Kemel keleshegimizdiń kepili

* 18 qazan – Rýhanı kelisim kúni Asa qamqor, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn! Din men tildiń, salt pen sananyń myzǵymas tiregi – Táýelsizdikti násip etken Alla taǵalaǵa sansyz shúkirler men maqtaýlar bolsyn! Ulttar men ulystardy yntymaqqa uıytqan Qazaq eliniń egemendigi baıandy bolsyn! Eki dúnıeniń baqytyna jeteleıtin Quran Kárimniń «Hýjýrat» súresinde: «Eı, adamdar! Negizinde, Biz senderdi bir er jáne bir áıelden jarattyq, ári senderdi bir-birlerińdi tanyp, bilýleriń úshin halyqtar men rýlar etip jasadyq. Anyǵynda, Allanyń aldyndaǵy senderdiń eń qurmettileriń – taqýalaryń», – delingen. Allanyń aldynda súıkimdi adamdar, olar – eldi birlikke shaqyrǵandar, alaýyzdyqqa jol bermegender. Adamzat jaratylysynyń búkil mánin: «Birlik bolmaı, tirlik bolmas», – dep túıindegen bılerdiń tóresi – Tóle bı babamyz birde ákesinen: «Qalaı etkende birlik bolady, onyń kúshi qandaı bolmaq?» – dep suraıdy. Sonda ákesi jaýap aıtpas buryn bir býma shybyqty aldyryp: «Mynany syndyryp kórshi», – deıdi. Tóle býylǵan shybyqty ıip syndyra almaıdy. «Endi sol shybyqty birtindep syndyrshy», – degende, ony ońaı syndyrady. – Túsindim, áke! Bul mysalyńyzdyń mánisi: yntymaǵy, birligi myqty eldi jaý da, daý da ala almaıdy degen ǵoı. – Bárekeldi, balam! Durys taptyń. El bıleý úshin aldymen eldi aýyzbirlikke, yntymaqqa shaqyra bil. «Baq qaıda barasyń degende, yntymaqqa baramyn» degen sózdiń mánisi osy, – degen eken. Allaǵa shúkir, keshegi Abylaı han­nyń armandap ketken azattyǵy, tekti babalardyń tilegi búgin oryndaldy. Qazaqstan halqy Táýelsizdikti toılap, ony máńgilik etýdi oılap júrgen joraly jurtqa aınaldy. Endeshe, Elbasy aıtqandaı, Táýelsizdigimizdi sát saıyn qorǵaýymyz qajet. Búkil adamzat balasynyń ulttar bolyp qaýymdasyp ómir súrýi, bir-birinen erekshelep jaratylýy – Jaratýshynyń danalyǵy, meıirimi men nyǵmeti. Saıyn dalany meken etken túrli ult ókilderi salt-dástúrin, ádebıeti men mádenıetin damytýǵa erikti. Bul – Prezıdentimizdiń parasatty qadamy men qamqorlyǵy arqyly jetken jetistigimiz. «Bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty ıgi bastama ortaq qundylyqtarǵa uıytqy boldy. Búginde Eýrazııa júreginde beıbit ǵumyr keship kele jatqan Qazaqstan tórtkúl dúnıege bitimger, araaǵaıyn, ymyrashyl irgeli el retinde tanyldy. Elimizdiń turaqty damý júıesinde mańyzdy tutqa bolyp tabylatyn Qa­zaqstan halqy Assambleıasy – bar­lyq etnostardy ortaq maqsatqa jumyl­dyrǵan, búkil álemge úlgi bol­ǵan biregeı ıdeıa. Beıbitshilikti tý etip, myz­ǵymas birlikti maqsat tutqan Assamb­leıa ult­tardy yntymaqqa uıys­tyrýdyń álemdik tájirıbesine enýde. Elimizde Rýhanı kelisim kúnin bel­gilep, bul bastamaǵa mańyz berip jatqan jaıttyń da ózindik aıryqsha orny bar. Kelisimsiz keleshek kemel bolmaıtyny beseneden belgili, tarıhtan da aıqyn ańǵaramyz. Men