Quqyqty qundylaǵan qujat

Ata Zań aıshyqtary Konstıtýsııa – el táýelsizdiginiń, memlekettiginiń negizgi tiregi. Ony memlekettiń saıası-quqyqtyq tól­qujaty dep beker atamaıdy. Sebebi, Konstıtýsııa eń aldymen memlekettiń qandaı jolmen damı­­tynyn, basty qundylyqtaryn ólshep-piship, aıqyndap berip otyr. Ata Zańnyń 1-babynyń 1-tarmaǵynda Qazaqstan ózin eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary bolyp tabylatyn demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrady degen. Endeshe memleketimizdiń Ata Zańy halqymyzdyń táýelsiz el bolýdy armandaǵan múddesin zań tilinde aıshyqtaǵan, álemge, adamzat ǵalamyna Qazaqstan degen memleket bar ekenin pash etken ıýrıdıstıkalyq qujat bolyp tabylady. Osyǵan oraı biz Konstıtýsııalyq Keńes múshesi, zań ǵylymdarynyń doktory, belgili zańger Ilııas Baqtybaevqa jolyǵyp, elimizdiń kons­­tıtý­­sıonaldyq damýy, onyń qazaqstandyq úlgisi, bıyl 15 jyl tolyp otyrǵan qoldanystaǵy Kons­­tıtýsııanyń jalpy qalyptasqan quqyqtyq ıdeıalarmen sabaqtastyǵy jóninde áńgimelesken edik. – Ilııas Jaqypbekuly, elimizdiń tarıhyna nazar aýdarsaq, ótken XX ǵasyrda respýblı­kamyzda birneshe konstıtýsııa bolǵanyn bilemiz. Ony konstıtýsııalyq damý álde qalyptasý kezeńi deı otyryp, áýeli sol bir alǵashqy qadam­darǵa toqtalyp ótseńiz. – Alǵash ret sonaý 1926 jy­ly 18 aqpanda Qazaq ASSR-i Ortalyq atqarý komıteti Qazaq ASSR-iniń Konstıtý­sııa­syn bekitken bolatyn, bi­raq bul qujat kúshine enbedi. Sebebi ony sol kezdegi keńestik Reseı Federasııasy Ortalyq atqarý komıteti bekitýi tıis edi. Al kelesi Kons­tıtýsııany 1937 jyly 26 naýryzda Jalpyqazaq keńesteriniń X tótenshe sezi qabyldap, bekitti. 1978 jyly 20 sáýirdegi “kemeldengen sosıalızm” dep atalǵan zamannyń Konstıtýsııasy Táýelsizdik jyldarynyń birinshi – 1993 jylǵy 28 qańtar­daǵy Konstıtýsııasy qabyldanǵanǵa deıin qoldanysta boldy. 1993 jylǵy Konstıtýsııa memleketimizdiń táý­el­sizdigin eń joǵarǵy zań tur­ǵy­synda saıası-quqyqtyq sıpatta alǵash bekitken qujat edi. Ol Kon­stıtýsııanyń eli­mizdiń tarıhynda alatyn orny bólek ekeni eshqandaı shúbá keltirmeıdi. Degenmen, onyń da kúrdeli kemshilikteri boldy. Naqtyraq aıtqanda, ol mem­lekettik bılikti bólý qa­ǵı­datyna negizdelgen tejemelik jáne tepe-teńdik qaǵıdasyn ustanǵan, ıaǵnı “bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵa­ryp” elge qyzmet etetin bir­tutas memlekettik organdardyń júıesin qalyptastyra almady. Osy tusta depýtattyqqa úmit­ker­lerdiń biriniń jasaǵan shaǵy­mynyń negizinde XIII shaqyrylǵan Joǵarǵy Keńeske saılaý boıynsha Ortalyq saılaý komıssııa­synyń keıbir aktilerin Konstıtýsııa­­lyq Sot 1995 jyldyń 6 naýryzynda Konstıtý­sııaǵa kereǵar dep tanýy sebepten Joǵarǵy Keńes óz qyzmetin toqtatqan bolatyn. Al 11 naýryz kúni respýblıka