Alıment qaryz emes – paryz

«Qazaq­stan-2050» Stra­tegııasy: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda N.Nazarbaev «Bala tárbıesi – tek ananyń emes, ata-ananyń ekeýiniń de mindeti. Al bolǵan is bolǵan eken, onda áke alıment tóleýge tıis. Memleket jalǵyzbasty analardy qoldaýy jáne alıment tólemegeni úshin jazany kúsheıtý kerek!» degen bolatyn. Sol ras, bir kez­deri óz balasynyń taǵdyryna jaýapsyz qaraǵan ákesymaqtarǵa «áı» deıtin áje, «qoı» deıtin qoja bolmady. Sońǵy jyldary «Neke jáne otbasy» týraly zańǵa ózgerister engizilip, alıment máselesi shyndap qolǵa alyna bastady. Búginde óz týǵanyna tapqan-taıanǵan nápaqasyn bólip berip, alıment tóleýde ártúrli sebepterdi alǵa tartatyn nemese jaýapty istiń údesinen shyǵýdy keıinge qaldyrýdan sharshamaıtyn «kókek ákelerdiń» bul ezdigi qanshama analardy «júdetip», júıkesin juqartyp jatqany shyndyq. Mundaıda amaly taýsylǵan, jigeri jasyǵan sol áıelder sot aktilerin oryndaý departamentiniń esigin jaǵalap, qyzmetkerlerden kómek suraıtyny jasyryn emes. Al olarǵa kórsetilip jatqan kómektiń nátıjesi qandaı? Sot oryndaýshylar qaıda qarap otyr? Búginde óz urpaǵyn ózekten tepken analardyń sumdyq isine, endi «kókek ákelerdiń» qaıyrymsyz áreketteri qosylyp, qoǵamda óte úlken daý týdyryp otyr. Statıstıkaǵa júginsek, elimiz boıynsha 100 myńnan astam balaǵa qaryz 90 myńǵa jýyq «qashqyn ákeler» bar eken. Bul júz myńnan astam ana men balanyń quqyǵy taptalyp, sharasyz kúıde ekendigin kór­setedi. Jaýapkershilikten jaltarǵan ákelermen, zańnyń solqyldaqtyǵy jáne sot oryndaýshylardyń salǵyrttyǵy jalǵyzbasty analardyń júgin aýyrlatyp, olardy ár esikti qaǵýǵa májbúr etýde. Eki jastyń dám-tuzy jaraspaı, oılary men ortaq maqsattarynyń bir arnaǵa toǵyspaı, ekige bólinýine, olardyń «baýyr eti – balalary» kináli emes ekeni sózsiz. Sondyqtan da, ana qolynda qalǵan sábıge ákesiniń mo­raldyq-materıaldyq kómek berýi mindetti. Zańmen belgilengen tártip boıynsha balalaryna alıment tóleýge kelgende kejegesi keıin tartyp, jaltaryp, qala berdi jasyrynyp júredi. Er azamattarymyzdyń mundaı ersi áreketterge barýy «kókek áke» degen taǵy bir sıpattaǵy sózdiń keń qoldanysqa enýine ákep soqtyrýda. Biraq elimizdiń zańyna sáıkes alıment tóleýden jaltarǵan, bereshegi kóp boryshker ákelerdi bas bostandyǵynan aıyrý jazasy engizilip otyr. Árıne, alıment balaǵa áke bola almas. Degenmen, munyń ózi er adamnyń jaýapkershiligin az da bolsa sezindiredi. Alıment tóleý ardyń isi bolsa da, bázbireýler balasy 18-ge tolǵanda qaryzdan qutylamyn dep oılaıdy.Tipti de olaı emes. Bala on segizge tolyp ketse de, tólenip bitpegen qaryz ákeniń moınynda amanat bolyp qala beredi.Túrmede otyrǵandar da, naýqas jandar da alımentten jaltara almaıdy. 2, 3 toptaǵy múgedek ákeler de alıment tóleýge mindetti ekenin esten shyǵarmaıyq! Buryn alımentten áldebir sebeptermen bas tartqan analar keıin ony qaıta talap ete almaıtyn. Qazir zańdaǵy ózgerister analarǵa alıment qaıta talap etýge múmkindik berip otyrǵany belgili. Sonymen qatar, on segizge tolǵan bala oqý oqyp júrgen bolsa, onda da anasy sotqa qaıta talap aryz berip, alı­mentti balasynyń oqýy bitkenshe óndire alatynyn bireý bilse, bireý bilmes. Alaıda, aı saıynǵy jalaqynyń az ǵana bóligi ákeniń qamqor alaqanyn qaıdan almastyrsyn?! Áıtse de, óz qanynan jaralǵan perzentti kerek qyl­maı,tas-baýyrlyq tanytý – qaı azamatqa bolsyn jaraspaıtyn qylyq! Gúlmıra Baqtybaeva, Á.Jangeldın atyndaǵy  orta mektep muǵalimi. Aqtóbe oblysy, Shalqar qalasy.