elimizdegi Orys pravoslavıe shirkeýiniń Qazaqstan jáne Astana mıtropolıti Aleksandrmen de kezdesip turamyn. Kezdesýde halyqty izgilikke, adamgershilikke shaqyryp, eldiń birligin nyǵaıtý jolynda birlese jumys isteý qajettigi týraly pikir almasamyz. Qazaq­stan jáne Astana mıtropolıti Aleksandr bizdiń ortaq sharalarymyzǵa qatysyp turady. Men de olardyń shaqyrtýyn qabyl alyp, ortaq is-sharalaryna qatysamyn. Elimizdegi osy eki dástúrli dinniń ókilderi ózderiniń dinı merekeleri kezinde bir-birin quttyqtap, jaqsy baılanys ornatyp keledi. Rasynda da, dástúrli dinderdiń maqsaty – qoǵamǵa adamgershilik qundylyqtaryn nasıhattaý. Orys pravoslavıe shirkeýiniń Qazaqstan jáne Astana mıtropolıti Aleksandr elimizdegi musylman qaýymyn jyl saıyn Qurban aıt merekesimen quttyqtaıdy. Men de óz tarapymnan pravoslavıe senimindegi hrıstıandardy Rojdestvo merekesimen quttyqtap, arnaıy hat joldaımyn. О́rkenıetti elderdegi dinderaralyq tatýlyqtyń qalyptasýy – asa mańyzdy. Bizdiń elde dástúrli dinder arasyndaǵy ózara kelisim ulttar arasynda da joǵary deńgeıde kórinis tapqan. Qazaqstandy meken etken ulttar ózderin bir úıdiń balasyndaı sezinedi. Sonymen qatar, «ortaq úıimiz, ortaq shańyraǵymyz – Qazaqstan» dep maqtanyshpen aıtady. Qalyptasqan úzdik úlgi elimizdiń damýyna septigin tıgizýde. Din qaıratkerleriniń basyn qosyp, barsha halyqty dinı tatýlyq pen turaqtylyqqa úndegen eńseli elordamyz – Astana rýhanı kelisim men birliktiń sımvolyna aınaldy. Halyq janashyrynyń baıypty bul ustanymy basqalarǵa: «Baılyq – baılyq emes, birlik – baılyq», – degen ulaǵatty sózdiń mánin uqtyrdy. Saryarqa tósinde ótetin quryl­taılar, dinder arasyndaǵy únqa­ty­sý­dy damytý búkil álemdik jaýap­kershilik ekenin dáleldedi. Hakim Abaıdyń: «Birińdi, qazaq, biriń dos, kórmeseń istiń bári bos», – degen sózi halqymyzdyń oılaý júıesiniń keńdigi men tereńdigin ǵalamdyq bıikke kóterdi. Táýelsizdik – azattyqtyń altyn dińgegi, órkenıetke órleýdiń uly kúshi. Al din memlekette, qoǵamda tynysh­tyq, ádildik bolýyn kózdeıdi. Adam­dy soǵan tárbıeleıdi. Qazaqstan musyl­mandary dinı basqarmasy da osyn­daı uly murattarǵa umtylyp, jurt­ty izgilikke úndep qana qoımaı, bir­lik pen berekeniń nyǵmetin udaıy ulyq­tap keledi. О́ıtkeni, búkil adamzatqa túsirilgen qasıetti Quranda Alla taǵala: «Bólin­beńder», – dep buıyrǵan. Paıǵam­barymyz Muhammed (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) ósıetinde basshyǵa baǵynyp, búlik shyǵarmaýǵa shaqyrǵan. Dinı ymyraǵa kelýdi buıyrǵan. Ult janashyry Ahmet Baıtur­syn­uly: «Qazirgi zaman – ótken zamannyń balasy, bolashaq zamannyń atasy», – dep pátýaly sóz aıtqan eken. Ortaq Otanymyz – Qazaqstan halqynyń búgingi birligi men tatýlyǵy, rýhanı kelisimi bolashaq zaman úshin úlgi-ónege, ósıet bolyp qala bermek. Uıymshyldyqqa umtylǵan ulty­myz baqyttyń bastaýy – birlik dep bilgen. Qablısa