Prezıdenti Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Sotynyń 1995 jylǵy 6 naýryzdaǵy qaýlysynan týyndaıtyn sharalar týraly Jarlyqqa qol qoıǵan edi. Osy Jarlyq negizinde Joǵarǵy Keńes depýtattaryn jumysqa ornalastyrý, Ortalyq saılaý komıs­sııasynyń tóraǵasy men onyń orynbasaryn qyzmetinen bosatý, keıbir áleýmettik sharalar jáne basqa da máseleler sheshildi. Prezıdent Joǵarǵy Keńesti saqtap qalýdyń barlyq konstıtýsııalyq múmkinshiligin qarastyrdy. – 1995 jyly jańa Konstıtýsııany qabyldaý qalaı júzege asyryldy? Onyń jobasy birneshe ret talqylaýǵa usynylǵan kórinedi. – Siz aıtyp otyrǵan Konstıtýsııanyń jobasy eki ret jalpyhalyqtyq talqylaýǵa usynyldy. Memleket basshysy 1995 jyly jańa Konstıtýsııanyń jobasyn taldaý jáne oǵan táýelsiz saraptamany júzege asyrý maqsatynda Saraptamalyq-konsýltatıvtik keńes qurdy. Onyń quramyna belgili otandyq zańgerlermen qatar iri-iri sheteldik konstıtýsıonalıster de kirdi. Atalǵan keńespen Qazaqstan Respýblıkasy jańa Konstıtýsııasynyń jobasyn búkilha­lyqtyq talqylaý barysynda 30 myńǵa jýyq túsken eskertpeler men usynystar qaraldy. Halyqtyń usynystaryn qoryta kele atalǵan keńes Konstıtýsııa jobasyna 1100-deı ózger­týler men tolyqtyrylýlar engizdi. Nátı­jesinde 1995 jyly 30 tamyzda respýblıkalyq refe­rendým ótkizilip, halyqtyń tikeleı daýys berýi­men qoldanystaǵy Konstıtýsııa – Ata Zań qabyldandy. Sóıtip, kóp jyldardan beri el senimine ıe bolyp, ekonomıkalyq, áleýmettik syndarly saıasatty júrgizip, el birligine uıytqy bolyp otyrǵan Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Ata Zańnyń dińgegin qalyptastyrdy. Ol Konstıtý­­sııanyń árbir babynyń, ár erejesiniń halyqtyń talap-múddesine sáıkes kelýine, memlekettigi­miz­diń nyǵaıyp, bılik organdarynyń adam men qo­ǵam úshin qyzmet etýine basa nazar aýdardy. Al­dy­men ekonomıkany, sonan soń saıası qatynas­tardy damytý arqyly bizge úshinshi saptaǵy elderdiń qatarynan serpilip shyǵyp, ozyq 50 eldiń qataryna qosylý múmkindigi týyp otyr. Elbasy N. Nazarbaevtyń usynysy retinde Konstıtýsııanyń birinshi babynda respýblıka qyzmetiniń túbegeıli qaǵıdattarynyń biri sana­tynda “búkil halyqtyń ıgiligin kózdeıtin ekono­mıkalyq damý” máselesi basty shart etip kórse­tilgen. Onyń durystyǵyna qazir eshkim shúbá kel­tir­meıdi. О́ıtkeni, órkendep jatqan Astana aqıqaty, quıylǵan ınvestısııa qarqyny, ekono­mıka ósimi jáne ony álemniń barlyq elderi, onyń ishinde reseılik, eýropalyq, ame­rıkalyq saıasat­kerlerdiń tańdaı qaǵyp moıyn­daýy Prezıdenttiń isker de alǵyr, bilikti basshy­lyǵynyń arqasynda, Konstıtýsııa talaptarynyń negizinde júzege asyp jatqan ıgilikter ekenin sózsiz dáleldeıdi. Jalpy baıqasańyz, Qazaqstanda shuǵyl bet­bu­rys 1995 jyldan bastaldy. Memleket basshy­sy­nyń kóregendigi men der