Elimiz Dúnıejúzilik bankke turaqty ekonomıkalyq ósý máselesine arnalǵan arnaıy konferensııa ótkizýdi usyndy. Vashıngtonda ótken «Qazaqstan reformalar tolqynynda» dóńgelek ústelinde el ekonomıkasynyń jańa damý baǵyty tanystyryldy.
Vashıngtondaǵy Dúnıejúzilik bank shtab-páterinde ótken «Qazaqstan reformalar tolqynynda» atty dóńgelek ústel aıasynda Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın turaqty ekonomıkalyq ósimge arnalǵan jańa bastama kóterdi.
Serik Jumanǵarın elde sapaly ósimge negiz qalaıtyn júıeli ózgerister júzege asyrylyp jatqanyn jetkizdi. «Biz ınvestısııalyq bazany keńeıtýge, jańa óndiristi damytýǵa ári eksportqa baǵdarlanǵan salany qoldaýǵa arnalǵan proaktıvti ekonomıkalyq ósý strategııasyn júzege asyryp jatyrmyz. Buǵan qosa ınstıtýsıonaldyq negiz – salyq-bıýdjet salasyndaǵy, korporatıvtik sektordaǵy ári ınvestısııalyq saıasattaǵy reformalar, sondaı-aq ınfraqurylymdy damytý esebinen kúsheıtilip otyr», dedi ol.
Prezıdent keńesshisi – Strategııalyq josparlaý jáne damý agenttiginiń tóraǵasy Áset Erǵalıev negizgi baǵyttardy aıqyndap, júrgizilip jatqan ózgerister tutas ári ornyqty ekonomıkalyq júıe qalyptastyrýǵa baǵyttalǵanyn aıtty. Onyń pikirinshe, memlekettik sektor Prezıdent bastamashy bolǵan jańǵyrý jumysyna júıeli kózqaras qalyptastyryp, úılesimdi iske asýyna yqpal etip otyr.
El ekonomıkasy turaqty serpin kórsetip keledi. Keıingi jyldary ishki jalpy ónimniń jyldyq ósimi 5 paıyzdan joǵary deńgeıde saqtalyp, ótken jylǵy qorytyndyda 6,5 paıyzǵa jetti. Taýar óndirisi 8,7 paıyzǵa, qyzmet kórsetý salasy 5,2 paıyzǵa artty.
Investısııa ósimniń negizgi qozǵaýshy kúshiniń biri bolyp otyr. О́tken jyly negizgi kapıtalǵa salynǵan qarjy 13 paıyzǵa ulǵaıyp, 43,6 mlrd dollar nemese 22,7 trln teńgege jetti. Tikeleı sheteldik ınvestısııa aǵyny 14,4 paıyzǵa ósip, 20,5 mlrd dollardy qurady.
Bıyl da oń úrdis saqtalǵan. TShO-daǵy jaǵdaı men KQK jelisindegi shekteýlerge baılanysty munaı óndirý kóleminiń ýaqytsha tómendeýine qaramastan, ekonomıka keńeıýin jalǵastyrdy. Birinshi toqsanda IJО́ ósimi 3 paıyz bolyp, oǵan óńdeý ónerkásibi – 8,5 paıyz, kólik salasy – 12,8 paıyz, qurylys – 14,8 paıyz úles qosty.
Makroekonomıkalyq turaqtylyq deńgeıi joǵary. О́tken jyldyń basynan beri halyqaralyq rezerv kólemi 23,8 paıyzǵa ósip, Ulttyq qordaǵy 62,9 mlrd dollar aktıvti qosa alǵanda, 129,5 mlrd dollarǵa jetti. Memlekettik borysh kólemi de qalypty deńgeıde saqtalyp otyr. On jyldan astam ýaqyt boıy boryshtyń IJО́-ge shaqqandaǵy úlesi shamamen 25 paıyz shamasynda. Bıylǵy 1 qańtardaǵy kórsetkish 73 mlrd dollar nemese IJО́-niń 22,8 paıyzy deńgeıinde.
