarý men qoǵamnyń qatysý qaǵıdattaryn anyqtaıtyn tıimdi tetikter bolýy kerek.
Konstıtýsııalyq reforma árbir otandasymyzdyń kúndelikti ómirine tikeleı nemese janama túrde áser etedi, quqyqtardyń, mindetterdiń jáne qatysý múmkindikteriniń sheńberin anyqtaıdy. Áleýmettaný turǵysynan alǵanda, jańa qujat azamattyq qatysýdy nyǵaıtý, keri baılanys arnalaryn keńeıtý jolynda jańartylǵan negiz qalaıdy dep boljaýǵa bolady. Bul óz kezeginde saıası saýattylyq pen azamattyq belsendiliktiń ósýine yqpal ete alady.
Bul turǵydan alǵanda Halyq keńesi ınstıtýty konsýltatıvtik jáne ókildik forým retinde qurý erekshe mańyzǵa ıe. Onyń mártebesi Konstıtýsııada bekitilgen, onda ınstıtýtqa birqatar naqty ókilettik berilýi kózdelgen. Naqtyraq aıtqanda, Qazaqstan Halyq keńesi: ishki memlekettik saıasattyń negizgi baǵyttary, qoǵamdyq kelisimdi, ulttyq birlik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtý, Qazaqstan Respýblıkasynyń negizgi qaǵıdattary men ulttyq qundylyqtardy ilgeriletý boıynsha usynystar men usynymdar ázirleıdi; Quryltaıǵa zań jobalaryn engizedi; respýblıkalyq referendým taǵaıyndaý týraly bastama kóteredi; konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes basqa da ókilettikterdi júzege asyrady. Bul ókilettilikter aıasy ınstıtýttyń fýnksıonaldyq mártebesin resmı túrde keńeıtedi jáne ony tek keńesshi organ sheginen shyǵarady.
Qazaqstan Halyq keńesiniń quramy Qazaqstan azamattarynan turady. Ulttyq quryltaıda jarııalanǵandaı, onyń quramyna 126 múshe kiredi: ıaǵnı etnomádenı birlestikter, qoǵamdyq uıymdar jáne aımaqtardan (máslıhattar men qoǵamdyq keńester arqyly) 42 ókilden alynady. Bul qurylym qoǵamdyq, aımaqtyq jáne etnomádenı ókildiktiń tepe-teńdigin bildiredi.
Halyq keńesi memleket pen óńirlerdiń ókilderin, kásibı qaýymdastyqtar men etnomádenı birlestikterdi biriktire otyryp, túrli qoǵamdyq toptar arasyndaǵy dıalogti júıeli negizde qalyptastyrýǵa baǵyttalady. Bul qurylym múddelerdi bildirý jáne áleýmettik mańyzy bar máselelerdi talqylaý maqsatynda qosymsha alań retinde qyzmet etedi.
Degenmen bul tetiktiń tıimdiligi onyń qurylýyna ǵana emes, sonymen qatar onyń prosedýralyq ashyqtyǵyna, shynaıy ókildik dárejesine jáne sheshimderge praktıkalyq áserine de baılanysty bolady. Negizinen Halyq keńesiniń naqty rólin azamattyq qatysý deńgeıi, berilgen qatysý quraldaryn paıdalanýǵa daıyndyq, elde bolyp jatqan úderister úshin jaýapkershilik aıqyndaıdy.
Janar NAQYPBAEVA,
Prezıdent janyndaǵy QSZI Qoǵamdyq pikirdi zertteý bóliminiń bas sarapshysy