kezinde júzege asy­ryl­ǵan saıası-ekonomıkalyq reformalardyń arqa­synda turalaǵan elimiz qırandydan qýatty ekonomıkany túzep, tyǵyryqtan shyqty. TMD elderiniń arasynda birinshi bolyp zeınetaqy reformasy júrgizildi. Halyqty ekonomıkalyq qor­ǵaýdy áleýmettendirý saıasaty, jastardyń bola­shaǵyn kepildendirý júıesi qalyptasty. Ká­sip­ker­likke keń jol ashyldy. Jeke menshiktiń qor­ǵalýy sheteldik ınvestorlardyń senimi men qyzy­ǵý­shylyǵyn arttyrdy. Biz óz jolymyzdy tańdadyq. – Sonymen, qazirgi qoldanystaǵy Ata Zańy­myz burynǵylarynan qandaı negizgi ózgeshelik­terimen erekshelenedi? – Eń aldymen Konstıtýsııa memlekettik bılikti tez arada nyǵaıtyp, ár bılik salasy organdarynyń ókilettigin naqty belgileý arqyly onyń tıimdiligin kúsheıte tústi. Sonyń ishinde kóp elderdiń teorııa júzinde bolǵanymen konstıtýsııalyq-zańnamalyq praktıkada qoldanyla bermeıtin memlekettik bıliktiń birtutastyǵy ıdeıasyn joǵarǵy zań turǵysynda bekitti. Bul memlekettik bıliktiń monolıttigin emes, kóp túrliliktiń birligin kórsetedi. Konstıtýsııa barlyq mem­lekettik bılik quzyret­terin óz qoldaryna jıyp alǵan ke­ńes­ter bıligin “saıasat sahna­sy­nan” túpkilikti keti­rip, onyń ornyna qazirgi zamanǵy ómir talap­taryna saı memlekettik organdardyń júıesin týdyrdy. Máselen, qos palataly Parla­ment qa­lyp­tastyryldy. Kons­tıtýsııalyq Sot, arbıt­rajdyq sottar, Joǵarǵy Sot pen jer­gilikti sot­tardan turatyn úsh salaly sot júıesiniń ornyna birtutas sot júıesi qalandy. Esh­bir bılik salasyna kirmeı­tin jańa úlgidegi konstı­tý­sııa­lyq baqylaý organy – Kons­tıtýsııalyq Keńes quryldy. 1993 jylǵy Konstıtýsııaǵa qaraǵanda jeke menshik qu­qyǵy, muragerlik quqyǵy, zań jo­lymen alynǵan kez kelgen múlikke ıe bolý qu­qyǵy jáne basqa da máseleler konstıtýsııalyq mánge ıe bolyp, adam men azamattyń quqyqtary men bostan­dyqtarynyń aıasy keńidi. Nátıjesinde Kons­tıtýsııa halyqaralyq standarttarǵa saı tulǵanyń quqyq mártebesine qatysty sol ha­lyq­aralyq qu­qyqtyq normalar­men mándes erejelermen baıy­tyldy. – Bárimiz belgili, Konstı­tý­sııaǵa 1998 jáne 2007 jyl­da­ry ózgerister men tolyqty­rýlar engizildi. Bul tolyqty­rýlar Ata Zańnyń áleýetin baıyta túskeni belgili. Endi osy ózgerister elimizge ne alyp kel­­di? Sizdiń oıyńyzsha Konstı­tý­sııanyń múmkinshiligi qansha­lyq­ty, onyń áli de bolsa ashylmaǵan jaqtary bar ma? – Konstıtýsııa elimizdiń saıası ómirinde máni zor oń ózgerister týdyrdy. Birneshe jyl­dar boıy daıyndyq ju­mys­tary júrgizilip, arnaıy komıssııalarda qaralyp, el ishinde keń talqylaý ótkizilip, saıası par­tııa­larmen, qoǵamdyq uıym­darmen, sarapshylarmen keńesip, jan-jaqty oılana otyryp Ata Zańy­myz­ǵa 2007 jyly iri ózgerister engizildi. Ol ózge­ris­ter halyqtyń el bas­qarý úrdisine belsene aralasýyna, Parlament­tiń