jyraýdyń tolǵaýynan alar taǵylym mol. – Baqyt, qaıda barasyń? – Kórshimen bolǵan birligi, Taǵat, ǵıbadat tirligi, Uıymshyl elge baramyn, – dep jyr­laıdy jyraý babamyz. Tekti ata­lardan ǵasyrdan-ǵasyrǵa jalǵasyp, tálim men tárbıege tunyp turǵan asyl dinimiz Islam – beıbitshilik pen yntymaqtyń dini. «Islam» degen sózdiń ózi «beıbitshilik» degen maǵynany bildiretinin barshamyz jaqsy bilemiz. Demek, musylmanshylyqtyń muraty – birlikke úndeý, ózgege qyldaı qııanat jasamaý. Adamzatty ımandylyqqa uıytyp, ata-anany qadirleýge, kórshi men aǵaıynǵa kómektesýge shaqyrǵan paı­ǵambarymyz Muhammedtiń (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) bir hadısinde shynaıy musylmandy «ózgege qolymen de, tilimen de zııan tıgizbegen adam» dep sıpattaǵan sózi kez kelgen pendege qaı kezeńde bolsyn, basty baǵdar, ólmes ónege, úzilmes úlgi bolǵan. Eki dúnıeniń baqytyna jetýdiń joldaryn úıretetin qasıetti kitabymyz Quran Kárimde: «Beıkúná bir adamdy óltirý – kúlli adamzatty óltirýmen teń», – degen aıat «Maıda» súresinde aıtylǵan. Islam dini – jer betinde beıbitshilik pen tynyshtyqty ornatý úshin jiberilgen din. Mine, sondyqtan, árbir musylman, tipti, sálem bergenniń ózinde bir-birinen hal-jaǵdaı surasqanda «ássálamý aleıkým» dep beıbitshilik pen amandyq tilep amandasady. Qazaq halqynyń ǵasyrlar boıy ustanyp kele jatqan dini – Islam, sharıǵattaǵy is-amal mazhaby – uly ımam Ábý Hanıfanyń mazhaby. Al dinı dúnıetanymdyq ustanymy Islamnyń negizgi qaınar bulaqtary – Quran men Paıǵambardyń (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) súnnetine negizdelgen Súnnet jáne jamaǵat jurty, onyń ishinde Ábý Mansur ál-Matýrıdıdiń mektebi bolyp tabylady. Qazaq halqynyń da ulttyq bet-beı­nesi, dili men tili osy ıdeologııalyq mekteptiń negizinde qalyptasty. Oǵan aıǵaq bolarlyq aıshyqty dálelder jetip-artylady. Buqar jyraýdan bas­tap Abaı, Shákárimge deıingi oıshyldar men aqyndardyń muralarynan naǵyz musylmandyqtyń úlgisin kóremiz. Mysaly, Abylaı hannyń aqylshy abyzy Buqar jyraý (1668-1781): «Alla degen ar bolmas, Aqtyń joly tar bolmas!» – dep Qudaı degen quldyń medetsiz qalmasyna nyq senimdi ekendigin bildirgen. Qazir, Qudaıǵa shúkir, elimizde dinı ahýal turaqty. Tól mazhabymyzǵa mártebe berilgen «Dinı senim týraly» Zań barsha azamattyń dini men senimine shekteý qoımaıdy. Meshitterimiz ben medreselerimiz jamaǵatty birlik pen izgilikke tár­bıelep, óz jumysyn erkin atqarýda. Halqymyzdyń keń peıili, qonaqjaı, baýyrmal, darhan minezi keń-baıtaq dalamyzda beıbitshiliktiń saltanat qurýyna negiz boldy. Alla taǵala halqymyzdyń yrys-nesibesin molaıtyp, aýyzbirshiligin arttyrǵaı. Táýelsizdigimizdi máń­gi­lik etip, bolashaqqa basqan qadam­darymyzdy berekeli etkeı! Tilegimiz qabyl, muratymyz asyl bolǵaı! Áýmın! Erjan qajy MALǴAJYULY, Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı.