SÁRÝAR

Prezıdent el jastarynyń ashyq demokratııalyq qoǵam qundylyqtary negizinde tárbıe­lengenin qalaıdy. О́z Otanynyń patrıoty bolǵanyn, álemdik qaýymdastyqtyń talaptaryna saı keletin joǵary bilikti, bilimdi, básekege qabiletti maman bolǵanyn tileıdi. Qaı halyqtyń bolmasyn bola­shaǵy basshysyna baılanysty ekeni belgili. Bul rette, Elbasy Nur­sultan Ábishuly Nazarbaevtyń sa­rabdal saıasaty Qazaqstan hal­qyn jarqyn bolashaqqa bastap ke­ledi. Eldiń kóshin alǵa súırep, álem­dik qaýymdastyqtaǵy áleýeti zor elge aınaldyrýda Elbasynyń si­ńirgen eńbegi ushan-teńiz. Qu­ra­myna túrli etnos ókilderi kiretin halyqty qazaq jerinde birlik pen yntymaqta ustap, bereke tunǵan qutty mekenge aınaldyrdy. О́ziniń dana saıasatkerligimen Qazaqstandy álem jurtshylyǵyna tanyta bildi. Memleketti halyqaralyq arenada joǵary dárejege kóterdi. Nursultan Nazarbaev halqy­nyń joǵyn joqtap, muńyn muń­da­ǵan janashyry, táýelsiz Qa­zaq­stan­nyń órkendeýine ólsheýsiz úles qosqan birtýar tulǵa, eko­no­mıkany qarqyndy damytý men halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýda aıryqsha tabystarǵa qol jetkizgen kemel kóshbasshy. Ol babalary­myz­dan kele jatqan uly arman – tá­ýelsizdigimizdi ornyqtyrý jo­lyndaǵy qıyn belesterden halqyn aman alyp ótip, tarıh tórinen ózindik qoltańbasymen kóringen Sárýar. Táýelsizdik jarııalaǵan kezeńde memleket quldyraý sheginde tu­r­ǵan. Sol sebepti, eldiń óz aldyna tú­tinin tútetip, aıaǵynan turyp ke­tetinine senimsizdik bildirgenderdiń sany kóp edi. “Qazaqstan óz be­tinshe kún kóre almaıdy” degendi ashyq aıtatyn “kóripkel” saıa­sat­kerler boldy. N.Nazarbaevtyń sara saıasatynyń, qajyrly qaı­ra­tynyń arqasynda sol kúmán-kú­dik­tiń bárin jeńip, búginde bo­lashaǵy jarqyn memleketterdiń bi­rine aınaldyq. Ortalyq Azııa­daǵy kóshbasshy el retinde ta­nyl­dyq. Álemniń eń alyp mem­le­ketteri bizben sanasatyn boldy. Jıyrma jylǵa jetpeıtin ýaqytta jas Qazaqstan tynyshtyq pen tu­raq­tylyq berik ornaǵan jeruıyq mekenge aınaldy. Qazirgi tańda respýblıkanyń ekonomıkalyq áleýeti jyl ótken saıyn artyp keledi. Halyqtyń turmys-tirshiligi aýyz toltyra aıtarlyqtaı ózgerdi. Táýelsiz­dik­tiń týyn kótergen Elbasy elimizdiń tamyryna nár berip, qajymaı-talmaı halqyn alǵa bastap keledi. Elimizdi básekege qabiletti, qaı salada bolmasyn moıny ozyq damýshy elderdiń sanatyna qosýdy maqsat etken Tuńǵysh Prezıdentimiz osy jolda aıanbaı ter tógýde. Álemdi shar­pyǵan qarjylyq-ekonomı­kalyq daǵdarysty dúnıe júzinde eldiń aldy bolyp eńserdik. Daǵdarystan keıingi damý baǵdaryn jasap, al­daǵy bes jylda eldiń eko­no­mı­kasyn keminde elý paıyzǵa ósirýdi kózdep otyrmyz. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń on jyldyq josparyn júzege asyra bastadyq. Dúnıeniń alpaýyt memleketteri qurmetteıtin asa bedeldi Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etip otyrmyz. EQYU-ǵa tóraǵalyq etý – óte jaýapty ári abyroıly is. Bul uıymǵa qazaqstandyq tóraǵa­lyq­tyń tórt “T” – “trast” (senim), “tradıshın” (dástúr), “trans­pa­ren­sı” (ashyqtyq) jáne “to­lerans” (tózimdilik) degen uranmen ótýi Elbasynyń ulttyq, óńirlik jáne álemdik qaýipsizdikke aı­ryqsha mán beretindigin kórsetedi. Elbasy óziniń ozyq oıly, ómirsheń qaǵıda-usynymdarymen, ádil de týrashyl minezimen qurmetke bólengen jan ekenine bárimiz de kýámiz. Onyń bir ǵana dáleli, Birikken Ulttar Uıymynyń minberinen jappaı qyryp-joıatyn qarý-jaraqtardy qysqartyp, oǵan ketetin qarajatty aýrý-syrqaý, jaǵdaıy tómenderdi emdetýge, nárlendirýge berý jaıly usynys aıtyp, zor qoshemet pen úlken qoldaýǵa ıe boldy. Bul Nursultan Ábishulynyń jalpy adamzat qaýymyna degen ystyq yqylasyn, meıirimdiligi men janashyrlyǵyn tanytatyn adamı qasıetteriniń biri ǵana. Prezıdent N.Nazarbaev halyqty myńjyldyqtar aýysyp, ǵasyrlar toǵysqan almaǵaıyp zamanda beıbitshilik pen tynyshtyqta, yntymaqtastyq pen tatýlyqta ustap turýdy elimiz táýelsizdik alǵan sátten bastap basty nysanasy etti. Sonyń arqasynda osy tusta táýelsizdik alyp, túrli qaqtyǵystarǵa kıligip qalǵan basqa elderdeı emes, Qazaqstan birden beıbit damý dańǵylyna tústi. Elbasy el ishindegi ózara túsinistik pen turaqtylyqty saqtaýmen qatar, aımaqtyq teketiresterdi bol­dyrmaýda úlken qajyr-qaırat kórsetti, jahanǵa ónege bolarlyq úlgili saıasat ustandy. Bilim men tárbıe – egiz, ekeýi qarlyǵashtyń qos qanatyndaı. Adamgershilik qundylyqtar osy ekeýi arqyly qalyptasady. Osyny eskergen Elbasy bilim men ǵylymnyń, ulttyq tárbıeniń damýyna aıryqsha mán berip, halqymyzdyń básekege qabiletti urpaǵyn tárbıeleýdi qolǵa aldy. Memlekettiń, halyqtyń bolashaǵy jastarda ekenin qaperde ustap, jyl saıyn myńdaǵan jasty óz bastamasymen qolǵa alynǵan respýblıkalyq “Bolashaq” baǵ­darlamasy boıynsha alys-jaqyn shetelderge oqýǵa jiberip otyrdy. Tuńǵysh Prezıdenttiń el jas­taryn bilim berýde eń ozyq sanalatyn oqý oryndaryna jiberip tárbıeleýi, óz elimizde bilim alýshy basqa jastardyń da zamanaýı tehnologııalardy meń­gerýine, ǵylym-bilimniń sońǵy jetistikterimen sýsyndaýyna jaǵdaı jasaýy – el erteńin oılaǵan kóregendigi edi. Bul bizdiń ilgeri qaraı damýymyzdyń sheshýshi faktoryna aınaldy. Sonymen birge jas býynnyń boıynda órkendegen Qazaqstandy ornatýǵa degen qushtarlyq pen senim uıalatty. Elbasynyń talapty jastarǵa qoldaý kórsetip, jalpy bilim salasyna erekshe nazar aýdaratyny kúndelikti bárimiz kórip, qanyq bolyp júrgen jáıt. Máselen, 2008-2009 oqý jylynda 2 myń 800-ge jýyq stıpendııa ıeleri syrtta oqydy. Osyndaı talapty jastardy oqytyp, elimizge paıdaly mamandardy tárbıeleýge nazar aýdaryp otyr. Bir jaǵynan, muny Memleket basshysynyń jastarǵa artyp otyrǵan senimi dep bilgen abzal. Memlekettiń qamqorlyǵymen eń bedeldi oqý oryndarynda oqyp jatqan ul-qyzdarymyz osyny eskerýge tıis. “Halqymyz daryndy ulǵa, talantty qyzǵa qaı zamanda da kende bolmaǵan. Olardyń bári de halqymyzdyń tarıhynda óshpes iz qaldyryp, aspanymyzda shoqjuldyzdaı jarqyrap tur... Endigi kezekte alǵan bilimderińizdi týǵan elderińniń kádesine jaratyp, memleket artqan úmitti aqta­ńyzdar. Qazaqstannyń jarqyn bolashaǵy jolynda aıanbaı eńbek etetinderińizge men senimdimin”, – dep edi Elbasy bilimdi jastarǵa arnaǵan bir sózinde. Elbasy egemendi