quzyretiniń kúsheıýine, saıası partııalardyń órkenıetti úlgide ózara saıysqa túsýine, sondaı-aq jergilikti ózin ózi basqarý júıesiniń ómirge tereńdep enýine jaǵdaı jasady. О́lim jazasyn qoldaný aıasy tarylyp, tek qana sottyń sank­sııasy arqyly tutqyndaý jáne qamaýda ustaý bekitildi. Sóıtip osy oń ózgeristerdiń negizinde 2007 jylǵy tamyz aıynda Qazaqstannyń tarı­hynda tuńǵysh ret tek qana partııalyq tizim boıynsha Májilis depýtattary saılandy. Bul asa aýqymdy shara Qazaqstan demokratııasynyń jańa da jarqyn betin ashatyndyǵy daýsyz. Al sizdiń Konstıtýsııaǵa engizilgen ózgerister onyń áleýetin odan ári baıytty degenińizge tolyǵymen qosylamyn. Ata Zańǵa engizilgen ózgerister negizgi qoǵamdyq-saıası ınstıtýttar men olardyń damý keleshegin túsinýdegi jańa tujyrymdamalyq kózqarastardy aıqyndap berdi. Konstıtýsııanyń ashylmaǵan tustaryna keletin bolsaq, eń aldymen onyń 83-babyna toq­tar edim. Sebebi, onda prokýratýraǵa respýblıka Konstı­týsııasyna qaıshy keletin zańdar men basqa da normatıvtik aktilerge narazylyq keltirý quqyǵy berilgen. Biraq, bul ereje áli kúnge deıin qolda­nylmaı otyr. Sebebi prokýrordyń narazy­lyǵyn qaraıtyn organ men onyń tártibi bekitil­megen. Prokýratýra organdaryna ondaı mindettiń júktelýi Konstıtýsııaǵa kereǵar keletin zańdar­dyń kúshin joıý úshin Bas prokýrordyń ózge memlekettik or­gan­darmen ózara qatynasy meha­nızmi men pro­sessýaldyq joldaryn qarastyrýdy talap etedi. Osy maqsatta Parlament pen onyń palata­larynyń, Úkimettiń reglamentterine ózgerister engizý qajettigi týyndaıdy. Bul jónin­de osydan onshaqty jyl buryn jaryq kórgen “Konstıtý­sıon­nyı nadzor prokýratýry Respýb­lıkı Kazah­stan” atty eńbegimde de kórsetken bolatynmyn. Bárimizge belgili, zańdar men ózge de norma­tıvtik-quqyqtyq aktilerdiń Konstıtýsııaǵa sáıkestigin aıqyndaý Konstıtýsııalyq Keńes quzyretinde. Quqyq qoldaný praktıkasynyń zańdylyǵyna qadaǵalaý júrgizetin eń belsendi memlekettik organdardyń biri prokýratýra ekeni belgili. Zańdardyń shıkiligin, ásirese olardyń Ata Zańda bekitilgen adamnyń quqyǵy men bostan­dyqtaryna qaıshylyǵyn prokýratýra qyzmet­kerleri kúndelikti jumystarynda baıqaýy múmkin. Sol sebepten, Bas prokýrorǵa zańdar men ózge de normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń konstıtýsııaǵa sáıkestigin tekserý úshin Konstı­týsııalyq Keńeske ótinish jasaý quqyǵyn berý arqyly Konstıtý­sııanyń 83-babynyń tolyq­qandy júzege asýyn qamtamasyz etýge bolady dep oılaımyn. – Degenmen, osy engizilgen ózgeristerden keıin respýblıkanyń basqarý formasy prezıdenttikten prezıdenttik-parlamenttik basqarý formasyna qaraı oıysty degen qoǵamda tujyrym qalyptasty. Osy qanshalyqty “konstıtýsııalyq oıǵa” syıymdy? – Konstıtýsııaǵa júginsek, oǵan sáıkes Qa­zaq­stan