Ekonomıkany ártaraptandyrý basty nazarda. Jańa damý úlgisi óńdeý ónerkásibi men joǵary tehnologııalyq baǵyttardyń rólin arttyrýdy kózdeıdi. IJО́ qurylymynda qaıta óńdeý salasynyń úlesi 2010 jylǵy 11,3 paıyzdan 2025 jyly 12,7 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Al óndirýshi sektor úlesi 9,5 paıyzdan 11,9 paıyzǵa deıin qysqardy.
Halyqaralyq reıtıngilerdegi kórsetkish te jaqsardy. Ekonomıkalyq kúrdelilik ındeksinde 2020–2024 jyldar aralyǵynda el 87-orynnan 55-orynǵa kóterildi.
Investısııalyq belsendilikti kúsheıtý maqsatynda 2029 jylǵa qaraı ınvestısııanyń IJО́-degi úlesin 23 paıyzǵa jetkizý josparlanǵan. Bul shamamen 120 mlrd dollar kóleminde qosymsha qarjy tartýǵa ári bes jylda jalpy ınvestısııa kólemin 400 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Basym baǵyttar qatarynda shıkizat pen agroónimdi tereń óńdeý, metallýrgııa, hımııa men munaı-hımııa ónerkásibi, gaz salasy, farmasevtıka, qosylǵan quny joǵary agroónerkásip segmentteri bar. Bul jobalar eńbek ónimdiligin arttyrýǵa yqpal etedi. Mundaı úrdis «ortasha tabys tuzaǵyn» eńserýdiń negizgi tetigi sanalady.
«Belsendi ekonomıkalyq ósý saıasaty ınvestısııany passıvti tartýdan jobalardy belsendi qalyptastyrýǵa ári iske qosýǵa kóshýdi kózdeıdi. Biz naqty salanyń qajettiligine nazar aýdaryp, tehnologııalar men saraptama arqyly strategııalyq áriptesterdi tartamyz», dedi vıse-premer.
Jańa saıasat aıasynda azyq-túlik sektorynda 12 baǵyt, azyq-túlik emes sektorda 24 baǵyt aıqyndalǵan. Jalpy,portfel kólemi 700 mlrd teńgeden asatyn 274 jobany qamtıdy.
Alataý qalasyn damytýǵa aıryqsha mán berilip otyr. Ol erekshe basqarý rejimi men derbes qarjylyq úlgisi bar jańa ósý núktesine aınalmaqshy. Qalada salyqtyq jeńildikter engizilip, «bir tereze» qaǵıdaty jumys isteıdi, halyqaralyq standarttar qoldanylady, ınvestor quqyǵyn qorǵaý tetigi kúsheıtiledi.
2050 jylǵa qaraı óńirdiń jalpy óńirlik ónimi 40-50 mlrd dollarǵa jetip, halyq sany 1,8 mln adamǵa deıin ulǵaıady degen boljam bar. Shamamen 1 mln jańa jumys orny ashylady.
Dúnıejúzilik bank ókilderi talqylaý barysynda júrgizilip jatqan reformalardy qoldap, ósim qarqyny men ekonomıkanyń áleýeti arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaý qajettigine nazar aýdardy. О́nimdilik serpini men ınflıasııalyq táýekelder de eskerýsiz qalmaýǵa tıis ekeni aıtyldy.
Buǵan deıin Serik Jumanǵarın Dúnıejúzilik banktiń Eýropa men Ortalyq Azııa aımaǵyna jaýapty vıse-prezıdenti Antonella Bassanımen jáne qarjy ınstıtýty ókilderimen kezdesti. Taraptar uzaq jyl boıy qalyptasqan strategııalyq áriptestiktiń mańyzyn joǵary baǵalady. 1993–2026 jyldar aralyǵynda kólik, bilim, ekologııa, «jasyl» tehnologııalar, sıfrlyq damý baǵyttarynda jalpy quny 8 mlrd dollardan asatyn 50-den astam joba iske asyrylǵan. Dúnıejúzilik bank ekonomıkalyq jańǵyrý úderisterine qoldaý kórsetip, ınfraqurylym sapasyn arttyrýǵa yqpal etip keledi.