El damýynyń jańa kezeńinde ǵylym men ınnovasııanyń mańyzy burynǵydan da arta túseri anyq. Bul baǵytty júıeli túrde damytý – memlekettiń basty strategııalyq basymdyqtarynyń birine aınaldy. Oljas Bektenov tóraǵalyq etken Úkimet otyrysynda jańa Konstıtýsııada aıqyndalǵan eldiń uzaqmerzimdi damý baǵdarymen sabaqtas ınnovasııalardy ilgeriletý máselesi jan-jaqty qaraldy.
«Ǵylym men ınnovasııany damytý jańa Konstıtýsııada memleket qyzmetiniń strategııalyq baǵyty dep tanyldy. Prezıdent Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda ınnovasııalar elimizdiń teńdessiz basymdyqtary retinde aıqyndalǵanyn aıtty. Ekonomıka salalaryndaǵy jetistikter men tabystardyń deni ınnovasııalyq damýdyń aýqymy men qarqynyna tikeleı baılanysty. Innovasııalar eńbek ónimdiligin arttyrýǵa ári joǵary tehnologııalyq jumys oryndaryn qurýǵa negiz bolady», dedi O.Bektenov.
Máselen, Prezıdent tapsyrmasymen keıingi alty jylda respýblıkalyq bıýdjetten ǵylymǵa bólinetin qarjy alty ese ósti. Memleket ǵylym men ınnovasııany damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasap jatyr. Búginde ǵylymdy qoldaý tek qarjylandyrýmen shektelmeı, júıeli yntalandyrý sharalarymen jalǵasyp keledi. Mysaly, osy jyldyń 1 qańtarynan bastap ǵylymı ázirlemelerge jeke ınvestısııa tartýdy kúsheıtý úshin erekshe salyq jeńildikteri engizildi. Endi kompanııalar ǵylymǵa jumsaǵan shyǵyndarynyń 300%-yna deıingi kólemin salyqtyq shegerim retinde esepteı alady. Bul – ǵylymǵa qarjy salýdy áldeqaıda tıimdi etetin mańyzdy qadam. Sonymen qatar Bıýdjet kodeksine engizilgen jańa talapqa sáıkes jer qoınaýyn paıdalanýshy kompanııalar ken óndirýge jumsaıtyn shyǵyndarynyń 1%-yn ǵylym men ınnovasııany damytýǵa baǵyttaýǵa mindetteldi. Iаǵnı iri óndiristik sektor endi ǵylymdy qarjylandyrýdyń tikeleı qatysýshysyna aınalyp otyr. Innovasııalyq ekojúıeni damytý baǵytynda da naqty ilgerileý bar. Venchýrlik qarjylandyrý quraldary keńeıip, tehnologııalyq brokerlik pen bıznes-akselerasııany qoldaý kúsheıtildi. Ǵylymı nátıjelerdi kommersııalandyrý máselesine de erekshe kóńil bólinip jatyr. Endi granttyq qarjylandyrý aıasynda júzege asatyn jobalarǵa bıznes te belsendi qatysýǵa tıis. Atap aıtqanda, kommersııalandyrý jobalarynda kásipkerlerdiń úlesi keminde 25% bolýy talap etiledi.
Elimizde óńirlik ǵylymdy damytatyn quqyqtyq jáne bıýdjettik baza quryldy. Ǵylymı jetistikter kórsetkishi óńirlerdi damytý josparlaryna engizildi. Premer-mınıstr ony, sondaı-aq oblystarmen qatar ákimderdiń de reıtıngilerine qosýdy tapsyrdy. Jýyrda qabyldanǵan «Ǵylymdy shoǵyrlandyrý aýmaqtaryn qurý» tujyrymdamasy tehnologııalar men ınnovasııalardyń damýyna tyń serpin beredi. Olardyń qatarynda Kýrchatovtaǵy ǵylymı qalashyqty, sondaı-aq Almatydaǵy Iаdrolyq fızıka ınstıtýty men Astanadaǵy «Nazarbaev ýnıversıteti» bazasyndaǵy eki tehnologııalyq park bar.
Barlyq ákimdikterte ár oblystyń naqty salalyq erekshelikterin eskere otyryp, óńirlik ınnovasııalyq júıelerdi qalyptastyrý tapsyryldy. Salaǵa ınvestısııany eselep arttyrý, sonyń ishinde jeke kásiporyndar men otandyq bıznestiń esebinen júzege asyrýdy qolǵa alyp, ınnovasııa sýbektileri arasyndaǵy uzaqmerzimdi baılanystardy damytýǵa basa nazar aýdarý qajet.
«Memleket basshysy jaqynda ótken ǵylymı qoǵamdastyqpen kezdesýinde ǵylymdy qarjylandyrý men jańa tehnologııalar engizýden naqty nátıje kútetinin basa aıtty. Ǵylym mınıstrligi Ǵylym akademııasymen, ǵalymdarmen jáne bıznes-qaýymdastyqpen birlesip, bir aı ishinde ǵylymı-ınnovasııalyq qyzmettiń tıimdiligin arttyrý jónindegi naqty is-sharalar josparyn daıyndaýy qajet. Bul qujatta nátıjege negizdelgen kórsetkishter, sıfrlandyrý aıasyndaǵy sharalar men barlyq qatysýshylardyń jaýapkershiligi aıqyndalýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr.