Respýblıkasy – prezıdenttik basqarý nysanyndaǵy birtutas memleket (2-baptyń 1-tarmaǵy), Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­denti – memlekettiń basshysy jáne eń joǵary laýazymdy tulǵa (40-baptyń 1-tarmaǵy). Kons­tıtýsııada belgilengen respýblıkanyń basqarý nysanyn ózgertýge bolmaıdy (9-baptyń 2-tarma­ǵy). Iаǵnı, Konstıtýsııada kórsetilgendeı, Qazaq­stan basqarý nysany boıynsha tek qana prezı­denttik respýblıka, al memlekettiń basqarý ny­sa­­nyn ózgertýge tyıym salynǵan. Bul baptarǵa 1998 jyly da, 2007 jyly da esh ózgeris engi­zilgen joq. Sondyqtan da, basqarý formasyna qatysty aıty­lyp júrgen oı-pikirlerdi saıasatkerler men áleý­mettanýshylardyń úlesine qaldyryp, zańger re­tinde basqarý nysany jaǵynan Qazaqstannyń pre­zıdenttik respýblıka ekenin jáne ony ózger­tý­ge Konstıtýsııa jol bermeıtinin eskertkim keledi. – О́zińiz múshe bolyp tabylatyn Konstı­týsııalyq Keńes – Ata Zańnyń respýblıkanyń barlyq aýmaǵynda ústem bolýyn qamtamasyz etetin birden-bir memlekettik organ. Endeshe osy organnyń qyzmeti týraly da aıta ketseńiz. – Konstıtýsııalyq Keńes qyzmeti konstıtý­sııa­lyq zańdylyqty qamtamasyz etýge negizdel­gen, onyń mindeti respýblıkanyń búkil aýma­ǵyn­da Konstıtýsııanyń joǵary turýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. Ol respýblıka Parlamenti qabyldaǵan zańdardyń konstıtýsııalylyǵy týra­ly, Konstıtýsııa normalaryn resmı túsindirý týraly ótinishterdi, sottardyń usynystaryn qa­r­aı­dy. О́kilettigin júzege asyra otyryp, Kons­tıtýsııalyq Keńes ózi qurylǵan kúnnen bastap 180-ge jýyq ótinish qarapty. Osy ótinishter boıynsha 140-tan astam normatıvtik qaýlylar qabyldandy. Bul rette 25 zań jáne halyqaralyq shart tolyǵymen nemese bir bóliginde konstı­týsııalyq emes dep tanyldy. Konstıtýsııalyq baqylaý praktıkasyn qorytý nátıjesi boıynsha Parlamentke eldegi konstıtýsııalyq zańdylyq­tyń jaı-kúıi týraly 12 jyl saıynǵy joldaý ji­berildi. Normatıvtik-quqyqtyq bazany jetildirý jóninde olarda aıtylǵan kóptegen usynystar zań shyǵarmashylyǵy men quqyq qoldanýda eskerildi. Konstıtýsııalyq Keńestiń sheshimderine sáıkes 65 zańnyń erejeleri ózgertildi. О́ıtkeni, Konstıtýsııalyq Keńes qabyldaǵan normatıvtik qaýlylar konstıtýsııalyq zańdylyq rejimin qamtamasyz etedi, qoldanystaǵy quqyqty baıyta túsedi, zańdardaǵy kemshilikterdi tolyqtyrady, quqyq qoldaný praktıkasynyń odan ári damý baǵyttaryn qalyptastyrady. – “Konstıtýsııalyq qundylyqtar” degen sóz tirkesi keıingi ýaqytta jıi qoldanylady. – Jalpy, quqyqtyq qundylyq retinde Konstıtýsııada, zańdarda bekitilgen, sot, ózge de quqyq qoldaný praktıkasynda qalyptasqan adamnyń, qoǵamnyń talap-tilegine saı keletin, olardyń múddesine qyzmet etetin qundylyqtardy aıtamyz. Halyqaralyq aktilerge, ishki zańnamaǵa, quqyqtyq