ALPYSTAǴY ALPYSBAI ASPARADA

“Máskeý-Almaty” poıyzyna Shym­kentten mingen ek. Kýpedegi ki­silerdiń biri sizdiń tilshińizdi syrt­taı tanıdy eken. – Jolda júrgenińizdi oqta-tek­te gazet betinen baıqaımyz. “Poı­yzǵa minseńiz. Kitap satyp júr bir semiz”, degen syqaqtyń avtoryn da jazsańyz bolar edi, – dedi. – “Poıyzǵa minseńiz. Kitap satyp júr bir semiz. Bul semizdiń aty aty-jóni syqaqshy Boran­baı­uly Alpysbaı bolady. Bilseńiz”, – dedi ekinshi jolaýshy jymıyp. – Iá-ıá. Qaı poıyzdan da sol syqaqshyny kóremiz, áıteýir, – dedi úshinshi kisi kúlimsirep. Jolaýshylardyki jón-aq. Biz-daǵy óz kitabyn ózi satyp, óz kú­nin ózi kórip júrgen satırıkti jıi jolyqtyramyz. Jolda. Poıyzda. Jańaǵy syqaq bylaı jalǵasady: “Qudaıdyń zaryn aıtpaı, úıdegi baryn aıtsaq. Bir áıel, alty ba­la­myz bar. Maldan bir sıyr, eki ur­ǵashy tanamyz bar. Jasymyz (1950) barys. Esimderi elge tanys: Kópen Ámirbek, Áselhan Qaly­be­kova. Ekeýi de qurdas ári syrlas. De­meńizder bizden jaý keledi. Jal­py barys jylǵylar, Áselhan sı­ıaqty dáý keledi. Mamandy­ǵy­myz – ın­jener. Shyǵarǵan on­shaqty kita­bymyz bar. Ishinde ázil-syqaǵymyz bar. Kúlip júrsin, oqyp ap bilip júrsin. Dep shyn­dyq­ty jazyp kelemiz. Aıtpaqshy, kitap alsańyz – ústel ústine emes, qarnymyzǵa qoıyp, Qoltańba jazyp beremiz”. Osydan birazyraq buryn Asta­nadan kele jatyp, Alpysbaıdy Aqadyrdan kórgenbiz. Túngi saǵat eki­niń shamasynda. Bir top jolaý­shyny aýzyna qaratyp: “2030-shy jyl eken. О́lmeppin, áli tiri ekem. Seksenge jasym jetse de. Kitap satyp júr ekem”, – dep tur eken. Shý stansasyna jetkenshe sy­byr­lasyp sóıleskenbiz sonda. Poıyzda. – Kitap satýmen aınalysqaly qansha zaman boldy? – Eki myń on úshinshi jyly jıyrma jyl tolady. – On jeti jyldan beri osy sharýadasyń ba? – Dál solaı. Úsh jyl buryn úsh aıdaı ǵana aýdandyq gazettiń bas redaktory bolǵam. “О́z ótinishimmen” bosaǵam. Sol úsh aı úzilisti qospaǵanda. – Qansha kitabyń bar? – On tórt. О́zimiz semiz bol­ǵanmen, kitabymyz qyldaı aryq. Juqa bolmaı qaıtsin-aı, júr­me­gesin pulǵa jaryp. Naryqtyń aty naryq. Eki myń jetinshi jyly ǵana qalyńdaý kitabym shyqty. “Bári aqsha suraıdy” dep atalady. Bıyl jáne bir qalyńyraǵy jaryq kórdi. “Qaryz berińdershi” degen. Qalǵandarynyń qyrym eti joq. – Tabys qalaı? Tatı ma? – О́zderińiz ǵoı. О́z kúnińdi óziń kór degen. Kórip kelemin. Aý­dandyq gazettiń aılyǵynan táýir­leý nesi­beni terip kelemin. Kapı­talızmniń qyzyǵyna batyp júr­min. О́z kitabymdy ózim satyp júr­min. Úıim de – poıyz. Kúıim de – poıyz. Úshinshi polkaǵa da ja­typ júrmin. Atyraýdan Altaıǵa deıin baramyn. Qostanaı men Kókshede de bola­myn. Qyzyljar men Qyzylordaǵa da qonamyn. As­tanaǵa da aıal­daı­myn. Poıyz­daǵynyń bári biledi. Kitabymdy kórgennen-aq kúledi. Áıteýir, ázil-syqaǵym oqyǵandarǵa unaıdy. Keıbir kúlegeshter ishin basyp qulaıdy. Kóbisi jańa kita­byńyz qashan shyǵady dep suraıdy. – On jeti jylda oqyrman­dyryń on jeti ese ósken shyǵar? – Kópendikinen