Zarema ShÁÝKENOVA,
Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy áıelder men otbasylyq-demografııalyq ister jónindegi Ulttyq komıssııanyń múshesi, UǴA akademıgi.
2014 jyldyń aqpanynan keıin Qazaqstan teńge men AQSh dollary arasyndaǵy aıyrmashylyq ólshemin 183 pen 188 sıfrlary arasynda turaqty túrde ustap turdy. TMD memleketterinde aqsha qunsyzdanýynyń sherýi jappaı jalǵasyp jatqanda da, Qazaqstandaǵy teńgege qatysty jaǵdaı qalypty saqtaldy. Eki el arasyndaǵy barlyq saladaǵy bite qaınasqan baılanysqa oraı 2014 jylǵy Reseı rýbliniń quldyraýyn da qabyrǵamyz qaıysyp, arqamyzben kóterip turdyq. Álemdegi baǵanyń turaqsyzdanýy – Dúnıejúzi ekonomıkasynyń ekinshi alyby sanalatyn Qytaı memleketin de shaıqap ótti. Bizdiń eń jaqyn kórshimiz ári ekonomıkadaǵy yntymaqtas áriptesimiz ıýan baǵasyn 6-7 paıyzǵa tómendetkende, barshamyzǵa shydamnyń shegi taýsyla bastaǵandaı kóringen.
Onyń ústine, ekinshi dabyldyń tolqyny 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha altyn-valıýtalyq qordyń azaıýymen tuspa-tus keldi. Osyndaı qalyptasqan jaǵdaıdan soń da teńgeniń baǵamyn turaqtandyryp ustap turý tipti, aqylǵa syımas edi. Bul degenińiz – Ulttyq qorymyzdy qısynsyz qınaýmen teń bolyp shyǵar edi. Reseıdiń ózi de dál osyndaı jaǵdaıdy basynan ótkerip ári oǵan bir jyl boıy shydas berip, aqyr sońynda qarajat qorynyń teń jarymyn joǵaltty.
Baǵa parıteti boıynsha qazirgi sátte Qazaqstandaǵy 1 AQSh dollary 260 teńge bolýy tıis te edi. Bosatylǵan baǵanyń dál sondaı sharyqtaý shegine jetip te qaıttyq. Teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy burynǵy baǵa kýrsynan, ashyǵyn aıtaıyq, negizinen bizdiń otandyq eksporttaýshy kásiporyndarymyz aıryqsha zııan shekti. Bıylǵy qańtar men shilde aılary arasyndaǵy ónerkásiptiń ósimi 0,2 paıyzǵa deıin quldyrady. Bul aradaǵy sońǵy bes jylda elimizdegi óndiristiń ósý qarqyny orta eseppen 3,36 paıyzdyq kórsetkishti quraǵanyn qaperge ala otyraıyq.
2015 jylǵy alty aıda elimizdegi eksporttyń tómendeý kórsetkishi 43,4 paıyzǵa jetti. Bul aradaǵy ımporttyń 19,8 paıyzǵa kemigenin aıta keteıik. Mine, osy kezde tosyn ári tegeýrindi sheshim qabyldaıtyn sát týdy. Elimizdiń Prezıdenti men Úkimetiniń jańa qarajat-nesıelik saıasat týraly habarlama jasap, targetteý – aqsha agregattarynyń ósý baǵdarlaryn belgileý týraly áńgime qozǵaǵany da dál osy tus.
Saýda-sattyqtaǵy Qytaıdan keıingi basty áriptesimiz Reseıdiń sanksııamen ómir súrgenine de jyl toldy. Osy tusta ǵoı otandyq bıznes naǵyz synaqtan ótip jatty. Al Prezıdent pen Úkimet jaǵdaıdyń túzeletinine úmit artyp, shydamdylyq tanytqany da aqıqat. Alaıda, jaǵdaı múldem kúrdelilenip bara jatqan soń, endi buǵan shyndap zeıin qoıýǵa týra keldi. Aınalyp kelgende – Qazaqstannyń jańa qarajat-nesıe saıasaty buǵan birden-bir durys jaýap boldy da.
Elbasy 20 tamyz kúni jedel keńes ótkizip, bıznes ókilderiniń basyn qosty. Áleýmettik ınjenerııanyń – áleýmettik optımızmniń jańasha ıdeıalary qarastyryldy. Ońtaıly sheshim tabyldy. Áleýmettik bul fenomen – qazaqstandyqtardyń 2015 jylǵy 26 sáýirdegi Prezıdent saılaýynda qalyptasqan ult retinde kórsete bilgenin baıqatty. Bizdiń basty baılyǵymyz– Qazaqstan halqynyń aýyzbirligi men yntymaǵy ekeni osy joly taǵy da aıqyn da anyq ańǵaryldy. Aldymyzda osy oraıdaǵy Ult josparynyń aıasyndaǵy ınstıtýttyq reformany jalǵastyrý mindeti tur.
Jazyp alǵan
Raýshan ShÚLEMBAEVA.
ALMATY.