elimizdiń bolashaq azamattaryn órkenıetti ózge halyqtardan kem bolmasyn, solarmen terezesi teń bolsyn dep oqytyp otyr. Bul óz kezeginde jastarǵa degen úmittiń kórinisi. Jastardy týǵan eliniń mártebesiniń bıik, abyroıynyń asqaq, ar-namysynyń joǵary bolýy úshin jaqsy bilim alyp, adal eńbek etýge shaqyrady. Prezıdent el jastarynyń ashyq demokratııalyq qoǵam qundylyqtary negizinde tárbıe­lengenin qalaıdy. О́z Otanynyń patrıoty bolǵanyn, álemdik qaýymdastyqtyń talaptaryna saı keletin joǵary bilikti, bilimdi, básekege qabiletti maman bolǵanyn tileıdi. Bar qundylyqtarymyzdy ıgergen, memlekettimizdegi birlik pen eldikti nyǵaıtýǵa, eldiń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge qabiletti jastardy tárbıeleýdi nazaryna alyp otyr. Sondaı-aq Elbasynyń basta­masymen qolǵa alynǵan “Mádenı mura” baǵdarlamasy halyqtyń rýhanı órleýine serpin berip, jastardyń ulttyq qundylyqtarǵa qanyq ósýine múmkindik týdyryp otyr. Halqymyzdy kezinde taǵdyr taýqymetimen aıyrylyp qalǵan rýhanı qazynasymen qaıta qaýyshtyrýda jáne elimizdi álemge tanytýda “Mádenı mura” baǵdarlamasynyń mańyzy zor. Álemdik dinder jetekshileriniń basyn qosyp, ıslam, hrıstıan, ıýdaızm, býddızm ustanýshylardy bir dastarhan basynda jınap, qol alystyrǵan, beıbitshilikke úndegen birden-bir adam – Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev. Dinbasylardyń Astana qalasyndaǵy jıyny dástúrge aınalyp, turaqty ótkizilip keledi. Buǵan deıin áli eshkim bul isti osynsha sátti uıymdastyra alǵan emes. Bul dúnıe júzi halqyn beıbitshilikke shaqyrýdyń, bir-birimen jaýlaspaı, syılastyqta ómir súrýge úndeýdiń negizi. Osy tárizdi ıgi bastamalarymen Nursultan Ábishuly halyqaralyq deńgeıde zor qurmetke bólendi. Qazaqstannyń ishki turaqty­lyǵyna álemniń kózin jetkize bildi. Halqymyzdyń mereıin tasytyp, abyroıyn asqaqtatty. Elimizdegi jarasymdy tatýlyq pen berik ornaǵan birlikti ózgege ónege etip kórsetti. Memleket basshysy el erteńi – balalardyń óz zamanyndaǵy ozyq oıly azamat bolýyna basa mán berip keledi. Eldegi bilim oshaqtarynyń sany men sapa­synyń artýyna barlyq jaǵdaıdy jasap otyr. Máselen, egemendik alǵan tusta qazaq tildi balabaq­shalar men mektepter óte az bolatyn. Qazir olardyń sany aıtarlyqtaı kóbeıgen. 2002 jyly – 68, 2003 jyly – 70 mektep salyndy. 2007-2008 jyldary respýblıkalyq bıýdjet esebinen – 112, jergilikti bıýdjettiń qarjysyna – 55 mektep salyndy. Bilim mekemeleriniń oqý júıesinde materıaldyq-tehnıkalyq ba­zalarynyń nyǵaıýyna kóńil bó­lindi. Aýyl mektepterin qam­tamasyz etý maqsatynda “Aýyl mektebi” baǵdarlamasy, “100 mektep, 100 aýrýhana”, “Jol kartasy” baǵdarlamalary nátı­jeli iske asýda. Joǵary oqý oryndarynyń jańa korpýstary men jataqhanalary salyndy. Osyndaı jan súısindirer isteri arqyly jastarǵa qomqorlyq kórsetip keledi. Halqyna adaldyq, elin, jerin súıý – adamdyq borysh bolýǵa tıisti qaǵıdalar. Prezıdent N.Nazarbaevtyń boıyndaǵy osyn­daı bıik adamgershilik qasıetterdi jastar úlgi tutýǵa tıis. Elbasynyń árbir isinen ónege alýymyz kerek. Sonda ǵana eldiń keleshegine, memlekettiń bolashaǵyna senimmen