kóbirek. Biraq ol kózi kókshıip, “kóksandyqqa” kóp shyǵyp, sonysymen utady. Áselhanmen tarazyda teńdeımiz, aı­tys jaǵynan kemdeımiz. Poı­yz­daǵy oqyrmandarym úsh túrli. Bi­rinshileri: kitabymdy kútip júrip, túısine súısinip satyp alatyndar. Ekinshileri: “E, baıǵus aqyn-ja­zýshylar” eken ǵoı, dep músir­keı­tinder. Úshinshileri: “Qoıshy-eı, áne bir joly ap qoıǵanbyz”, dep pálen jyl buryn bıtimdeı bir­de­ńeme tıtimdeı tıyn tólegenin min­det­sinetinder. Kimniń ne oılap tur­ǵanyn tez sezem. Keıbireý­le­rine: “Kóp kisilerdiń “sdachanyń” keregi joq dep jaman úıretetini jaman” dep qaljyńdaımyn. – Bir kezderde “Súıgenime hat”, “Jezdeme hat”, “Appaq qyz­dyń arııasy”, “Toı qyldyq”, “Súı­ip jatsam” sııaqty syqaq óleń­deriń, “Turyńyzdar, sot ke­ledi!” degen satıralyq poemań, “Iship­sal batyr” atty ataqty qıssa-dastanyń halyq­­qa keń tarap ketip edi. Qazirgi qaý­qa­ryńdy qalaı baǵalaıdy qalyń jurtyń? – Búginde “2030-shy jyl eken”, “О́ndire berer em kolbasa”, “О́zim tý­raly” sııaqty dúnıelerim aldym­nan shyǵady. “Esigin qaǵyp ár úı­diń. Un taratyp eki qap. Ákeń bol­dy depýtat” dep bas­talatyn, “Toı kóp bolyp tamyzda. Ba­typ qaldyq qaryzǵa” dep bastalatyn, “Jas kezinde qaıda bol­dy? Áıteýir qartaıǵanda. Sumdyq bir aqyn paıda boldy”, dep bastalatyn, sonsoń aýyl jaıyn­daǵy, ákimder, pro­kýrorlar, sottar, “ma­habbat­tar” týraly týyn­dy­larym unaı­dy-aý deımin, jurtqa. Aqadyrdan poıyzǵa mingen Alpysbaı Shý stansasynan túsip qalyp edi sonda. * * * Kýpeniń ishi ysyńqyraǵan. Sizdiń tilshińizdi syrttaı tanıtyn kisi: “2030-shy jyl eken. Shet­eldikter dorba arqalap. Jumys izdep júr eken. Bir fransýz, bir japon. Qoı baqsaq qalaı bolar dep. Qazaqsha sóılesip tur eken”, – degen. О́zi syrtqa qarap turǵan. Kenet aıqaılap jiberdi. – Apy­raı, kimdi aıtsań, sony kóretiniń ras-aý. Alpysbaı ketip barady! Bo­ranbaıuly! Poıyzǵa otyrmaq­shy bop, asyǵyp barady-aı! As­pa­rada bul poıyz toqtamaýshy edi...” “Máskeý-Almaty” poıyzy bir-eki mınót kidiristep, qaıta qoz­ǵalǵan. – Qaı vagonǵa mindi eken, a? – dedi álgi kýpelesimiz shydam­syz­danyp. – Saǵynsańyz, jarym saǵatta jetip keler, – dedi ekinshi kisi. – Ary uzaǵanda, bir saǵatta, – dedi úshinshisi. Aıtsa, aıtqandaı-aq, qyryq-elý mınót óter-ótpeste aldymen Al­pysbaıdyń bir býma kitaby, ke­ıi­nirek qarny, sálden soń ózi kórindi. Eki ezýi eki qulaǵynda. – Asparada poıyz toqtamaýshy edi? – dedi birinshi jolaýshy. – Maǵan toqtady, – dedi Al­pysbaı Boranbaıuly. Álde ázili, álde shyny. – Shynymen be?! – desti ekin­shi jáne úshinshi jolaýshy qosar­lana. – Asparada jaı júrsiń be? – dedik biz. – Altynbek Qorazbaevtyń “Qa­­ra kempir” ániniń áýenine sa­lyp aı­tatyn syqaq óleń shyǵaryp júrmin. – Aıtpaqshy, Alpysbaı, alpysyń ne bop jatyr? – Poıyzda atap óttim. Alpys jyldyǵymdy. Úsh-tórt vagon jurt túgel qulaqtanyp, quttyqtady. Sol jetedi bizge, – dedi Alpysbaı. Sóıtip, selkildeı kúldi. Bizge búkil “sostav” selkilde­gendeı sezildi. Marhabat BAIǴUT.