ASTANA. 13 naýryz. Keshe «Jazyq álemniń» seri, belgili aǵylshyn jazýshysy Terrı Pratchett uzaqqa sozylǵan naýqastan keıin qaıtys boldy. Bul týraly «Gazeta.Ru» habarlady.
«Brıtan jazýshysy, Brıtanııa ımperııa ordeniniń ofıseri, fentezııaly Jazyq álemdi jasaýshy jáne Keńistikte A'Týıne alyp tasbaqasymen júzip júrýshi Terrı Pratchett 67 jasynda dúnıe saldy», - delingen habarlamada.
Terrı Pratchett 2007 jyly óziniń Alsgeımer naýqasynyń sırek kezdesetin túrimen aýyratynyn jarııa etti. Aýrý jańa bastalyp kele jatqan kezde ol jazýyn jalǵastyra berdi. Biraq eki jyldan keıin óziniń óletin ýaqytyn tańdap alý quqyǵy úshin qozǵalystyń belsendi músheleriniń birine aınalyp, evtanazııa týraly shyndap oılana bastady. Osy kezderi jazýshy Alsgeımer aýrýyn zertteýshi Alzheimer's Research UK qoryna kóp aqsha aýdardy, «Terrı Pratchett: О́limdi tańdaı otyryp» degen derekti fılmge tústi. Ol 2011 jyly «Bı-bı-sıden» kórsetildi. Onda jazýshy evtanazııaǵa* nege ruqsat berilýi kerek ekenin aıtady.
Pratchett aty-jóni kúlli álemge kóp jyldar boıy ıýmorıstıkalyq fentezı janryndaǵy shyǵarmalarymen jáne óziniń ólimi týraly pendelik oı bólisýleri arqyly tanyldy. Ol ózi jasaǵan Jazyq álemge qalyptasqan qalamger belgili jazýshy retinde keldi. Jazýshynyń qalamgerinen týǵan alǵashqy kitap – «Kilem adamdary» 1971 jyly jaryqqa shyqty. Onyń sońynan «Kúnniń kúńgirt beti» (1976) jáne «Strata» (1981) oqyrmanǵa jol tartty. Biraq bul romandardyń birde-biri betburysty týyndy bola almady. Pratchett burynǵysynsha gazette jumys jasaı júrip, bos ýaqytynda prozaǵa qol uratyn jýrnalısterdiń biri bolyp qala berdi.
Jazýshy óziniń baǵytyn «Sıqyrdyń túsi» dep atalǵan áńgimeler jınaǵynan tapty. Onda saýatsyz sıqyrshy Rınsvındtiń zulym isteri jaıly syr shertetin áńgimelerden quralǵan hıkaıattan kórindi. Kitapta «fentezı» degen jańa sóz qoldanylyp, ol dástúrli, salmaqty jazylatyn romandarǵa parodııa túrinde shyǵarylǵan osyndaı týyndylardyń anyqtamasy bola bastady. Bul jınaq jaqsy satylyp ketti. Sońynan «Sıqyrdyń túsi» shaǵyn teleserıal túrinde de kórindi. Ol «Bı-bı-sı» arnasynyń «Áıel saǵaty» degen baǵdarlamasy kezinde kórsetildi. Osynyń ózi-aq Pratchetti juldyzǵa aınaldyryp jiberdi.
Is júzinde jazýshy oqyrmannyń fantastıka taqyrybynda qalam terbep júrgen kez kelgen qalamgerden kútip júrgen nársesin jasady da qoıdy. Ol óziniń damý jáne ómir súrý zańdary men qaǵıdalary bar jańa qarama-qarsy álemdi oılap tapty. Mundaı álemniń bolýy ábden múmkin ekenine de jurtty sendire bildi. Buǵan deıin mundaı janrda jazǵandardyń arasynda tek Djon Ronald Tolkıen ǵana tabysqa jete alǵan edi. Oqyrman jurt onyń osy janrdaǵy «Saqınalar ámirshisi» («Vlastelın Koles») degen romanyn jaqsy biledi.
Pratchett romandary barǵan saıyn jaı ǵana qyzǵylyqty parodııalardan shynaıy shyǵarmaǵa ulasa berdi. Osy jyldary ol kınematograf («Jyljyp kele jatqan sýretter») pen 60-70 –jyldardaǵy rok-mýzykanyń («Sheshýshi mýzyka») qalyptasý tarıhy týraly sóz qozǵady, onyń kitaptarynda toleranttylyq (qala kúzetshisi týraly) jáne áıelder quqyǵynyń teńdigi (Lankr koroldigindegi jalmaýyz kempirler týraly sıkl) basty taqyryp bolyp kóterildi. Ol «Opera elesi» («Maskarad») men Shekspırdi («Hanymdar men myrzalar» jáne «Tús kórgish apaly-sińlililer») Jazyq álem tiline kóshirdi. Pratchett sondaı-aq gazet jasaý jumysyn qalaı bastaý kerek ekenin («Shyndyq») jeni qalalyq gazettegi jumysty qalaı jolǵa qoıýǵa bolatynyn búge-shigesine deıin kórsetti. Keıin kele onyń Jazyq álemin birneshe sıkldan turatyn 40 roman qurady.
Al jazýshynyń tolyq ómirbaıany onyń 70-ten astam kitaptary arqyly kórinedi. Bular 37 tilde 85 mln. danamen tarady.
Murat Aıtqoja.
Derek, sýret: Gazeta.Ru.
*Evtanazııa – saýyqpas aýrýmen aýyratyn jáne jan tózgisiz azap shegetin adamdardyń ómirlerin toqtatý tájirıbesi.