qaraıtyn, Elbasynyń aǵalyq úmitin alǵa aparatyn jáne sara saıasatyn jalǵastyra alatyn bilimdi de bilikti, parasatty urpaq qalyptasa alady. Adam ómiri qıly belesterden, qııaly asýlardan turady. Sol asýlardy eńbekpen eńserip, joǵary bilim men biliktiń, bıik parasat pen paıymnyń, elim dep soqqan júrektiń arqasynda qarapaıym shoıyn quıýshydan Memleket basshysyna deıin ósken Nur-aǵanyń ómirlik tájirıbesinen alar ónege mol. Nursultan Ábishulynyń halqyn súıgendigi, salıqaly saıasatkerligi totalı­tarlyq júıeden kúırep shyqqan Qazaqstandy jıyrma jylǵa da jetpeıtin mezgilde tórtkúl dúnıe túgel qyzyǵa qaraıtyn qarqyndy damýshy jáne bolashaǵy zor memleketke aınaldyrdy desek, artyq aıtqandyq emes. Elbasynyń bastaǵan árbir isi jastarǵa úlgi-ónege bolarlyqtaı. Qazaqstan azamattarynyń den­saýlyǵy, bilimi men ál-aýqatyn jaqsartý, aýrýlardyń aldyn alý, salamatty ómir saltyn ynta­landyrý barysynda halyqty dene tárbıesimen aınalysýǵa, durys tamaqtanýǵa úndeıtin, esirtkiden, temekiden, ishimdikten aýlaq bolyp, tazalyq sharalaryn saqtaýdy nasıhattaıtyn pármendi is-sharalar júrgizip otyrýy jas­tardyń keleshekte kemel adam bolyp qalyptasýyn kózdegeni. Zańǵar jazýshymyz Muhtar Áýezovtiń “El bolamyn deseń besigińdi túze” degeni bar. Biz bolashaq urpaqtyń eldik rýhy myqty bolsyn desek, olardy rýhanı mádenıet ýyzyna jarytyp ósirýge tıispiz. Memleketshildik, eldik, birlik, tatýlyq uǵymdaryn bala sanasyna jastaıynan sińirýimiz qajet. Elbasy N.Na­zarbaev bir sózinde: “Biz ózimizdiń balalarymyzdy, jastarymyzdy ózgelerdi tyńdaýǵa jáne túsinýge, basqa ulttardyń tili men dilin, salt-dástúrin qurmetteýge tár­bıeleýimiz kerek. Onsyz qazir­gideı jahandaný dáýirinde eshqandaı jetistikke jete almaımyz. Qazaqstandyq jastar óz eliniń patrıoty bolýlary kerek. Túrli ekstremıstik sı­pattaǵy “kóz­boıaýshylyqtarǵa” qarsy turar ımmýnıtetterin kúsheıtýleri qajet”, – dep edi. Ulttyń bolashaǵy úshin tárbıeniń mańyzy zor ekeni belgili. Elbasy ósip kele jatqan jas urpaqtyń tárbıesine erekshe kóńil qoıa otyryp, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 14-shi sessııasynda jastardy tárbıe­leýdiń keshendi baǵdarla­masyn jasaýdy tapsyrǵan bolatyn. Bul óz kezeginde tárbıe máselesi otbasynyń ǵana emes, memlekettik máni bar is ekenin aıqyndap berdi. Balabaqshalarda, mektepterde, kolledjder men oqý oryndarynda tek bilim ǵana berip qoımaı, tárbıeniń de tizginin teń ustaýdy tapsyrdy. Elbasy N.Nazarbaev – kúlli adamzat dúnıesiniń beıbitshiligi men tatýlyǵyn, óz halqynyń turaqtylyǵy men tutastyǵyn kóksegen zaman jarshysy, halyq tárbıeshisi. Tarıhtyń da, taǵdyr­dyń da synynan súrinbeı, úlken abyroımen ótken kóregen kósem­niń kemeńgerligi men danalyǵy tarıhymyzdyń budan keıingi kezeńderinde urpaqtan urpaqqa ańyz bolyp tarala beretinine esh kúmán joq. Qabyrǵaly qalyń eldiń eńsesin kóterip, esesin qaıtaryp, halqymyzdyń búgingi dárejege jetýine kúsh salǵan Elbasy jaıly qalaı aıtsaq ta jarasady. Serik PIRÁLIEV, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq  pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, professor.