Paıdaly sýsynǵa suranys nelikten tómen?

Atam qazaqtyń “aǵarǵan janǵa – shıpa, dertke – daýa” degen sózi Qulandynyń qymyranynan qu­marlana ishkende eriksiz oıǵa ora­lady. Aıtsa aıtqandaı, aǵarǵan­nyń adam densaýlyǵyna tıgizer sep­tigi orasan zor. Osyǵan baı­la­nysty zamanynda tolqyǵan teńiz qoınaýynda qonys tepken Qulan­dy JShS tórt túlik maldy túle­tip ósirip, Syr aımaǵyn ǵana emes, kórshiles Aqtóbe, Oral ob­lystaryn da et-sútpen, Qulandy­nyń qymyranymen qamtamasyz etýge barynsha umtylys jasaýda. О́tken jyly “Qulandy” JShS-iniń demeýshiligimen Sek­seýil kentinde “Qalýet” atty sha­ǵyn shubat óndirý zaýyty iske qosylǵan bolatyn. Munda 30 mln. teńgege sonaý Izraılden  jańa tehnologııalyq qondyrǵylar ákelinip, qondyryldy. Búginde 1,0-1,5 lıtrlik qutylarǵa quıyl­ǵan shubat ónimderi shyǵarylyp, tutynýshylardyń suranysyna saı jóneltilýde. Bir erekshiligi, quty­daǵy bul shubattardyń saqtalý merzimi 6 aı eken. Osy aralyqta shu­bat ónimi sapasyn joǵalt­paı­tyn kórinedi. Aıta ketý kerek, shubat zaýy­tyna qajetti túıe súti ónimderi jeke tulǵalardan jınaqtalady. – Aldaǵy ýaqytta, – deıdi “Qalýet” selolyq  tutyný koope­ra­sııasynyń dırektory Nurbek Tileýov, – ózimiz de túıe  malyn kóp­tep ustaýdy mejelep otyrmyz. Árıne, ol úshin túıeshi, saýynshy qajet. Bir ókinishtisi, búginde jastarymyz mal baǵý men saýýdan qashqaqtaıdy. Atamyz qazaqtyń kánigi kásipterinen boıymyzdy aýlaq salyp bara jatqanymyzǵa túsinbeımin. Shubat zaýyty bir aýysymda 500 lıtrge deıin ónim óndiredi eken. Al, eger suranys bolyp jatsa munan da kóp shubat óndirýge tolyq múmkindik bar kórinedi. Eger ashyǵyn aıtar bolsaq, Qu­lan­dy  qymyranynyń dámi ózge óńirlerde óndirilgen shubattan tipti bólek. Bul degenińiz – naý­qas­tarǵa shıpa bolar taptyrmaıtyn sýsyn. Biraq. Iá, biraq... Taǵy da sóz kezegin shubat zaýytynyń dırektory N.Tileýovke berelik. – Shynymdy aıtsam, shubat ónimderin taratýda qolbaılaý bo­lyp tur. Bizdiń ónimderge kór­shi­les Aqtóbe, Oral oblystary tur­ǵyn­darynan suranys kóp, al ózi­mizdiń Syr aımaǵynan az, tipti joq deýge de bolady. Buǵan ne aıtýǵa bolady? – degen Nurbek bizge suraýly júzben qaraǵan. Shynynda, dertke – daýa, janǵa – shıpa qymyrandy nege aýrý­hanalarǵa, ásirese, ókpe aýrý­laryna qarsy kúres dıspan­ser­lerine jetkizip, naýqastardyń densaýlyqtaryn qorǵaýǵa septigin tıgizbeske. Sondaı-aq, mektepke deıingi mekemeler men ınter­nat­tar­ǵa, demalys oryndaryna jet­kizsek, adamdardyń densaýlyq­ta­ryn nyǵaıtýǵa da qamqor qol­da­rymyzdy sozǵan bolar edik. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini sol, shalǵaıdaǵy malshy aýyldyń kókeıkesti máseleleri jergilikti bılik basyndaǵylardan tushymdy jaýap alar degen baı­lamǵa kúdikpen emes, úmitpen qaraımyz. Erkin ÁBIL. Aral aýdany, Qulandy aýyly.