ilimderge súıensek, konstıtýsııalyq qundylyqtar retinde, eń aldymen, adam men aza­mat­tardyń quqyqtary men bostandyqtary, ádi­let­tilik, teńdik qaǵıdalary, quqyq pen zańdy­lyqtyń ústemdigi tanylady. Elimizdiń qoldanystaǵy zańdarynda “qun­dylyq” degen termın jıi kezdesedi. Mysaly, “Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly” Zańda onyń negizgi mindetteriniń biri retinde qoǵam qundylyqtary boıynsha qoǵamdyq kelisimdi qoldaý jáne damytý qarastyrylǵan. “Bilim týraly” Zańǵa sáıkes bilim berý salasyndaǵy memlekettik saıasat qaǵıdattarynyń biri retinde azamattyq qundylyqtar anyqtalady. “Ulttyq muraǵat qory jáne muraǵattar týraly” Zańda “ulttyq qundylyq” degen uǵym qalyptasqan. Konstıtýsııanyń kirispe bólimine nazar aý­dar­saq, Qazaqstan Respýblıkasynyń qurylýyna berilgen tarıhı sıpattamany kóremiz. Ata Zań­nyń kirispesinde “biz, ortaq tarıhı taǵdyr bi­riktirgen Qazaqstan halqy, baıyrǵy qazaq jerin­de memlekettilik qura otyryp, ózimizdi erkindik, teńdik jáne tatýlyq murattaryna berilgen beıbitshil azamattyq qoǵam dep uǵyna otyryp, dúnıejúzilik qoǵamdastyqta laıyqty oryn alýdy tileı otyryp, qazirgi jáne bolashaq urpaqtar aldyndaǵy joǵary jaýapkershiligimizdi sezine otyryp, ózimizdiń egemendik quqyǵymyzdy ne­gizge ala otyryp, osy Konstıtýsııany qabyl­daımyz” dep jazylǵan. Bul joldar Qazaqstan Respýblıkasy qazaq halqynyń kindik qany tamǵan jerde qalyptasyp otyrǵan úlken tarıhy bar memleket, elimizdiń aýmaǵyndaǵy barlyq ult­tar men ulystar – tarıhy taǵdyrlas bir ha­lyq, bizdiń uranymyz tatýlyq, erkindik, teńdik degendi bildiredi. Qysqa ǵana joldardyń ishinde tereń tabıǵı quqyqtyq jáne fılosofııalyq máni bar qundylyqtar jatqanyn uǵa bilgenimiz jón. Konstıtýsııada oryn alǵan adamı qundy­lyqtardy jalpylama túrde bylaısha toptaý du­rys dep oılaımyn: adamnyń tabıǵı qundylyǵy (ómir súrý quqyǵy, árkimniń jeke basynyń bostandyǵy, erkin júrip turý quqyǵy jáne t.b.), memleket tarapynan tanylǵan qundylyqtar, onyń ishinde adamdardyń zań men sot aldyndaǵy teńdigi, dıskrımınasııaǵa tyıym salý, menshikke qol suqpaý, kózqarastar plıýralızmi, adam qu­qyq­tary men bostandyqtarynyń ajyratylmaı­tyn­dyǵy, halyq egemendigi jáne taǵy basqalary. Quqyqtyq memlekettiń bir ereksheligi joǵa­ryda aıtylǵan mindetter eń aldymen memlekettik organdarǵa júkteledi. Alaıda bul, Konstı­tý­sııanyń jáne zańdardyń talaptaryn oryndaýdan azamattar shet qalady degendi bildirmeıdi. Ata Zań­dy syılaý, onyń talaptaryn múltiksiz oryn­daý, ony qurmetteý – barshamyzdyń qasıetti mindetimiz. – Konstıtýsııa talaptary negizinde naryqtyq qatynastardy damytýda, qoǵamdaǵy turaqtylyqty jáne ultaralyq tatýlyqty ornatýda, adam jáne azamattyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bos­tandyqtaryn qamtamasyz