О́tken Úkimet otyrysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev óte oryndy pikir aıtty. Ol nendeı pikir?
Bala tárbıesindegi ata-ananyń róli men jaýapkershiligi tómendep barady. Ata-analar únemi jumysta bolatyndyqtan, olardyń óz balalaryn tárbıeleýge ýaqyttary da qalmaıdy. Olardyń arasynda kóptegen memlekettik qyzmetshiler de bar, dep atap kórsetti mınıstr. Osylaı deı kele, ol ata-analardy saǵat altydan keıin úılerine jiberý qajet degen usynys bildirdi.
Aqıqatyna kelsek, bul áldeqashan sheshimin tabýǵa tıis másele edi. Ol úshin mınıstrdiń Úkimet otyrysynda usynys aıtýyn kútýdiń de qısyny joq bolatyn. Amal ne, jas mınıstrdiń aýzynan shyqqanǵa deıin birde-bir jannyń oıyna kelmepti óskeleń urpaq týraly, elimizdiń erteńi týraly oı qozǵaý. Demek, bárimiz de ult qamyn oılaǵansyǵan syńaı tanytqanymyzben, jelkildep ósip kele jatqan býynnyń Qazaqstannyń bolashaǵy ekenin, oǵan mán berý kerektigin túsinbegen bolyp turmyz ǵoı. Ekinshi jaǵynan, túsinýge mursha da bolmaı jatyr.
О́ıtkeni, búginde árkim óz kóksegenderin qýyp ábigerge túsýde. Bireýlerdiń kókeılerin mansap tesip bara jatsa, bireýler úshin baılyq kózdiń qurtyna aınaldy. Al, qarapaıym halyq bolsa, qaıtsem nan taýyp jeımin dep, kúnkórisin kúıtteýden árige bara almaı álek.
Bizdiń kóptegen memlekettik qyzmetshilerimizdiń kúndi bylaı qoıyp, túni boıy da jumysta otyratyndary, keıde tipti birdeme qıratatyndaı senbi-jeksenbi kúnderi de jumysqa shyǵatyndary kópshilikke belgili jaıt. Osynyń ózinen-aq olardyń jumysqa is tyndyrý úshin emes, ánsheıin kóz aldaý úshin, basshylarynan qoryqqannan formaldy túrde ǵana baratyny baıqalyp tur. Bara bersin-aý. Olardyń jumysta elektr energııasyn shyǵyndap, kompıýtermen oınap, qyzmet telefonyn paıdalanyp tamyr-tanystarymen sóılesip, kerek deseńiz, memlekettiń avtokóligin jegip janarmaı jumsap jatqandary da bizdi alańdata qoımaıdy. Qaıda ketpeı jatqan aqsha deısiń…
Bizdi máseleniń basqa jaǵy oılantady. Búginde otbasyna ýaqyt bólip, balalarymen tárbıe jumysyn júrgizip, saıabaqtarǵa, basqa da oryndarǵa aparyp qydyrtyp, oınatyp júrgen ata-analar bar ma eken ózi? Bar bolsa, olar qansha? Iаǵnı ómirge urpaq ákelgen ata-analardyń bári birdeı óz balalaryna jetkilikti dárejede kóńil bóle alyp júr me? Eger bizde tárbıe isi oılaǵandaı dárejede bolsa, jastardyń túrli qylmystyq áreketterge baryp, dinı aǵymdarǵa ilesýiniń, keıde tipti terrorshylar qatarynan tabylyp jatýy men jıi-jıi sýısıdterdiń oryn alýynyń syry nede?
Buryn áke-sheshemen birge ata men áje de nemerelerin tárbıeleýge óz úlesterin qosyp jatatyn. Sońǵy jyldary mundaı kórinis te sırep barady. Oǵan birinshi sebep qazirgi ýaqytta jastardyń áke-shesheden bólek turatyny bolsa, ekinshi sebep – kóptegen «atashkalardyń» qara bastarynyń qamynan, kúıbeń tirlikti kúıtteýden artyla almaı júrgendigi.
Ata-analardyń jumysta uzaq otyrýynyń áleýmettik saldarlary óte joǵary, al onyń zardaptaryn bizdiń balalarymyz tartyp jatyr, deıdi mınıstr. Oryndy sóz. Osy oraıda, Y.Altynsarınniń durys kútilmegendikten qısyq ósken aǵash týraly baıandalatyn áńgimesi eriksiz eske túsedi. Biz de osy biryńǵaı qısyq aǵash ósirip jatqan joq pa ekenbiz?..
Erlan Saǵadıevtiń keltirgen derekterine qaraǵanda, qazirgi kezde balalary mektepte oqıtyn ata-analardyń jalpy sanynyń 10-12 paıyzy ǵana ata-analar jınalystaryna qatysady eken. Munyń ózi ata-analardyń bylaıǵy 88-90 paıyzynyń óz balalarynyń oqýymen de, tárbıesimen de múlde sharýasy joq degendi bildirip jatsa qaıtpekpiz.
Keı-keıde seniń búgingi atqarǵan qyzmetińniń, tapqan tabysyńnyń ıgiligin erteń balalaryń kórmeıtin bolsa, ondaı qyzmet pen baılyq ne úshin qajet dep te oılaısyń. О́ıtkeni, ónegesiz, bilimsiz ósken balanyń eseıe kelgende teris jolǵa túsip azǵyndap ketýi nemese áke-sheshe salǵan joldy odan ári jalǵastyra almaı shalys basýy ábden múmkin ǵoı. Osy turǵydan kelgende, joǵary laýazymdy qyzmet atqaryp júrgender men aýqattylar óz urpaǵynyń sanaly bolyp ósýine jete mán berýi kerek-aq sııaqty kórinedi. Biraq, biz kórgen, biz estigen mysaldar bulaı dep aıtýǵa negiz bola almaıtyndaı. Qazaqta «Ákeni kórip ul óser, anany kórip qyz óser» degen danalyq sóz bar. Eger áke men sheshe óz urpaǵyna zamanyna laıyq tárbıe men bilim bere almasa, ondaı balanyń naǵyz azamat bolyp ósip shyǵýy ekitalaı. Tárbıe áńgimeleskende, úıretkende nemese buıryq bergende ǵana emes, ata-anamen birge ótkizgen árbir sátte júrip jatady degen eken burynǵynyń danagóıleri. Jumysbastylyqty syltaý etip otbasynan alshaqtap ketken ata-analar osyny túsinse ıgi…
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»