Qazaq poezııasynda ózindik qoltańbasyn qalyptastyrǵan aqyn Serikbaı Ospanov – ondaǵan kitaptyń avtory. Onyń tuńǵysh jyr jınaǵy «Júrek lúpili» 1971 jyly jaryq kórgen. Odan keıingi kezeńderde «Jarqyn jastyq», «Qaınar bulaq», «Batyr týraly ballada», «Tirshilik tamyry», «Qońyraý gúl», taǵy da basqa kitaptary óz oqyrmanyn taýyp, baǵasyn aldy.
Pýblısıstıkalyq eńbekteri, ǵylymı izdenisteri nátıjesinde fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty dárejesin alǵan belgili qalamger qazir Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetinde oqytýshylyq qyzmet atqaryp, júzdegen shákirtti bilim nárimen, ult rýhanııatymen sýsyndatyp júr. Biz búgin aqynnyń tarıhı taqyrypqa arnaǵan shyǵarmasyn qalyń oqyrmanǵa usynyp otyrmyz. Qazaqtyń sońǵy hanyn jyrǵa qosqan kólemdi týyndynyń bul bóliginde Kenesarynyń kemel aqyly men keńdigi kelistire kestelengen.
Qaıysyp qyrdyń beli arqalaǵan,
Kórindi kúnniń kózi qantalaǵan.
О́tedi betin búrkep qaıta-qaıta
Jan-jaqtan qara bulttar antalaǵan.
Taǵy da myna shetten, ana shetten,
Qara bult-kóterildi qara shekpen.
Údere soqqan jelmen
Aýyldardy
Muńdy kúı aralap júr dala shertken.
Býradaı kóktemdegi shashqan jynyn,
Daýyldy alaı-dúleı bastaldy kún.
Tarylyp kele jatqan qazaq jeri
Tabadaı qýyryldy aspan búgin.
Kúnderin esine alyp bastan keshken,
Er Kene kóńili de astan-kesten.
Shuraıly qazaq jerin jat jurt basyp,
Kóbeıdi qazir elde qashqan, kóshken.
О́zendeı tasyp aqqan arnasynan,
Bórideı jebe tıgen jambasynan,
Keneniń boıyn ashý-yza býyp,
Kezi kóp sońǵy kezde alasurǵan.
Qalaǵan basyn jaýdan qorǵalaýdy,
Qozǵalmaı otyr áli Shorman aýyly.
Jasyryn,
Qarańǵylyq túsisimen,
Shoshynǵan Shorman aýyly, elden aýdy.
Kóńilge medet tutyp tátti úmitti,
Kórsetti Musa múlde jat qylyqty.
Hat berip Qaraqashqyn degenine,
Orystyń dýanyna shaptyrypty.
Netken jan aramdyqtan arylmaıtyn,
Jóni joq Han Kenege baǵynbaıtyn...
Ury edi Qaraqashqyn
Qarańǵyda
Qarsaqtyń izinen de jańylmaıtyn.
Ońbaǵan, jasap baqty ol da ádisti,
Jol emes,
Jan baspaǵan jonǵa tústi.
Úsh beldeý kúzetshiden óte berip,
Jettim-aý degen sátte qolǵa tústi.
Sum neme, sarbazdar kep qamaǵanda,
Maqaýdaı
Jaq ashpady jan adamǵa.
Toqymy, terliginen túk shyqpady,
Tintkilep on shaqty adam qaraǵanda.
Sonda da toqtatpady bul isterin,
Tekserdi sheketý-er kúmisterin.
Súzgilep attyń jalyn, quıryǵyn da,
Shapannyń sógip kórdi tigisterin.
Moınyna, qoltyǵyna, jambasyna,
Balaǵy, qol júgirtti jaǵasyna.
Qaǵazdy tapty aqyry
Erdi qashap,
Tyǵypty qaptal men qas arasyna.
Osylaı Musa jazǵan hat tabyldy,
Bar syry, abyroıy aqtaryldy.
Jazypty Kenege ol qarsy ekenin,
Muny endi dos ta bildi, jat ta bildi.
«Sarbazdar júr Keneden qoryqqannan,
Aldanǵan, kóbi ańdamaı kónip qalǵan.
Shabýyl jasasa eger ásker kelip,
Bas tartar bári aldaǵy joryqtardan»
Dep Musa áskerdiń de sanyn jazǵan,
Jan etip kórsetipti bárin de azǵan.
Aıtypty qarý-jaraq túrlerin de,
Qysqasy-jansyz bolǵan, aryzdanǵan.
Bul kúnde sený qıyn joldasyńa,
Úımeler sene qalsań, sor basyńa.
Musany satyp ketken,
Qaharlanyp,
Shaqyrdy Kenesary Ordasyna.
Musa da bildi nege shaqyrǵanyn,
Qaǵynyp,
Qara basyp,
Ant urǵanyn.
Aıaǵy aıarlyqtyń aspannan kep,
Qarańyz tógilgeli qan turǵanyn.
Shormannyń aýylyna qaýip tóndi,
Musasy bir qasiret taýyp berdi.
Keshirim suraýǵa da bata almaǵan,
Kene de satqyndarǵa jaýyqty endi.
Qan jutyp, qalǵaly tur sorlap eri,
Sonda da aıtpaqshy ne qoldap eli?!
Mezgilsiz ólgen keshe Shorman bıdiń
Seıilip qaıǵysy da bolmap edi.
Satqyndyq!
Emes jazyp-jańylǵany,
Jaǵynyp otarshyǵa ne qylǵany?!
Musamen birge barsa, óletindeı,
Qasyna eretin jan tabylmady.
Dáýren-aı, bir-aq sátte bastan aýdy,
Týystar árneni aıtyp bopsalaýly.
Shormannyń báıbishesi
Úlken uly –
Musanyń qasyna ertti Qasqaraýdy...
Aıarlyq jasaǵandy adam deı me?!
Qarsy alǵan Kenesary adamdary
Qamady ekeýin de qarańǵy úıge.
О́limge kesilgender jatqan munda,
Jolyqty aýyr qaıǵy, batpan muńǵa.
Kórmeıdi kún shyqqanyn, aı týǵanyn,
Bilmeıdi qansha tańnyń atqanyn da.
Qusadan óletuǵyn shyǵar tegi,
Mı shaqqan sansyz oıdyń qatparynda.
Parshalap úmitińdi úkken zaman,
Jetip bir oıdyń túbin túpter me adam?!
Sanaıdy ár mınýtty, ár saǵatty,
Qashanda ólimnen de kútken jaman.
Tıtyqtap bitti tosyp habardy da,
Bilmeıdi qansha jatty qarańǵyda.
Kúzetshi júzi sýyq,
Kózben atyp,
Apardy muny bir kún han aldyna.
Han Kene amandasty,
Tunyq úni,
Qaharsyz, túregeldi, júzi jyly.
Bir úmit jylt etkendeı,
Musa myrza
Oılaıtyn joq dep janǵa izgiligi.
– Satqyndyq – aýyr qylmys uǵynǵanǵa,
Tirelip tursyń, Musa, búgin jarǵa.
Taptadyń nege sonsha el maqsatyn,
О́mirde shyndyqty aıtqan kúniń bar ma?!
– Sol jardan meıli búgin qulasam da,
О́zimnen – unamasam, unasam da!
О́tirik jeteleıdi uıatqa eldi,
Shyndyqty aıtamyn ne surasań da!
Bermeıdi erkindikti «má!» dep eshkim,
Sońynan qýyp júrmiz san elestiń.
Qalaımyn óz aldyna el bolýdy,
Tilekke qarsy shyqqan jan emespin.
Kóp jaıdy úıretkendeı ómir maǵan,
Bolǵan joq elim qutsyz, tórim jaman.
Aq týyn Abylaıdyń ustar edim,
Degenmen, ár nársege kóńil alań.
Kóńildiń, birinshiden, alańdyǵy –
Qosylyp jatqan eldiń shabandyǵy!
Naızamen zeńbirekke qarsy shyǵyp,
Jap-jaryq etý qıyn qarańǵyny.
Sondyqtan joryqqa bul sene almadym,
Sońyńnan qarý alyp, ere almadym.
«Men sendik» dep olardy sendirmek bop,
«Jaqpyn» dep ári, taqsyr, seni aldadym.
– Deı alman seni endi dos kóremin,
Alaıda, nandym saǵan, eskeremin!
Súıemin aqıqatty, aqtaryldyń,
Tutqynnan bosataıyn, ne ister ediń?!
– Baqytqa jetkenim ǵoı onda meniń,
Ushyǵy kórinbeıdi ol dámeniń...
Bostandyq syılasańyz búgin maǵan,
O, taqsyr, óle-ólgenshe qoldar edim!
– Sendirdiń, aıttyń istiń sebebi ne,
О́ziń bil,
Kelgen jansyń kemelińe! –
Dedi Han.
Musa bolsa ókindi endi
Han Kene raqymsyz degenine.
Tynystap, keń dalada tósin kerdi,
«Túsinbeı ǵaıbattappyn esil erdi», –
Dep ishteı sottap, sybap ózin biraz,
Betke alyp Han ordasyn kóshirdi eldi...
Serikbaı OSPANOV.
QOSTANAI.