SО́Z SOIYL

Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, satıra-ıýmor janrynda birqatar belesterdi baǵyndyrǵan, “Sóz soıyldyń” Balǵabek Qydyr­bekuly atyn­daǵy syıly­ǵynyń tuńǵysh ıegeri Er­mahan Shaı­hy­ulynyń “As­tana polı­grafııa” bas­pasynan “My­naýyń jyndy eken” atty ázil-ospaq kitaby jaryq kórgen eken, áripteske jazar kóbeısin deı otyryp, bir top epı­gram­malaryn usynyp otyr­myz. EPIGRAMMALAR Asanáli ÁShIMOVKE Akterlerdiń alyby, Beretin kóp tálimi. Qaı jaǵynan alsań da, Aıta almaısyń “jaloby”. Aıtyldy oǵan syn da órip, Qalmańyzdar shyn kórip. Sahnanyń syrtynda Jazyp júr ol kúndelik. Kórsetpeıdi kisilik, Boıynda bar kishilik. Aımanovtan úlgi alyp, Ketti kıno túsirip. Ýáj aıtýdan qashalyq, Sózge ázil qosalyq. Jota assa da Asekeń, Jeńgeı barad jasaryp. “Bekejan” tapty “Jibegin”, “Jibek” tapty tiregin. О́ner menen ómirde Qudaı bersin tilegin. Muhtar MAǴAÝINGE Atym meniń “Men” deıdi, Zatym meniń “Men” deıdi. “Sońǵy jazǵan shyǵarmam, Quı sen, senbe “Men” deıdi. Shaqyrsańyz kelmeıdi, Jel sózińe ermeıdi. Gazet penen jýrnalǵa, Syr-suhbatyn bermeıdi. О́sek-aıań termeıdi, Derek izdep terleıdi. “Qytyǵyna” tıseńiz, Hanǵa sálem bermeıdi. “Aıtysqandar” jeńbeıdi, Jón sózińe kónbeıdi. О́zi jazyp shyqpasa, Tarıhyńa senbeıdi. “Bes ǵasyrdy” tolǵady, Til men dildi qorǵady. Bileıikshi qadirin, Altynnyń bar qoldaǵy. Muhtar ShAHANOVQA О́z pyraǵyn baptap alǵan Shahanov, О́z jyr-ánin jattap alǵan Shahanov. Jeltoqsannyń yzǵarynan qaımyqpaı, Qazaq jurtyn aqtap alǵan Shahanov. О́zge eldi elsinbegen Shahanov, О́zge jerdi jersinbegen Shahanov. El taǵdyry sheshilgeli turǵanda, Bilek túrip aıqasqan da Shahanov. Til daýynda atyp turǵan Shahanov, Dil jaýyn da atyp urǵan Shahanov. Qasıetti qara óleńin qazaqtyń, Bile bilsek, jaqut qylǵan –  Shahanov. Baqtashymen tanysqan da Shahanov, Jaqtasymen tabysqan da Shahanov. Shyńǵyshandy ar sotyna berem dep, Ǵalymdarmen alysqan da Shahanov. Kórgen emes eshbir jerde mat alyp, Sózinde onyń bolǵan emes qatalyq. Aqyrzaman qalsa da eger taqalyp, Alǵan betten qaıtpaıdy ǵoı Shahanov. Qudaıbergen SULTANBAEVQA “Tamashanyń” tarlany, Satıranyń arlany. Sahnada basty ról, Oınaý – onyń armany. Sheberligi joǵary, Kemshiligi joq áli. Basty róldi bermese, Rejısserge “obaly”. “Komık” deıdi bar kisi, “Tragık” deıdi jartysy. Ártisterden depýtat, Depýtattyń ártisi. Taýdan bıik talaby, О́neri myń salaly. Bes jyl boıǵy armany – Teatr ashsa, jarady. Nurtóre JÚSIPKE Qalamsap qynnan sýyrǵan, Nurymen Alla jýynǵan. Nurtóre bizdiń o basta Redaktor bolyp týylǵan. Gazetti talaı basqardy, Alyp júr talaı asqardy. Ustazdyq etip QazMÝ-de Tárbıeledi jastardy. Azamat bolý – mártebe, Qajy da bolý – mártebe. Redaktorlyǵy bir tóbe, Aman da bolsyn Nurtóre! Nurlan О́NERBAEVQA Shyraq deseń, shyraq bul, Bulaq deseń, bulaq bul. Oǵan áli ǵashyq bop, Talaı qyzdar “qulap” júr. Tulǵa deseń, tulǵa bar, Sulba deseń, sulba bar. Mundaı daryn, serilik, Aıtshy qandaı ulda bar? Mindi ónerdiń pyraǵyn, Jaqty ónerdiń shyraǵyn. Ustap otyr bul kúnde, Mádenıettiń “qulaǵyn”. Bári de bar, bári bar, “Aı da, Kún de” tabylar. Qyzdar ǵashyq bolmańdar, О́ıtkeni onyń jary bar. Altynbek QORAZBAEVQA Saǵyndyrǵan jıyrma bes, Saǵym qýǵan