О́ńir ákimdikterine ǵylym men ınnovasııalardy qarjylandyrýdy kezeń-kezeńimen ulǵaıtyp, ony 2029 jylǵa qaraı jalpyóńirlik ónimniń keminde 1%-yna jetkizý tapsyryldy. Budan bólek, 2035 jylǵa qaraı ınnovasııalyq ónimderdiń úlesin ishki jalpy ónimniń 3%-yna deıin ulǵaıtýdy qamtamasyz etý qajet. Ol úshin ınnovasııa salasynda birqatar júıeli máselelerdi sheshý kerek.
Atap aıtqanda, keıingi jyldary bul sala ınstıtýsıonaldyq júıesizdikke tap bolyp otyr. Soǵan qaramastan damyp jatyr. Ásirese óńirler tarapynan óz betinshe jumys júrgizilmegeni anyq kórinedi. Sondaı-aq ınnovasııalyq júıege qatysýshylar arasynda basymdyqtardyń tym kóp ekendigi de baıqalady. О́nerkásiptik kásiporyndar, ǵylymı uıymdar men salalyq mınıstrlikter damý baǵyttaryn árqaısysy óz aldyna aıqyndaıdy. Jalpy, memlekettik deńgeıde birtutas naqty baǵyt joq. Bul jumystyń tıimdiligin tómendetedi. Mysaly, qoldanbaly ǵylymǵa bólinetin memlekettik qarjylandyrý kólemin ósirý onyń tıimdiligin jaqsartpaıdy.
«Qoldanbaly zertteýler men ekonomıkalyq úderisterdi júıeli túrde sabaqtastyrý, óndiristi oqshaýlaý men jańǵyrtýdy yntalandyrý, eksportqa baǵdarlanǵan tehnologııalardy damytý qajet. Bizge jekelegen ıdeıalar men tásilder emes, ınnovasııalardyń ónerkásiptik áleýetti damytýǵa naqty úles qosqany qajet», dedi Úkimet basshysy.
Otyrys qorytyndysynda Premer-mınıstr ǵylym men ınnovasııa salasyn júıeli damytýǵa baǵyttalǵan naqty tapsyrmalar júktedi. Bul tapsyrmalar endi tek bastamalar deńgeıinde emes, naqty merzimi men jaýapty organdary aıqyndalǵan praktıkalyq qadamdarǵa aınalyp otyr. Eń aldymen, Ǵylym mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birlesip, nebári 3 kún ishinde Úkimet janynan ınnovasııalyq shtab qurý tapsyryldy. Bul shtab salany vedomstvoaralyq deńgeıde úılestirip, mańyzdy tehnologııalyq basymdyqtardy aıqyndaýǵa tıis. Shtabtyń jumysyna Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva jetekshilik etedi. Onyń negizgi mindeti – ınnovasııalyq ekojúıege qatysýshylardyń barlyǵyn, ıaǵnı, ǵylym, bıznes jáne óndiris ókilderin bir maqsatqa jumyldyrý. Ideıanyń paıda bolýynan bastap, naqty ónim shyǵarýǵa deıingi búkil kezeńdi qamtıtyn tolyq sıkl qalyptastyrý kózdelip otyr.
Sonymen qatar kásiporyndardyń ınnovasııalyq belsendiligin arttyrýǵa mańyzdy qadam jasalmaq. Bıylǵy 1 maýsymǵa deıin elimizdegi barlyq óndiris oryndarynyń tehnologııalyq damý deńgeıine jáne ınnovasııalyq qyzmetine keshendi túgendeý júrgizý tapsyryldy. Bul – qaı salada qandaı áleýet bar ekenin, qaı jerde álsizdik baryn naqty anyqtaýǵa múmkindik beredi. Budan bólek, sol merzimge deıin Innovasııalardy damytý tujyrymdamasyn ázirleý mindeti qoıyldy. Qujatta elge qajetti salalar men tehnologııalar aıqyndalyp, ǵylym men óndiristiń toǵysatyn negizgi baǵyttary belgilenýge tıis.
Taǵy bir mańyzdy jańalyq – sıfrlyq basqarý tetikteriniń engizilýi. Ǵylym jáne Jasandy ıntellekt mınıstrlikterine salalyq vedomstvolar men ákimdiktermen birlesip, 1 shildege deıin ınnovasııalyq jobalardy tirkeý, qoldaý jáne monıtorıng júrgizýge arnalǵan «biryńǵaı tereze» qaǵıdatymen jumys isteıtin sıfrlyq platformany iske qosý tapsyryldy. Bul platforma ázirleýshilerdi, tehnologııalardy jáne ınvestorlardy bir ortaǵa jınap, aqparatty ashyq ári qoljetimdi etýge baǵyttalǵan. Sonymen qatar ınnovasııalyq jobalardyń ulttyq tizilimin qurý josparlanyp otyr. Onda barlyq jobalar, olardy júzege asyrýshylar jáne áleýetti ınvestorlar týraly málimetter jınaqtalady. Bul óz kezeginde ǵylym men bıznestiń arasyndaǵy baılanysty kúsheıtip, jańa jobalardyń tezirek júzege asýyna jol ashady.