Mindet aýqymy keńeıe bermek

Táýelsiz Qazaqstannyń astanasy Arqa tórine qonys tepken alǵashqy kúnderde Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń: «Men astanalyq Aqmola oblysynyń turǵynymyn», – degen qanatty sózi aqmolalyqtardy aıryqsha jigerlendirip jibergen. Bul jaýapkershilikti eselendire túser mańyzdaǵy tapsyrma ekendigi de túsinikti edi. Sonyń eń abyroılysy – Astananyń azyq-túlik-beldeýin qalyptastyrý. Jurtshylyq jumysqa jumyla kiristi. Qazirgi qalyp oblystyń mindet údesinen kórine bilgendigin kórsetedi. Biz osy oraıda, ortaq úrdiske ózindik úles qosyp otyrǵan Býrabaı aýdanynyń ákimi Tólegen TAShMAǴAMBETOVTI áńgimege tartyp, taqyrypqa qatysty oı bólisýin ótingen edik. – Tólegen Jumabekuly, As­tana mańaıynda azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý tereń tamyrly is dep bilemiz. Osy túı­in­nen taratyp ne aıtar edińiz? – Elbasynyń ár tapsyrmasynda bolashaqpen baılanystyrylatyn oı jatady. Nursultan Ábishuly sóz qorymyzǵa «Asta­nanyń azyq-túlik beldeýi», «Aımaqtyq aglomerasııa» degen uǵymdardy qosty. Másele azyq-túlik taýarlarynyń aǵynymen shektelmeıdi. Bul mindetter oblystyq keshendi baǵdarlamada júıelep kórsetilgen. Osynaý aıryqsha qozǵalys tabıǵaty kórkem, kýrortty óńir sanalatyn Býrabaı aýdanynyń tirshiligine erekshe ekpin men ásemdik reńk qosqanyn bólektep aıtqym keledi. – Iá, Memleket basshysy­nyń tikeleı aralasyp, qam­qorlyq tanytýynyń arqa­syn­da Býrabaı múldem ózgerdi. Zamanaýı ǵımarattar men áleý­­mettik nysandar boı kó­te­­rip, kóz qýantady. Jańa «reńk» týraly jaqsy aıtty­ńyz. Osyny asha tússeńiz. – Bul – halyqtyq tanym-tú­siniktiń qalyńdaı túskenin, qadamymyzdyń ýaqyt aǵymymen deńgeıles ekendigin bildiretin reńk. Halyq utymdy usynystar ordasyna aınala bastady. Mem­leket buǵan jaıma-shýaq jol ashyp otyr. Senim qýaty barda jumys isteý de qyzǵylyqty. Bıylǵy 17 aqpanda Aqmola oblys­tyq máslıhatynyń sheshi­mimen «Astana qalasynyń ma­ńyndaǵy azyq-túlik beldeýin damytýdyń 2015-2018 jyldarǵa arnalǵan keshendi baǵdarlamasy» qabyldandy. Osy aralyqta, iri agrokásiporyndardy qospaǵanda, aýdanymyzdyń 34 sharýa qoja­lyǵy Astananyń turaqty áriptesi qata­ryna qosyldy. Ásirese, «Jas», «Atameken», «Aıdyn», «Beke», «Marına», «Aq kıik» já­ne basqa ujymdar aýyl árin asha túsýde. Sondaı-aq, Astana bazarlary men saýda oryndarynda óz aýlasynda ósirilgen ónimderdi saýdalap júrgen jer­lesterimizdi kórýge bolady. «Astana-Býrabaı» avtobanyna jaqyn eldi mekenderde jol boıy servısi keńeıip, «Bal ónimderi», «Sańyraýqulaq festıvali» sııaq­ty sharalar ótkizilýde. – Bul kúnderi «Astananyń azyq-túlik beldeýi» halyq sha­rýa­shylyǵy óndirisiniń ma­ńyzdy salasyna aınalýda. Bul oraı­da, sizdiń aýdanyńyzda qan­­daı sharýalar atqarylyp jatyr? – Solaı deýge negiz bar. Sıfr­lar tilimen sóılep kóreıik. Aýdanymyz ótken jyly As­tana qalasynyń naryǵyna 703,9 mıllıon teńgeniń aýyl sharaýashylyǵy taýarlaryn shyǵardy. Onyń ishinde «Esil Agro» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi daıyndaǵan 1200 ton­nadan astam sút ónimderi, «Býrabaı» men «Kaz Beef Ltd» fırmalarynyń 20 tonna et ónimi, «OSKO» JShS-niń 56 tonna shujyǵy, «Kemer TD» JShS-niń 48 mıllıon dana jumyrtqasy, «Jas» sharýa qojalyǵynyń 40 tonna qymyzy jáne «Astana О́nimderi» seriktestiginiń 30 tonna qymyzy men 8 tonna shubaty bar. Aýdanymyzdyń kartop, jemis pen kókónis óndirýdegi úlesi de artyp keledi. Bıylǵy maýsymnyń besine deıingi málimet boıynsha, bizdiń negizgi bes sharýashylyǵymyz Astana men onyń aınalasyndaǵy eldi mekenderge 298,3 