Jaqynda Semeı qalasynda tablıǵı jamaǵat sektasynyń jumystaryn nasıhattaǵan Almaty oblysynyń turǵyndary, tórt adam ustalǵan. Tipti, budan basqa da túrli aqparattyq qaǵaz taratyp, óz qatarlaryna adam jınaıtyn protestanttyq toptar da kezdesip otyr. Jáne bir aıta keter másele, dinı aǵymdar endi ózderiniń tásilderin birshama ózgertken. Buryndary «Iehovo kýágerleri» kóshe kezip, adamdardy tartsa, úı-úıdi aralasa, endi olar árbir turǵyn úıge telefon shalý arqyly ózderiniń jumystaryn jalǵastyrýǵa umtylýda.
Jat pıǵyldaryn júzege asyrý úshin túrli elektrondy aqparat quraldaryn, ǵalamtor jelisin qoldanady. Semeı qalalyq ishki ister basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Aqylhan Qasqabaev búginde terrorlyq áreketterge yqpal etip otyrǵan ǵalamtordaǵy saıttar ekendigin aıtady. Soǵan oraı, Qazaqstandaǵy eń iri qalanyń biri Semeıdegi ǵalamtor nysandaryn, ıaǵnı ınternet klýbtardy únemi tekserip otyrý kerek. Olar, ásirese, túni boıy jumys jasaıdy. Sondyqtan da onda kimder otyr, nemen aınalysyp otyr degen máselelerdi anyqtaý asa mańyzdy. – Elbasy Nursultan Nazarbaev óz Joldaýynda aıtyp ketkendeı, búgingi kúni bizdiń halqymyz úshin dástúrli emes jáne jalǵan dinı aǵymdar máselesi ótkir kúıde qalyp otyr, – deıdi Semeıdegi TVK-6 telearnasynyń redaktory, «Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi» Dúısenbek Jaqsybaev. – Sondyqtan, qazaqstandyqtardyń boıynda elimizdiń salty men mádenıetine sáıkes keletin sana-sezim qalyptastyrý – memleket pen azamattardyń aldynda turǵan asa mańyzdy mindet. Asyl dinimizdi tereń tanyǵan saıyn ómirimizdiń keıbir ajyramas bóligine aınalyp ketken joralǵylar, yrym-tyıymdar, salt-dástúrler tarazyǵa salynyp, sharıǵattan negizin alǵany ári qaraı bekip, al tompaq keletini daý týdyryp jatady. Dinı saýatsyzdyq áserinen, rýhanı jetispeýshilikten túrli aǵymdarǵa kirip ketken jastar «ózin-ózi jaryp jiberip» degendeı, terrorlyq áreketke baryp otyr. Sondyqtan da halyqtyń dinı saýaty bolýy asa mańyzdy. Bizdiń «Jumadaǵy júzdesý» baǵdarlamasy arqyly oblys turǵyndary ózderiniń ómir tirshilikterine qatysty barlyq suraqtarǵa jaýap ala alady. Imamdar halyqpen jıirek júzdesip, qoǵamdaǵy dinı máseleler ashyq talqyǵa salynady. Din óte názik ári kúrdeli másele. Bul taqyrypqa ekiniń biri qalam terbep, tipti telehabar jasaı bermesi anyq. Al halyq ekiniń biriniń sońynan ere bermeıdi. Osyndaı habar jasap otyrǵan adamnyń bilim deńgeıi qandaı degen saýaldar qoıyp jatady. Aıta ketý kerek, Dúısenbek Jaqsybaev shyǵarmashylyq salasynda 35 jyl eńbek etken. Jýrnalıstıkadaǵy barlyq salany qamtyǵan belgili qalamger. Maqanshy aýdandyq ákimdiginiń «Aqjol» gazetinde eńbek jolyn bastap, 50-den astam televızııalyq jobanyń, 20 derekti fılmniń avtory atanǵan. Aǵamyzdyń «Atqan tańǵa aq tilek», «Jerlester sálemi» televızııalyq jobalary kórermenniń kóz qýanyshyna aınalǵan. Dúısenbek aǵa asa dıplomat adam retinde ákimdik, jol polısııasy, qalalyq sot, joǵary oqý ornynyń basshylyǵy degendeı barlyq sala ókilderimen tez til tabysyp, kúrmeýi qıyn máselelerdi op-ońaı sheship jatady. Sondyqtan da oǵan degen halyqtyń iltıpaty erekshe. Dúısenbek aǵanyń