Astana qalasynyń Ádilet departamenti azamattardyń ótinishteri, jeke qabyldaýlar negizinde qoǵamda sot bıliginiń róli, onyń táýelsizdik prınsıpteri jáne sot aktilerin qaıta qaraýdyń zańda belgilengen tártibi týraly túsinik tolyq qalyptaspaǵanyna nazar aýdardy, dep jazady Egemen.kz.
Departamenttiń málimetinshe, kóp jaǵdaıda azamattar ókildi jáne atqarýshy organdardyń quzyretinen tys máselelerdi sheshý boıynsha júginip jatady. Mundaı jaǵdaılar sot memlekettik bıliktiń táýelsiz tarmaǵy ekenin jáne tek belgilengen prosessýaldyq erejelerge sáıkes áreket etetinin tolyq bilmeýden týyndaıdy. Al sot aktilerin qaıta qaraý máseleleri tek sot quzyretine kiredi.
Konstıtýsııanyń 3-babyna sáıkes, memlekettik bılik zań shyǵarýshy, atqarýshy jáne sot bıligine bólinip júzege asady, olar ózara tize qosqanmen, táýelsiz sheshim qabyldaıdy. Konstıtýsııanyń 75-babynda ádilettilikti tek sottar júzege asyratynyn bekitse, 77-bap sottardyń táýelsiz ekenin, tek Konstıtýsııa men zańdarǵa baǵynatynyn jáne sot áreketine aralasý múmkin emestigin, sondaı-aq jaýapkershilikke ákep soǵatynyn kórsetedi.
Quqyqtyq saýat – ýaqyt talaby
«Sot júıesi jáne sýdıalar mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zań atalǵan normalardy damytyp, sýdıalardyń táýelsizdigine kepildikterdi bekitedi.
Mańyzdysy, Konstıtýsııa árbir azamatqa sottyq qorǵaý quqyǵyn kepildik beredi, onyń ishinde sot sheshimderin zańda belgilengen tártippen qaıta qaraý múmkindigi bar. Sonymen birge Konstıtýsııalyq Keńes óz quqyqtyq ustanymdarynda bul quqyq absolıýtti emes ekenin jáne zańmen belgilengen prosedýralar men sharttar sheńberinde júzege asatynyn birneshe ret atap ótken. Quqyqtyń bolýy talaptardyń avtomatty qanaǵattandyrylatynyn nemese sheshimniń qaıta qaralatynyn bildirmeıdi, ıaǵnı sot dál zań men belgilengen prosessýaldyq erejeler sheńberinde dálelderdi baǵalaıdy.
Iаǵnı, sot aktilerin qaıta qaraý tek prosessýaldyq kodeksterde qarastyrylǵan mehanızmder arqyly júzege asady jáne tek sottarmen oryndalady.
Joǵarǵy Sot tóraǵasy: Konstıtýsııadaǵy jańa norma jyljymaıtyn múlik ıeleriniń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan
Prosessýaldyq kodekster kelesi apellıasııalyq formalardy qarastyrady:
apellıasııalyq shaǵym: sheshim zańdy kúshine enbeı turyp isti mán-jaıyna qaraı qaıta qaraý (GPK 52-53-taraý; APPK 25-27-taraý; ÝPK 48-49-taraý); kassasııalyq shaǵym: kúshine engen aktilerdiń zańdylyǵyn tekserý jáne eleýli buzýshylyqtardy joıý (GPK 54-taraý; APPK 169, 169-1-baptar; ÝPK 52-taraý); jańa nemese qaıta ashylǵan mán-jaılarǵa baılanysty qaıta qaraý, eger buryn obektıvti túrde belgisiz faktiler paıda bolsa (GPK 55-taraý; APPK 170-bap; ÝPK 53-taraý).Prokýratýranyń osy júıedegi róli de naqty anyqtalǵan. Prokýror protest bildirýge quqyly, biraq sot sheshimin óz betinshe ózgerte almaıdy.
Osyǵan baılanysty, ádilet organdarynyń qyzmetkerleri birizdi algorıtmdi saqtaý mańyzdy. Azamattyń ótinishine jaýap bergende memlekettik organdardyń sotqa aralasý quqyǵy joq ekenin, sot aktisin baǵalaı almaıtynyn, «qarastyrýdy», «áser etýdi» nemese «shara qoldanýdy» surap sotqa joldamalardy jibere almaıtynyn túsindirý qajet. Onyń ornyna apellıasııalyq nemese kassasııalyq ınstansııaǵa shaǵym berý tártibi, merzimi jáne prosessýaldyq múmkindikterdi túsindirý kerek jáne azamatqa qoljetimdi mehanızmderdi kórsetip, óz quzyretiniń sheginen shyqpaı kómek kórsetý qajet.
Qabyldaýlarda, ádette sot sheshimin joıý, isti qaıta qaraý nemese «jaǵdaıdy sýdıaǵa túsindirý» múmkindigine qatysty bolady. Mundaı jaǵdaılarda sot aktilerin qaıta qaraý máseleleri tek sotpen jáne tek prosessýaldyq formada sheshiledi.
Ádilet mınıstrligi: Jańa Konstıtýsııa turǵyn úı ıeleri quqyqtarynyń basymdyǵyn saqtaıdy
Eń bastysy, ádilet organdary osy baǵytta júıeli quqyqtyq-túsindirý jumysyn qamtamasyz etýi tıis.
Sottyń táýelsizdigi – bılik uıymdastyrý prınsıpi ǵana emes, sonymen qatar azamattyń quqyqtaryn naqty qorǵaýdyń kepili. Konstıtýsııalyq Keńes tıimdi sottyq qorǵaý tek ádilet sottan tys yqpaldan erkin bolǵan jaǵdaıda múmkin ekenin birneshe ret atap ótti. Azamattarǵa konstıtýsııalyq prınsıpter men prosessýaldyq mehanızmderdi túsindirý arqyly ádilet organdary sot júıesin durys túsinýge kómektesedi, negizsiz úmitter sanyn azaıtady jáne zańmen qarastyrylǵan qorǵaý tásilderin qoldanýǵa múmkindik beredi.