mıllıon teńgeniń mal ónimderin jetkizdi. Atap aıtsaq, «Esil Agro» óziniń «Aına» saýda úıi arqyly 59,4 mıllıon teńgeniń 540 tonna (30 túrli) sút ónimderin, «OSKO» JShS 18,2 mıllıon teńgeniń 28,6 tonna shujyǵyn, «Bereke-Agro» fırmasy 218,9 mıllıon teńgeniń 20 mıllıon dana jumyrtqasyn, «Hotteı» seriktestigi 32 tonna etti saýda aınalymyna qosty. Aýdanymyzda et jáne sút óńdeıtin 5 kásiporyn, jylyna 140 myń tonna un aqtaý qýa­tyndaǵy 5 dıirmen, 21 nan-toqash, kondıter ónimderiniń 7 sehy jáne ósimdik maıyn daıyndaıtyn seriktestik jumys isteıdi. Bulardyń bári 2018 jylǵa deıingi boljamdyq jospar boıynsha ónim shyǵarýdy 15-30 paıyzǵa arttyrady dep kútilýde. Iаǵnı, Astana naryǵyndaǵy ornymyz aı­tarlyqtaı bolmaq. Osy baǵyt­taǵy qam-qareketterimiz naq­tylanyp, kúndelikti baqy­laýda ustalýda. – Atalǵan qam-qareket­ter­den habardar etseńiz. Shara­lar kesheni júıelilikti talap etedi emes pe? – Júıelilikten bastaıyq. Elbasy usynǵan bes ınstıtýt­tyq reforma elimizdiń odan ári ór­kendep damýyna, halyq­tyń áleýmettik deńgeıiniń kóte­rilýine yqpal etýdi maqsat etedi. En­deshe, memlekettik saıasattyń bas­ty mehanızmi sanalatyn ekono­mıkalyq ósimdi qamtamasyz etýi­miz kerek. Qazaqstan Prezı­denti kórsetken 100 qadamda: «Et óndirisi men óńdeýdi damytý úshin strategııalyq ınves­torlardy tartý. Negizgi mindet shıkizat bazasyn damytý jáne óńdelgen ónimderdi eksporttaý» delingen (61-qadam). Bul oraıda, biz irgedegi Astana naryǵynyń múmkindikterin tıimdi paıdalanýymyz qajet. Osyǵan sáıkes aýyl sharýashylyǵy kásip­oryndaryn qýattandyrý isin jalǵastyrýdamyz. «Býrabaı Qus AF» jaýap­kershiligi shekteýli serik­tes­tiginde 2005 jyldan bas­tap 3,7 mıllıon AQSh dolla­rynyń ınvestısııalyq jobasy júze­ge asyrylýda. Qazir mun­da jumyrtqa óndirisiniń 10 se­hy qatarǵa qosylyp, 130 adam turaqty jumys ornymen qamtamasyz etildi. Al «Esil Agro» JShS 990 mıllıon teń­geniń zamanalyq taýarly-sút fermasyn paıdalanýǵa berý arqyly jyl saıyn ár sıyrdan 6-8 myń lıtr sút alynýyn qamtamasyz etti. Mundaǵy 1200 bas sıyrǵa nebári 35 adam kútim jasaıdy. Kenesary aýy­lyndaǵy kásiporynnyń ashylý saltanatyna Elbasymyz qatysyp, sáttilik bildirgenin aıta ketkim keledi. Sondaı-aq, «Jańa-Bas AH» JShS aýysym saıyn 10 tonna ónim óńdeıtin et kombınatyn iske qosty. Jobalyq quny 600 mıllıon teńgeni quraıtyn kásiporynda 60 adam turaqty nápaqa taý­yp júr. Indýstrııalyq-ınno­vasııalyq baǵdarlama sheń­berinde qurylǵan «Býrabaı ósimdik maıy» JShS jylyna 32 myń tonna ónim shyǵara alady. Mundaı mysaldardy ári qaraı jalǵastyra berýge bolady. Áıtkenmen, atalǵan kásip­oryndardyń birshamasy shıkizat jetispeýshiliginen tolyq qýa­tynda jumys istep turmaǵanyn aıt­qan jón. Aýdanymyzda qaı­ta óńdeý kásiporyndaryn qol­daý maqsatynda mal sharýa­shy­lyǵyn sýbsıdııalaýǵa respýb­lıkalyq bıýdjetten 424 mıllıon teńge qarjy bólindi. Mun­da seleksııalyq jumys pen mal tuqymyn asyldandyrýǵa, bor­daqylaý alańdaryn keńeıtýge erekshe nazar aýdarylǵan. Aldaǵy kezde aýyl turǵyndarynan sút satyp alýdy 30 paıyzǵa arttyrý úshin 14 daıyndaý pýnktin uıymdastyrdyq. Eginshilik sala­synyń baǵyty da ózgertilýde. Onda maıly daqyldar men kartop ósirý basymdyq al­ǵan. Sharýashylyqtardyń ma­te­rıal­dyq-tehnıkalyq bazasy da nyǵaıýda. Osy qadam­dar býrabaılyqtardyń Astana­nyń azyq-túlik beldeýin molaı­týdaǵy mereıli mindetter úde­sinen kórinetindigine senim qalyp­tastyrady. – Áńgimeńizge rahmet, ta­bys­­tar tileımiz. Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK, «Egemen Qazaqstan». Aqmola oblysy, Býrabaı aýdany.