aqyl-keńesin tyńdap, tárbıesinen ótken jýrnalıster búginde Astananyń mańdaıaldy telearnalarynda úzdikter qatarynda eńbek etip júr. – Búginde kóptegen telearnalarda ánshiler, ártister sııaqty shoý adamdary halyqqa tereńinen taldap túsindiretin analıtıkalyq baǵdarlamalardy, habarlardy júrgizýleri ádetke aınalǵan. Bul qazaq televızııasyndaǵy kúıki kóriniske aınalyp bara jatyr dep dabyl qaǵylýda. Televıdenıe, telejýrnalıstıka keńinen damyǵan órkenıet elderinde shashyna aq kirgen, ómir tájirıbesi bar adamdar ǵana efırge shyǵýǵa ruhsat etiledi eken. Máselen, qoǵamdyq-saıası habarlardy júrgizetin reseılik jýrnalıst Vladımır Pozner 81 jasta. Din týraly da respýblıkalyq telearnalardan beriletin baǵdarlamalarda jas bala, jastar otyratyndyqtan, olardyń habarǵa qatysýshy adamǵa qoıǵan suraǵyna qarap-aq, ómir tájirıbesi az, túsinigi saıaz, kitap oqymaǵandyǵy birden baıqalady. Biraq, az ýaqyt ishinde oblys turǵyndarynyń kóńilin jaýlap alǵan «Jumadaǵy júzdesý» baǵdarlamasynyń syry nede? Onyń ústine din taqyrybyna ekiniń biri bara bermesi anyq, – degen saýal qoıdyq din taqyrybyn taldaýshy telejýrnalıst aǵamyzǵa. – «Jumadaǵy júzdesýdi» ashýyma sebepker bolǵan semeılikterdiń ózi, – deıdi Dúısenbek Jaqsybaev, – redaksııaǵa halyq telefon shalyp, erjetken balamdy úılendirsem dep edim, araq-sharapsyz ótkizýge bola ma? Syrtynda «halal» dep jazylǵanmen, ishinde sapasy durys emes azyq-túlikterdiń kezdesetini qalaı? Úlkendi syılap, ata-anany qurmet tutpaı, qarttar úıine ótkize salatyn jastar kóbeıip barady degen sııaqty máselelerdi kótergen soń qaladaǵy QMDB-niń ókil ımamy Maqsat qajy Altybaı jáne basqa da ımamdarmen kelisip, osy baǵdarlamany qolǵa aldym. Bul bastama «Baıýaqov TVK-6» JShS bas dırektory, Shyǵys Qazaqstan oblysy máslıhatynyń depýtaty, «Nur Otan» partııasynyń múshesi Omarbek Baıýaqov tarapynan da qoldaý tapty. Aıta ketý kerek, Shyǵys Qazaqstanda 12 konfessııa boıynsha 309 tirkelgen dinı uıym bar. Al elimizde 18 konfessııa boıynsha 4000 dinı uıym bar. Sondaı-aq, terrorshylar dep tanylǵan 18 uıym jabylǵan. Halyq álpeshtep ósirip otyrǵan ul-qyzdarynyń durys jolda júrýin qalaıdy, sondyqtan da meniń kórermenderimniń jas aralyǵyn alsaq, eńbektegen baladan, eńkeıgen qartqa deıin deýge bolady. ShQO Din problemalaryn zertteý ortalyǵy, monıtorıng jáne taldaý bóliminiń jetekshisi Olga Gaıkonyń zertteýinshe, ekstremızm men terrorızmge turmys, ál-aýqaty tómen otbasylarmen qatar aýqatty adamdardyń da balalary barady. Jastary jalpy qazaqsha aıtqanda qaıran 25-tiń tóńiregi, tipti kóbi úılenip otbasyn qurmaǵandar. Búginde elimizde terrorızm men dinı ekstremızmge qatysy bar 500 adam sottalǵan eken. Olardyń ómirbaıany zerttelgen kezde jastary 17 men 40-tyń arasynda ekendigi anyqtalǵan. Keńes Odaǵy qulaǵannan keıin Qazaqstan qoǵamynyń ıdeologııasynda bos keńistik paıda boldy. Halyq dúbára kúıge tap boldy. Sektanttar óz ýaǵyz-nasıhattaryn, eshqandaı kedergisiz júrgizip úlgerdi. Olaı bolsa osyndaı jat áreketterge bastaıtyndardyń jolyna tosqaýyl bolýda tanymal jýrnalıst Dúısenbek Jaqsybaevtyń jańa jobasy – «Jumadaǵy júzdesýdiń» mańyzdylyǵy joǵary.
Raýshan NUǴMANBEKOVA.
SEMEI.