jıyrma bes. Kún-tún qatyp qyzdardy Jalyndyrǵan jıyrma bes. Jyrdyń aty – “Jıyrma bes”, Syrdyń aty – jıyrma bes. О́nerińdi baǵalap, Qoıdyq saǵan jıyrma “5”. Nurlan ORAZALINGE Kelis, meıli, kelispe, Jón de, meıli teris de, Jasamaıdy qııanat, Júrgen ol bir perishte. Qonǵan basqa baǵy bar, Ádeti joq jaǵynar, Tas atqanǵa as atar, Qasıeti taǵy bar. Urany onyń – keńshilik, Sózben jasar emshilik. Jiberer me ed shetelge, Aǵamyzdy elshi ǵyp. О́leń – bastaý bulaǵy, Drama – jaqqan shyraǵy. Odaq túgil, Úkimetke Keńes berip turady. Melstiń MONOLOGY (Mels Eleýsizovke) Japyraq júrek jas qaıyń, Aıtýdan syr qashpaıyn. Qulaq túrseń adamsha, “Tabıǵat” jyryn bastaıyn. Tyńdaısyń ba, jas qaıyń? Qorǵan bop turmyn sen úshin, Qoǵam da qurdym sen úshin. Aılyǵym men baılyǵym, Shaılyǵym da senbisiń. “Nalyma, – deısiń, – kúlip kel”, Ormandy kesip qunyqty el. О́zim emes, sen úshin, Prezıdenttikten boldym úmitker. Baıqamaı bálkim qaldyń ba, Kóterdim júgin nardyń da. “Krysha” bolar bir saǵan, Eleýsizov bar munda! Ermahan ShAIHYULY. ALMATY. MÁNI MAIYSQAN MÁTELDER Mas túsinde mystandy kóredi, Mysyq túsinde tyshqandy kóredi. *** Qylmyskerdiń túsine “qyzyl jaǵa” kiredi, Kedeıdiń túsine qymbat baǵa kiredi... *** Kommýnızm – búkil eldi elektrlendirý, Kapıtalızm – korrýpsıonerlerdi  “qorektendirý...” Qazybek ÁShIRBEKULY. QYZYLORDA. TIKENEK SО́Z Taspen urǵandy bakspen ur. *** Eń jaqsy adam – ólgen adam. *** Aıdaǵany “Moskvıch”, sıgnaly jer jarady. *** Bastyqtyń aýzy jese de maı, jemese de maı. Marat KО́PTILEÝOV, Qyzylorda oblysy. BО́LINÝ Bireý qyryqpyshaq bop Elge bólinedi, Bireý tym-tyraqaı bop Jerge bólinedi, Bir topas qoqılanyp, Jurtqa bólinedi. Beı-bereketsiz bóliný degen – Bireýge murattaı kórinedi. Sóıtip, el ishinde de bereke ketti. О́zge jurtqa birligi joq, Bólshekteı bop kórindik. “Bólingendi bóri jeıdi”, Bolmaqpyz ba bir kúndik?! SÝAIT BALA – Basyńa kók tas ákep qoıdyramyn, Sýretińdi mármárge oıdyramyn, Dushpan kózdiń bárin de jipke tizip, Tap jaýyndaı birjola joıdyramyn. Aldy-artyńdy túgeldep tas qylamyn, Oılaryńdy júzege asyramyn, Keselińdi táýipke emdetemin, Bar malyńdy qalaıda tóldetemin. Sharýany ońdaımyn qaǵyp-silkip, Úıdiń ishi-syrtyn da jóndetemin! – Dep balasy aýzymen qaryq qyldy. Aldap-sýlap úı ishin jaryq qyldy, Pensııany aldy da, iship qoıyp, Sońǵy úmitin ákeniń tárik qyldy. Ońalbek KENJEBEK, ALMATY. MUNARLY MUNARA Esimi el-jurtqa belgili bolmasa da dáýlet jaǵynan dóı­diń biregeıi, mansaby joǵaryda, qazirgi halyq qalaýlysy retinde minberden anda-sanda bar ekenin bildirip birdeńke dep qoıatyn Qońkaı kókemmen suhbattasyp otyrmyn. – Kóke , – dedim úremkesin ja­ńalap jatyp,– bir kezderi araq­qa barynsha baýyr basyp edińiz... – Oıbaı-aý, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary osymen osylyp óttim emes pe! Aına­laıyn araq, túp atasy spırt qoı qoıymdy qozdatyp, tólimdi tórge ozdyrǵan... Paı-paı sol zaman-aı! Bir bótelke taza spırtten ba­qandaı bes shısha araq shyǵýshy edi... Nesin aıtaıyn, sony kásip ettim, araq arqalap aýyl aımaqty shıyrladym. Oıpyr-aı, ne nárseniń de qat kezi, eki-úsh shı­sha araqqa qoıyn aıy­r­bastaǵandar da boldy. Jıyn-terim kezinde bir bótelkeń bir móshek kártóshkini alyp uratyn ... — dep kókem sol bir kezin kezip arqa-jarqa boldy. – Qazirgi “munarly muna­ra­ńyz­dyń” jaıyn da aıta otyryńyz. – Shynymdy aıtsam, bul bir oıda joq tirlik boldy, – dep aldy da aǵyl-tegil aǵytyldy. – Qala shetindegi osy bir qa­raýsyz qal­ǵan munara túbinde kólik kútip tur­ǵanmyn. Bir beıbaq kelip: “Men qazir myna munara ústine shyǵamyn. Al sen ázirshe myna aqshany al da, myna meken-jaıǵa: “Munaranyń ushar ba­synda adam tur, ol az ýaqytta munara basynan qulap ólmekshi dep habarla”, degeni. Bergeni qomaqty, nem ketip barady, aıtqan meken-jaıǵa habarlasyp edim, sálden keıin asaı-múseıin arqalap eki-úsh telearna, ar­tynan mılısııa, satysyn súıretip órt sóndirýshi, jedel járdem deısiń be, lezde qara­qu­rym jurt topyrlap-aq qalǵany. Sóıtsem, álgim jupyny kıingen, saqal murtty jibergen – elimizge aty shýly oppo­zısııa­daǵy aǵamyz eken... Oıpyr-aı, tóbede tapjylmaı túske deıin otyrdy-aý! Teledıdar túsirip, sheteldiki de aralasqan ba... Ne kerek, mı­lısııa aınala qorshap, alqyn-julqyn jetken áldebireý munara ba­syndaǵy kókemmen tildesip ja­typ aqyry tús aýa túsirip aldy... Kókem aıaǵy jerge túsken boıda meni qushaqtaǵan bolyp: “Jaradyń! Habarlasyp tur”, dep qaltama qolyn súńgitkendeı boldy... Shetkeri shyǵyp qarasam, telefon nómiri men qomaqty syı-sııapat salypty. Sodan keshkilik telearna ataýly álgi “munara” oqıǵasyn odyrań­dat­syn kelip... Kókemniń meni qu­shaqtaǵan sáti sátti túsirilipti. Sodan el-jurtym habarlassyn kelip... Eki-úsh gazet, taǵy sondaı teleradıo kelip menen suhbat alsyn kep... Kókemniń bergeninen basqasyn búkpesiz aıtyp berdim. Sodan bir kúni álgi kókem ha­bar­lasyp: “О́tkendegi jerde bo­lasyń ba, basqalar ba­rady, beretinin alyp qyz­met qylsań”, deıdi... Oı­lan­bastan ornymda boldym. Bul jolǵym qomaqty bolyp, oıda joqta oıǵa berilmesim bar ma... On oılanyp, júz tolǵanyp, álgi kókemnen aqyl-keńes alǵan bolyp, ne kerek, álgi munarany qaq ortasyna alyp, sol tóńirekti jeke­shelendirip aldym... Isim ilgeri jyljysyn kelip... Bitiretinim – tapsyrys alý, tilegin tap-tuınaqtaı etý. Sóıtip, munaram “munaı­ly” bolyp bıznesim asyp-tógilsin kelip... Qyza-qyza kelip munaramnyń tóbesine ózim de shy­ǵyp kó­keıimdegini kól-kósir kó­sil­tip, ás­i­rese, osy tir­ligimdi kóre al­maý­shy­lardy tyqsyrtyp ta aldym. Az kúnde munaram munartyp, tóbesine shyqpasa da el-jurtym tóńiregine toptalyp alyp ókimetke narazylyǵyn pash etip jatady... Meniń mindetim baıaǵy... bir kúndik oljam aıyma alańdamaýyma jetedi. Jekemenshigim emes pe, aılar óte alańymdy keńeıtip, munara baspal­daǵyn ońdap, túp astyna qabyrǵa turǵyzyp ofıs te jasap aldym... Qaraýylym bar, eki-úsh kómekshim bar, ózim tek bolar ispen kelisim-shartqa ǵana baramyn. Ne kerek, barym da, baǵym da munara bolyp, sonyń arqasynda qazirgi jetken jerimdi bilesiń, – dep kidirgeninde: – Aldydaǵy arman-maqsatyńyz? – dep sońǵy qarabaıyr suraǵymdy qoıyp edim: – Burynǵy munara eskileý de ergejeılileý. Amandyq bolsa sol munaranyń jetilgen túrin tur­ǵyz­baq­pyn. Asty ofıs, sál jo­ǵaryda “Bas­pasóz ortalyǵy” ornalasyp, tó­ńi­regi­ne ǵımarat turǵyzyp jekemenshik me­dıa holdıng qurmaqpyn. Soǵan óziń basshy bolyp kelseń qaıtedi? – dedi. Kenje ERKIN. Almaty oblysy.