etýde, t.b. atqarylǵan is­ter óte kóp. Munyń bári elimizdiń konstı­týsııa­lyq damý jolyna túskenimizdi naqty bildirse kerek. – Iá, Konstıtýsııanyń qoǵam ómirindegi, elimizdiń tarıhyndaǵy orny bólek. On bes jyl ishinde ol óziniń ómirsheńdigin kórsete bildi. Konstıtýsııa negizinde memlekettik organdar júıesi qalyptasyp, el ıgiligine turaqty qyzmet etýde. О́tken jyldarda olardyń árqaısysynyń tájirıbesi men dástúri qalyptasty. Elimizdiń demokratııalyq jolmen damý baǵyty aıqyndal­dy. Quqyqtyq memleket qalyptastyrý qaǵı­da­la­ry qoǵamda jáne azamattardyń sanasynda túpkilikti bekitilip, óz jemisin berýde. Atap aıt­saq, respýblıkamyz táýelsizdik alǵan jyldar ishin­de halyqtyń tikeleı daýys berýi arqyly saı­lanbaly organdardy konstıtýsııalyq mer­zimge qalyptastyrý dástúrge aınaldy. О́tken ke­zeń ishinde birneshe ret respýblıkalyq referen­dým men Elbasyn saılaý, joǵarǵy ókildi-zań shy­ǵarýshy organdar men jergilikti ókildi or­gan­dardyń depýtattaryn saılaý júzege asyryldy. Bul da bolsa, ózińiz aıtqandaı, elimizdiń kons­tıtýsııalyq damý satysyna túskeniniń belgisi. Eń bastysy, el ishinde, keıbir kórshile­ri­mizdegideı “erteńimiz qalaı bolady” degen úreı joq. Kerisinshe, orta qol sharýasyn aınaldyrǵan halyqtyń aqjarqyn júzi men erteńge degen senimin baıqaımyz. Osynyń bári qoldanystaǵy Ata Zańdy arqaý ete otyryp, onyń erejelerinen esh aýytqymaı elge, halyqqa qyzmet etip otyrǵan Tuńǵysh Prezıdent – Elbasynyń sabyrly konstıtýsııalyq saıasatynyń arqasy. Quqyqtyq-saıası jańarýlar men ekonomı­kalyq jandandyrýlardyń arqasynda qoǵamda saıası, áleýmettik turaqtylyq, ultaralyq tatýlyq qalyptasyp, bolashaqqa degen senim nyǵaıdy. Konstıtýsııanyń negizinde utymdy júrgizilgen na­ryqtyq qaıta qurýlar men qabyldanǵan zańdar ekonomıkalyq órkendeýimizge sebep boldy. Qa­zaqstanda dinine, túrine qaramastan barlyq adam­darǵa teń quqyqtyq jaǵdaı jasalǵan. Kons­tıtýsııa saıası turaqtylyqtyń altyn dińgegine aınaldy. Keshegi ótpeli sátterde eldiń birligin saqtap, ulystardyń uıýyna uıytqy bola aldy. Qazirgi tańda Konstıtýsııaǵa negizdelgen ekonomıkalyq saıasattaǵy tıimdilik barlyq halyqtyń aýqattylyǵymen ólshenip otyr. Elimizdiń konstıtýsııalyq-strategııalyq mindeti eń aldymen halyqtyń ómiriniń sapasy men turmystyq deńgeıin kóterý. Halyqtyń erkindigi kórinis tapqan bul qujat óziniń normalary men qaǵıdattary kómegimen ǵana emes, bekitilgen ıdeıalary arqyly da qoǵam men memleketti órkenıetti elderdiń qataryna kóterip otyr. Konstıtýsııa Qazaqstannyń táýelsizdiginiń nyǵaıýyna, memleketimizdiń damýyna, halqymyz­­dyń ósip-órkendeýine negiz qalap berdi. Eldi­gi­mizdi qalyptastyryp, táýelsizdigimizdi nyǵaıtýda mańyzy zor Ata Zańymyzdy qurmetteı bileıik! – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV.