Kúzgi jıyn-terin bel ortasynan asty. Ar jaǵynda qulaǵy qyltıyp kóktemgi dala jumystary tur. «Qys shanańdy jazda saıla» degendeı, kóktemde mol ónimnen dámeń bolsa qyraý túsken kúzdiń sońǵy kúnderinde jerińdi jyrtyp al.
Aıtýǵa ońaı. Qıyn bolyp jatqan sebebi, traktorlardyń janar-jaǵarmaıy kúrt qymbattap ketti. Al, alqapty úlken soqamen dyr-dyr aıyrsa aıaqqaptaı keýdesi bir syryldamaıtyn K-700 sııaqty alyp traktor solıarkany bóshkelep qylq-qylq ishedi. Shólin bas, jemisińdi je.
OQO Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy Úkimetten jeńildikpen bólinetin janarmaıǵa memlekettik satyp alý ótkizgen. Jeńip alǵan operatorlar da belgili. Tender kezinde aıdarynan jel esken operatorlar naqty mindetterin oryndaýǵa kelgende basyn qumǵa tyqqan túıequstyń kúıin keship otyr. Aýdan ortalyqtarynda janarmaı aparatyn bazasy joq.
Aýyl-aýyldaǵy dıqandarǵa jetkizip beretin janar-jaǵarmaı tasymaldaıtyn kólik joq. Úkimettiń jeńildetilgen janarmaıynan kúder úzgen dıqandardyń aldy Shymkentke kelip, naryq baǵasymen satyp alýǵa májbúr.
Osyǵan baılanysty OQO kásipkerler palatasynyń uıymdastyrýymen agrokásiptik kesheni komıtetiniń kezekti májilisi ótti. Birden basyn ashyp aıtaıyq, jıynǵa shaqyrylǵan oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Polatbaı Tastanov ta «Memleket belgilegen baǵadaǵy dızel otynynyń kóktemgi dala jumystaryna bólinýi jáne onyń aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine taratylý qorytyndysy, kúzgi egin jınaý jumystaryna bóliný jospary men uıymdastyrý sharalary týraly» habarlaýǵa tıisti OQO aýylsharýashylyq basqarmasynyń mehanızasııa bóliminiń bastyǵy Ábdiqadir Ábdikerimov te bul keńeske kelgen joq.
Memlekettik satyp alýda «bárin qatyramyz» dep jeńiske jetken operatorlar da kelgen joq. Quddy, ózderine esh qatysy joq bolǵandyqtan boıkot jarııalaǵandaı seziledi eken.
Janar-jaǵarmaı oblystyq komıssııa tandaǵan operatorlardyń shemasymen júzege asady. Komıssııanyń jumysy normatıvti nemese basqa da jergilikti aktilermen rettelmeıdi. Basqasha aıtqanda, operatorlardy tańdaýda anyq krıterııler joq. Sonymen qatar, operatorlarmen bólinetin oblys aýdandarynda janarmaı bólýde aýdandyq ákimshilik, OQO aýylsharýashylyq basqarmasy jáne operator arasyndaǵy úsh jaqty memorandým negizinde júzege asady. Bul memorandým zańdyq kúshi joq jáne aýyl sharýashylyq taýar óndirýshilerine janarmaı jetkizip berýde operatorlarǵa zańdyq jaýapkershilik júktelmegen. Sondyqtan da joǵaryda aıtylǵan sebepterden qyzmet túrin materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jetispeıtin AJQS (avtojanarmaı quıý stansasy) júzege asyrady.
Osy máseleni dáleldeý úshin OQO kásipkerler palatasy aýylsharýashylyq basqarmasymen birigip, 2015 jyldyń kóktemgi-kúzgi dala jumystary qarsańynda oblystyq monıtorıngtik top qurǵan. Monıtorıng barysynda OQO kásipkerler palatasyna Otyrar, Sozaq, Maqtaaral aýdandary men Túrkistan qalasy agrarlyq sharýalarynan janar-jaǵarmaı materıaldaryn bólý úderisine shaǵymdanyp ujymdyq aryz tústi. Birqatar aýylsharýashylyq taýar óndirýshiler janarmaı bólýdiń qoldanystaǵy mehanızminen bas tartyp, ony satyp alýǵa jumsaǵan shyǵyndy jabý úshin tikeleı sýbsıdııalaýdy usynýda.
Jıyndy júrgizip otyrǵan oblystyq kásipkerlik palatasy ákimshilik kedergilerdi tómendetý departamentiniń basshysy Tımýr Naqypbekov aýdan, qalalardaǵy búgingi qalyptasyp otyrǵan jaǵdaılarǵa taldaý jasaı kele, naqty sheshimge kelýdiń joldaryn naqtylaǵan.
«Baqsam baqa eken» demekshi, dıqandar aıtqan máselelerden uqqanymyz, aýdan, qala ortalyqtarynda janar-jaǵarmaı saqtaıtyn qoımalary joq, qyrdaǵy aýyldarǵa kólikpen tasymaldaýdy shyǵynsynatyn operatorlaryńyzdyń upaıy túgel kórinedi. Iri agrokeshender bolmasa, usaq sharýalardyń mashına jaldap kelip, janar-jaǵarmaı alýǵa múmkindigi joq. Máselen, Otyrardan 160 shaqyrym alysta jatqan Baltakól aýylynyń sharýasyna kerekti azyn-aýlaq jaǵarmaı úshin aýdan ortalyǵyna sandalǵannan góri, aýyldaǵy shaǵyn janar-jaǵarmaı beketinen bes-on teńge aıyrmasyna qaramaı naqty aqshaǵa satyp alǵany ábden tıimdi.
Operatorǵa tıimdi jeri de osy. О́z úlesin almaǵan sharýalardyń janar-jaǵarmaıyn keıinirek naryq baǵasymen satyp, eki jep bıge shaǵady. Máselen, OQO О́KP Otyrar aýdany boıynsha fılıal dırektory Oralbaı Baýyrjan jyl saıyn Úkimetten aýdanǵa bólinetin 325-390 tonna jeńildetilgen janar-jaǵarmaıdyń keı jyly 40 tonnasy ǵana sharýanyń qolyna tıedi degendi aıtty. Muny kóp jyl ózi operator bolyp jumys jasaǵan shardaralyq sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Jánibek Sembek te jilik-jiligimen taratyp berdi.
Kásipkerler palatasynyń Túrkistan qalasy boıynsha fılıalynyń tóraǵasy Dáribaı Nálibaı da Túrkistan, Kentaý dıqandarynyń janaıqaıyn jetkizdi. Mundaıda operatorlar óz mindetin oryndap otyrǵan joq.
Keńeske qatysýshylar tyǵyryqtan shyǵatyn bir jol baryn aıtqan. Jeńildetilgen janar-jaǵarmaıdy ár sharýanyń jer úlesine qaraı sýbsıdııa túrinde berý ortadaǵy deldaldarǵa jem bolýdan saqtaıdy. Dıqannyń da eńbegi aqtalmaq.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.