Taýarlar shyǵarý tetigi – týrızmde

Elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasy qalaı júzege asyp jatyr? Bul másele boıynsha Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Májilis depýtattary Samıǵolla Orazov pen Elena Tarasenko buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen bolǵan baspasóz brıfınginde jan-jaqty aıtyp, olar tarapynan qoıylǵan birqatar suraqtarǵa jaýap berdi. Aldymen sóz alǵan S.Orazov 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­darlama sátimen júzege asyrylyp, Qazaqstanda alǵash ret ónimniń 400-ge jýyq túrin tutynýshy­larǵa usynǵan 770 kásiporynnyń ashyl­­ǵandyǵyn alǵa tartty. Bul oraıda,­ jalaqysy jaqsy, joǵary biliktilikti qajet etetin 75 myń jumys orny da ashylǵany málim. Elimizde jáne de 4 myń shaqyrym avtomobıl joldary salynyp, 1700 shaqyrymdyq temirjol je­lisi tartylǵany da ataldy. Qazirgi tańda ekinshi besjyldyq júzege asyrylýda. Atap aıtqanda, 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­darlamany iske asyrý kezinde burynǵy kemshilikter barysy jan-jaqty eskerilipti. «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha aıtqanda, depýtat­ tur­­ǵyn­ úı-kommýnaldyq shar­ýa­shy­­lyǵy, avtomobıl jolda­ry,­ týrızm jáne ózge de sala­lar­ ınfraqurylymy jolǵa qoıy­laryn erekshe atady. Ásirese, avtokólik joldaryn salý boıynsha 2020 jylǵa deıin 3 trıllıon teńge qarjy qarastyrylǵanyn, bul qomaqty qarjy ekenin jáne de oǵan 6,5 myń shaqyrym jol salynaryn nemese qaıta jóndeýden óterin alǵa tartty. Bul óz kezeginde Qazaqstan aýmaǵy arqyly taýarlardyń kóptep tasymaldanýyna negiz qalaıdy. Áriptesiniń sózin tolyqtyra túsken Elena Tarasenko ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵ­dar­lamany tıimdi júzege asyrý úshin qoljetimdi qarjylandy­rý,­ logıstıkalyq, energetıka­lyq­ jáne kommýnıkasııalyq ın­f­ra­­qurylymdardy damytý­ qa­jettigine nazar aýdartty. Sony­men qatar, saýda deńgeıiniń qansha­lyqty damyǵandyǵy ózindik yqpal jasaıtyny, sondyqtan sapaly da básekege qabiletti azyq-túlik ónimderin shyǵarýǵa ekpin berilgeni jón ekeni aıtyldy. Depýtattyń málimetine qaraǵanda, saýda salasy ekonomıkanyń mańyzdy bir bóligi bolyp tabylady jáne de onyń kólemi búgingi tańda 5,3 trıllıon teńgeni qurap otyr. Taǵy bir belgili bolǵany, sońǵy 5 jylda saýda ósimi 13-15 paıyzdy qurasa, al bólshek saýda 1995-2014 jyldar aralyǵynda 40 esege artqan. Saýda ósiminiń qar­qyn al­ýy jaǵdaıynda saýdany quqyq­tyq retteý máselesi ótkir qoıylyp keledi, degen Elena Ivanovna, bul turǵydan kelgende, otandyq taýar óndirýshiler­diń taýarlaryn satý mańyzdy bola túserimen de bólise ketti. «Nurly Jol» baǵdarlamasyna ózgerister engizý jáne Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Shetel ınvestorlary keńesinde bergen tapsyrmalaryna oraı depýtattar tarapynan «Qazaqstan Respýblıkasy keıbir zańnamalyq aktilerine saýda-sattyqty retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna kóptegen usynystar engizgen. 2013 jyly statıstıka kórset­kendeı, saýdanyń zamanaýı pi­shimi Qazaqstanda 29 paıyz bolsa, Reseıde bul kórsetkish 61 pa­ıyz, al Qytaıda 64 paıyzǵa je­tetin kórinedi. Bul rette,­ E.Tara­senkonyń pikirinshe, 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵdar­lama boıynsha «Qazaqstanda jasalǵan» degen belgisi bar taýarlardy shyǵarýdy týrızmsiz júzege asyrý múmkin emes. Tarqatyp aıtqanda, bul sala osy baǵyttaǵy 32 salanyń (baılanys, kólik, aýyl sharýashylyǵy jáne ózgeleriniń) damýyna ózindik yqpalyn tıgizetin bolady. Ázirge ishki týrızm barlyq túsimderdiń tek 3 paıyzyn ǵana quraıdy eken. О́rkenıetti elderde bul kórsetkish 20-30 paıyzǵa deıin jetetini de kóldeneń tartyldy. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».