Qaýipsizdik salasyna qatysty zań jobasy qaraldy

Memlekettik kúzet qyzmetiniń ókilettigi keńeıedi

Tómengi palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar «Keıbir zańnamalyq akti­lerge Qazaq­stannyń arnaýly mem­leket­tik organdarynyń qyz­meti máse­leleri boıynsha ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy men oǵan ilespe qujat­ty birinshi oqy­lymda qarady. Qujat boıynsha Máji­listegi Halyqaralyq ister, qor­ǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Bolat Kerimbek baıandama jasady.

– Qujat ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne Qazaqstan Respýb­lıkasynyń arnaýly mem­lekettik organdarynda qyzmet ótkerý salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirý maqsatyn kózdeıdi. Zań jobasy memleket­tiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge jaýapty qurylymdar qyzmetiniń tıimdiligin arttyrý­ǵa, quqyq qoldaný qyzmeti barysynda anyqtalǵan quqyq­tyq olqylyqtardyń ornyn toltyrýǵa baǵyttalǵan. Jalpy zań jobasy 3 kodeks pen 11 zańǵa túzetýler engizýdi kózdeıdi, – dedi B.Kerimbek.

Sonymen qatar zań jobasynda ulttyq qaýipsizdik organ­dary­nyń daǵdarystyq jaǵdaılar týyndaǵanda, tótenshe jáne áleýmettik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı engizilgen kezde áreket etý quzyretin naqtylaý eskerilgen. Bul túzetý «Tótenshe jaǵdaı týraly» zańǵa sáıkes keltirý maq­satynda engizilip otyr. Son­daı-aq memlekettik organdar men uıymdarda memlekettik qu­pııa­lardy qorǵaý jaǵdaıyn kúsheıtý kózdelgen. Osy maqsatta zańda «memlekettik qupııalardy qorǵaý deńgeıiniń tómendeýin» ulttyq qaýipsizdikke tóngen qaýipterdiń biri retinde bekitý usynyldy. Buǵan qosa ekstremıstik jáne terrorıs­tik materıaldardy ákelýge, basyp shyǵarýǵa, ázirleýge jáne taratýǵa zańnamalyq tyıym salýdan basqa, zań jobasy olardy saqtaýǵa qosymsha tyıym salýdy engizýdi usynady.

– Zań jobasynda áskerı jáne arnaýly oqý oryndaryna túsýge arnalǵan konkýrsty ótkizý kezinde úmitkerdiń emtıhannan alǵan baldary teń bolǵan jaǵdaıda, jekelegen sanattaǵy adamdarǵa ba­symdyq berý tártibin aıqyn­daý usynyldy. Máselen, jetim bala­lar, mektepti «Altyn belgi­men» bitirgen túlekter jáne halyq­aralyq olımpıadalardyń jeńimpazdary qamtylady. «Bilim týraly» jáne «Áskerı qyz­met týraly» zańdarda atalǵan múm­kindikter qarastyrylǵan. Alaıda «Arnaýly memlekettik organdar týraly» zańynda kózdelmegen, – dedi Májilis depýtaty.

Sondaı-aq «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine Arnaýly memlekettik organdary qyzmetiniń máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zań jobasynda memlekettik qupııalardy qorǵaý salasyndaǵy belgilen­gen talaptardy buzǵany úshin ákimshilik jaza qoldanylǵannan keıin bir jyl ishinde qaıtalap jasalǵan jaýapkershilikti engizý usynylady.

– Memlekettik kúzet qyzmeti­niń jumysyn jedeldetý maq­satynda atalǵan mekemege qyzmeti barysynda oryndalmaǵan nus­qa­malarǵa ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly hattama jasaý quqyǵyn berýdi usynamyz, – dedi B.Kerimbek.

Qysqasy, budan bylaı Memlekettik kúzet qyzmetine de ákimshilik hattamalar toltyrý ókilettigi berilmek. Osy zań jobasy aıasynda IT salasyndaǵy talantty jastardy, qabiletti mamandardy arnaýly memlekettik organdarǵa qyzmetke tartý tetigi de usynyldy.

