Buqara men bıliktiń arasyna dáneker bolatyn memlekettik qyzmetshiler Ádep kodeksine saı áreket etip, bıýdjet qarjysyn únemdeýge tıis. Bul – Prezıdenttiń talaby. Alaıda el úmit artqan sheneýnikter tarapynan bul talap oryndalmaı, zań buzý deregi azaımaı otyr.
Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda bıýdjet qarjysyn tıimdi jumsaý máselesine taǵy nazar aýdardy. «Bıýdjet qarjysyn ıgerýdiń qazirgi krıterııinen bas tartyp, memlekettik ınvestısııanyń tıimdiligin basqarýdy kúsheıtkenimiz durys. Bul – mańyzdy mindet. Jalpy, bıýdjetti asyǵys ıgerý durys emes. Muny kim shyǵaryp júr? Jyldyń sońynda bıýdjetti ıgerý kerek degen jarys bastalady. Basqasha aıtsaq, bul – qarjyny ońdy-soldy shashý degen sóz», dedi Prezıdent.
Memlekettik qyzmet isteri agenttigi Atyraý oblysy boıynsha departamentiniń deregine qaraǵanda, byltyrǵy toǵyz aıda óńirdegi 53 memlekettik organda 3002 shtat bolǵanymen, 2 743 adam jumys istegen. Bul salada áıelderdiń úlesi 1 759-ǵa jetip, 64 paıyzdy quraǵan. Al erlerdiń úlesi 36 paıyzben shektelip, 984 adam qyzmet atqarǵan.
Munaıly óńirdegi memlekettik qyzmetshilerdiń 95 paıyzynyń joǵary bilimi bar. Onyń ishinde «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasynyń 5, memlekettik qyzmet akademııasynyń 29 túlegi jumys istep júr. Al jastardyń úlesi – 33 paıyz. Memleket pen buqaranyń arasyndaǵy dánekerge aınalǵan jas býynnyń ortasha eńbek ótili – 11 jyl 8 aı, laýazymdyq qyzmettegi ortasha ótili – 4 jyl 9 aı.
Alaıda memlekettik qyzmetshilerdiń arasynda talap pen tártiptiń salmaǵyn sezine bermeıtini bar. Máselen, óńirlik departamenttiń ádep keńesinde Almaly aýyldyq okrýgi ákimine qatysty tártiptik is qaraldy. Okrýg ákimi óziniń jaqyn týysy, ıaǵnı joldasyna 2019 jyly jeke qosalqy sharýashylyq júrgizý maqsatynda bergen jer telimin bir jylǵa uzartý jónindegi máseleni qarastyrý kezinde múddeler qaqtyǵysyn boldyrmaýǵa mán bermegen. Okrýg ákimi bir áreketimen eki talapty buzyp otyr. Birinshisi – memlekettik qyzmetshilerdiń ádep kodeksinde aıqyndalǵan talapty saqtamaý. Ekinshisi – múddeler qaqtyǵysyn boldyrmaýǵa mindetti delingen talapty buzý. Osyǵan baılanysty ádep keńesiniń sheshimimen okrýg ákimine «eskertý» túrindegi tártiptik jaza qoldaný týraly usynys engizildi.
Ádep keńesinde Qurmanǵazy aýdanyndaǵy Bókeıhan aýyldyq okrýgi ákiminiń tártiptik isi bir jylda eki ret qaraldy. Byltyrǵy sáýirde keńes músheleriniń kópshilik daýysymen okrýg ákimine «qyzmetine tolyq sáıkes emestigi týraly eskertý» túrindegi tártiptik jaza qoldaný týraly sheshim qabyldanypty. Alaıda arada birneshe aı ótken soń atalǵan okrýg ákiminiń «taǵdyry» qaıta talqyǵa túsip, keńes músheleri «atqaratyn memlekettik laýazymynan shyǵarý» túrindegi tártiptik jaza qoldanýǵa májbúr boldy.
Maqat aýdanyndaǵy Dossor kenti ákiminiń isi de ádep keńesiniń músheleriniń talqysyna tústi. Kent ákimi bergen ýádesin oryndamaý arqyly azamattardyń tarapynan synǵa qalǵan edi. Keńes músheleri ákim «memlekettik organdardyń abyroıy men bedeline aıqyn nuqsan keltiretin áreketterge jol berdi» degen tujyrymǵa keldi. Ádep kodeksi talaptaryn buzǵany úshin ákimge «sógis» túrindegi tártiptik jaza qoldaný týraly sheshim qabyldaý usynyldy.
Mahambet aýdanyndaǵy Mahambet aýyldyq okrýgi ákiminiń teris sheshimi qyzmetinen bosatylýǵa uryndyrdy. Oǵan ne sebep bolǵan edi? Aýdandyq prokýratýranyń deregine qaraǵanda, okrýg ákimi saıabaq salynatyn aýmaqty polısııa bólimine arnalǵan jańa ǵımarattyń qurylysyna berýge sheshim shyǵarǵan.
«Mahambet aýyldyq okrýginiń ákimdigi bul qurylys úshin zań men bas jospardy elemeı, eki gektar alqaptaǵy jasyl jelekti otap tastaýǵa daıyn bolǵan. Prokýrorlyq qadaǵalaý aktisi boıynsha aýyl ákiminiń sheshiminiń kúshi joıyldy. Atalǵan zań buzýshylyqqa jol bergeni úshin aýdan ákiminiń orynbasary, jer qatynastary jáne qurylys bólimderiniń basshylary, «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» KeAQ Mahambet fılıalynyń jetekshisi tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Al Mahambet aýyldyq okrýginiń ákimi atqaratyn qyzmetinen bosatyldy», dep habarlady aýdandyq prokýratýra.
Atyraý oblysy prokýrorynyń aǵa kómekshisi Saıtdolla Dáýeshovtiń deregine qaraǵanda, keıbir jergilikti atqarýshy organdar bıýdjet qarjysyn negizsiz josparlaıdy. Mundaı derek memlekettik satyp alý konkýrstaryna júrgizilgen taldaý nátıjesinde anyqtalyp otyr.
«Bas prokýrordyń 2023 jylǵy 17 qańtardaǵy «Prokýrorlyq qadaǵalaýdy uıymdastyrýdyń keıbir máseleleri týraly» №32 buıryǵyna sáıkes, prokýrorlar jarty jylda bir ret taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi, onyń ishinde memlekettik satyp alýdy júzege asyrý máseleleri boıynsha taldaý júrgizedi. Byltyr oblystyq prokýratýra qyzmetkerleri bıýdjetti negizsiz josparlaýǵa qatysty 12 mlrd teńgeniń zań buzýshylyǵyn anyqtady. Memlekettik satyp alý salasyndaǵy zań talaptaryn buzǵany úshin 84 memlekettik organnyń basshysy ákimshilik jaýaptylyqqa tartyldy», deıdi S.Dáýeshov.
Onyń aıtýysha, oblystyq mádenıet jáne tilderdi damytý basqarmasy byltyr 10 qyzmettik turǵyn úı satyp alýǵa 503 mln teńge bıýdjet qarjysyn bólipti. Alaıda júrgizilgen taldaý nátıjesinde páterlerdiń satyp alý quny naryqtyq baǵadan joǵary ekeni belgili bolǵan. Osyǵan baılanysty prokýratýra tarapynan narazylyq engizildi.
«Prokýratýranyń qadaǵalaý aktilerine sáıkes jergilikti atqarýshy organ bıýdjet qarjysyn únemdedi. Máslıhat sessııasynda bul qarjy bıýdjetke keri qaıtaryldy. Keıin únemdelgen qarjy óńirdiń basym áleýmettik qajettiligi men ınfraqurylymdyq baǵytyna qaıta bólindi», deıdi oblys prokýrorynyń aǵa kómekshisi.
Munaıly óńirde memlekettik qyzmetkerdiń abyroıyna daq túsirip, kadrdiń qadirin ketirgen eleýli derekterdiń bir parasy – osyndaı. Bul aýdandyq, oblystyq ákimdik tarapynan memlekettik qyzmetshilerdiń ádep kodeksin saqtaýyna, bıýdjet qarjysyn tıimdi jumsaýyna qatysty talaptyń bosańsyǵanynyń dáleli. Áıtpese, memlekettik qyzmetshiler talapqa baǵynyp, tártipti buzbas edi. Memlekettik qyzmetker eń birinshi sol aımaqtyń aınasy, bet-beınesi. Al óńirlik ákimdik aınasyna syzat salyp, betine kóleńke túsirip júrgenderdi tártipke shaqyryp, túzý jolǵa sala almasa, bul barlyq saladaǵy máseleni jyldan jylǵa ulǵaıta bereri anyq.
Atyraý oblysy