– Búginde qarapaıym aza­mattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýda ınternet-qylmysqa qarsy tıimdi kúres júrgizý jumysy óte mańyzdy. Ár adamnyń jeke dereginiń, qarjysy men kúndelikti sıfr­lyq ómiriniń qaýipsizdigin qam­tamasyz etý ózekti. Al bul qyz­metti tıimdi atqarý zamanaýı sıfr­lyq quzyret pen analı­tı­kalyq daǵdylary bar joǵary bilikti kadrlarsyz múmkin emes. Sondyqtan zań jobasynda IT salasyndaǵy talantty jastardy, qabiletti mamandardy arnaýly memlekettik organdarǵa qyzmetke tartý tetigi usynylady, – dedi B.Kerimbek.

Depýtattyń aıtýynsha, halyqaralyq tájirıbe kórset­kendeı, IT-mamandardy tartýda ıkemdi tásilderdi qoldaný mem­lekettik ınstıtýttardyń ınnovasııalardy tezirek engizýine, sıfrlyq damýdyń tıimdiligin arttyrýyna múmkindik beredi. 

Halyqaralyq valıýta qorynyń keńsesi jumysyn bastady

Májilistiń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq valıýta qory arasyndaǵy Kavkaz, Ortalyq Azııa jáne Mońǵolııa úshin áleýetti damytýdyń óńir­lik ortalyǵyna qatysty ózara túsinistik jónindegi memorandýmdy ratıfıkasııalaý týraly» zań qabyldandy.

Bul másele boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenovtiń aıtýynsha, memorandýmnyń erejeleri ortalyqtyń Almaty qalasyndaǵy keńsesiniń jumys isteýi men ornalasýy, sondaı-aq ortalyq qyzmetkerleri­niń elimizde bolý sharttaryn reglamentteıdi.

– Bul – elimizdegi halyqaralyq uıymdardyń qyzmeti týraly kelisimderge arnalǵan standart­ty erejeler jıyntyǵy. Halyq­aralyq valıýta qory orta­ly­ǵy­nyń elimizde ornalasýy eldiń áleý­mettik-ekono­mıkalyq da­mýy­­na yqpal etip, eko­nomı­ka­­lyq saıasat pen memle­kettik bas­­qarý salasyndaǵy ult­tyq ıns­tı­­tý­­sıonaldyq áleýetti nyǵaıtý­ǵa múmkindik beredi. Memleketi­miz úshin HVQ ortalyǵy – konsýl­ta­sııa­lar, kásibı bilim  jáne ekono­mıkalyq semınarlar alańy ǵana emes, sonymen qatar strate­gııa­lyq resýrs. Búginde or­ta­­lyq 100 mıl­lıonǵa jýyq hal­qy bar 9 eldi biriktiredi jáne HVQ-nyń jahan­dyq jelisiniń bir bóligi sa­nalady, – dedi Ulttyq bank tóraǵasy.

Onyń aıtýynsha, búginde ortalyq jumysyn bastap ketken. 615-ten asa is-shara ótkizilipti. Búkil óńirden 4 670 maman, onyń ishinde elimizden 1 370 maman oqýdan ótken. 

Teris aǵymdarǵa tosqaýyl

Depýtattyq saýal joldaýdy Ermurat Bapı bastady. Májilis depýtaty teris dinı aǵymdarǵa tosqaýyl qoıý máselesin kóterip, Bas prokýror Berik Asylovtyń atyna saýal joldady.

– Sóz názik dinı dúnıeni jal­baǵaı jamylyp, eldiń ınternet áleminde halyqtyń sanasyna manıpýlıasııa jasaıtyn «psevdodinı avtorıtetter» týrasynda bol­maq. Týrasyn aıtqan­da, dúmshe dogmany tyqpala­­ǵan bul qaraba­ıyr dindarlar ulttyq ustanymdy iritip, mem­leketimiz ben qoǵamnyń taǵa­nyn teńseltip barady, – dedi E.Bapı.

Osy oraıda depýtat ulttyq máseleni popýlızm jolynda qurban etýge qushtar jýrnalıst áriptester men mass-medıanyń basqa da ókilderin kásibı, adamı jáne azamattyq ustanymǵa berik bolýǵa shaqyrdy.

Depýtat eger biz bul teris dogmaǵa búgin óte qatań jáne júıelik toıtarys bermesek, erteń qapyda qalýymyz ábden múmkin ekenin aıtty. Sebebi búginde ásirese jastardyń senim-tanymy men qoǵamdyq kózqara­sy dástúrli dinniń meshitterin­de emes, áleýmettik jelilerde qalyptasyp keledi.

– Eger bul resýrstarda resmı ınstıtýttardyń júıeli, avtorıtetti jáne zamanaýı ustanymy tapshy bolsa, bul bos qalǵan keńistikti qarabaıyr jáne qaýipti propaganda toltyrady. Bas prokýratýra, tıisti quzyretti vedomstvolar men memlekettik organdar onlaın ortadaǵy osy qıturqy qubylysty shekteý áreketine jedel kirisýi kerek, – dedi Ermurat Bapı.

«Aýyl» partııasy fraksııa­synyń múshesi Jıgýlı Daıra­baev Premer-mınıstr Oljas Bektenovke jemshóp óndirisin damytý sharalary jóninde sa­ýal joldady. Aıtýynsha, búgin­de bul salada birqatar másele bar. Jemshóp óndirisi tabıǵı-klımattyq jaǵdaılarǵa táýel­di. Keıingi jyldary sýarmaly jerlerdiń jetkiliksizdigi baı­qalady, kanaldar tozǵan, sý únemdeý tehnologııalary jetkilikti deńgeıde engizilme­gen. Mal azyǵy daqyldary­nyń ónimdiligi tómen, tuqym sharýa­shylyǵy jetkilikti damy­maǵan, seleksııalyq jumys pen tuqym jańartý júıesi álsiz. Osyǵan baılanysty depýtat Úkimet basshysyna jemshóp óndirisin damytýǵa baǵyttalǵan júıeli sharalar qabyldaý qajet degen tujyrymyn usyndy.

Al «Aýyl» partııasy frak­sııasynyń taǵy bir múshesi Qaraqat Ábden Premer-mı­nıstr­diń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń nazaryna elimiz­degi donorlyqty damytý tóńi­regindegi máselelerdi jetkizse, Ekaterına Smyshlıaeva Densaý­lyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarovaǵa medısına qyz­metkerleriniń kásibı jaýap­kershiligin saqtandyrý másele­sindegi túıtkilderdi kóterip, aq­halattylardyń ahýalyna alań­daýshylyq bildirdi.

Depýtat Ádil Jubanov mu­naı-gaz-hımııa jobalarynda shetel­dik merdigerler tym arzan baǵa usynyp (dempıng), otandyq kompanııalardy yǵystyryp jatqanyn aıtty. Sonyń saldary­nan otandyq úles azaıady, aqsha el ekonomıkasyna tolyq qaıtpaıdy, jumys oryn­dary qysqarady. Sonymen qatar sheteldik jumys kúshin kóp tartý da ishki eńbek naryǵyna qysym túsiredi dep alańdaıdy. Sondyqtan Úkimetke dempıngke qarsy shara engizýdi, tenderlerde otandyq úlesti keminde  70% etýdi, jergilikti mamandarǵa basymdyq berýdi usyndy.

Al depýtat Respublica partııasy fraksııasynyń múshesi Ekaterına Smolıakova Úkimetke týrızm maýsymyna daıyndyq nashar ekenin aıtyp, naqty sharalardy qolǵa alý máselesin kóterdi. Onyń aıtýynsha, mardymdy aqparat joq: reıster, po­ıyzdar, baǵalar, oryndar týraly derek kesh beriledi. Saldarynan týrıster de, bıznes te saparyn josparlaı almaı otyr. Ishki týrızm álsiz – otandastarymyz óz elin­de demalmaı, syrtqa ketip jatyr. Qaýipsizdik problemasy da túp­kilikti sheshilmegen, jyl sa­ıyn sýǵa batý faktileri kóptep tir­ke­ledi, ıaǵnı qutqarý júıesi jetkiliksiz.

– Byltyr 62 adam sýǵa batsa, onyń 24-i bala. Bul qaıǵyly oqı­ǵalar bizdiń daıyndyq deńgeıi­mizdiń tikeleı kórsetkishi, – dedi E.Smolıakova.

Sondyqtan depýtat barlyq týrıstik aqparatty aldyn ala, ashyq jarııalaýdy talap etti. Kó­lik pen ınfraqurylymdy retke keltirip, demalys oryn­daryn­da qaýipsizdikti kúsheıtýdi usyndy.