Shalqar kólin júzip ótti

Sýǵa júzý salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa septigin tıgize alatyn sporttyń tamasha túrleriniń biri. Sý sportyn serik etkender kóbine alpys, júz metrlik qysqa qashyqtyqtarda bir-birimen jarysa júzip jatady. Munyń bári, árıne, ruqsat etilgen arnaıy oryndarda, jabyq júzý basseınderinde júzege asyrylady. Júzýdiń de júzýi bar. Uzyndyǵy on­da­ǵan, júzdegen sha­qy­rym­darǵa sozylatyn ashyq sý aıdyndary men kól­der­ge shyǵyp ony júzip kesip ótýge ekiniń biriniń táýe­keli jete bermese kerek. Batys Qazaq­stan oblysy boıynsha ke­dendik baqylaý departamentiniń bastyǵy Á.Maýqulovty osyndaı júreginiń túgi bar azamat dep aıta alamyz. Ol kásibı júzgish emes. Tipti kerek deseńiz Ámirhan ózen-kóli joq jerde týyp-ósipti. Sýǵa jú­zý­di berirekte, on toǵyz ja­synda úırenipti. Onyń bir baqyty Iаkýtııada qyzmet istep júrgen kezinde sýda balyqsha júzetin kánigi sportshylardan tálim-tárbıe alǵandyǵy. Bizdiń búgingi keıipkerimiz alǵash ret Saha Respýblıka­syn­daǵy Iаna ózeniniń 8 shaqyrym­dyq deńgeıin júzip ótipti. Son­daı-aq, qyzmet babymen Kók­she­taý óńirine aýysqan kezde osy aımaqtaǵy biri 4, ekinshisi 6 shaqyrym bolatyn kishi Shaba­shy jáne úlken Shabashy ózenderin baǵyndyrypty. Al onyń Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵyndaǵy Shalqar kólin bir demmen júzip ótkenine tikeleı ózimiz kýá boldyq. Shal­qar kóliniń buǵan deıingi uzyn­dyǵy 17, eni 14 shaqyrym deli­netin. Sońǵy jyldary kóldiń sýy ájeptáýir tartylyp qaldy. Sonyń ózinde de onyń eń alshaq jaǵalaýy 12 shaqyrymǵa jetip jyǵylatynyn arnaıy ólsheýish qural – navıgator arqyly anyq­taýdyń sáti tústi. Shalqar kólinde jel jıi so­ǵyp turady. Á.Maýqulov ony kesip ótpek bolǵan kúni de jeldiń kúshtiliginen tolqyndar kól jaǵalaýyna ekilene soǵyp jatty. Qarsy betten soqqan qat­ty jeldiń basylatyn túri baıqalmaıdy. Jelge qarsy júzý – kim kimge de ońaı soq­paıtyny belgili. Sondyqtan Ámirhan da onyń basylǵanyn kúte turatyn shyǵar dep oıla­ǵanbyz. Joq, olaı bolmady. Ol bul oıymyzdy múldem teriske shyǵaryp: – Aǵalar, sizder ıahtamen alǵa kete berińizder. 2-3 shaqy­rymnan keıin kútip alarsyzdar. Men júzýdi bastaı bereıin, – dedi de tolqyndary taıdaı tý­lap jatqan úlken kólge qoıyp ketti. Mine, osylaısha ol alǵashqy 2600 metr qashyqtyqty tup-týra úsh saǵat 22 mınótte júzip ótti. Iаhtaǵa kóterilip kózildirigin aýys­tyryp sý ishti. Eki mınót­ten keıin qaıtadan sýǵa kúmp ber­di. Sodan keıin júrek jutqan jigit bir demmen taǵy da 3 shaqyrymdy artqa tastady. Bul joly Ámirhannyń úzilisi úsh mınótke sozyldy. Osy qysqa ýaqyttyń ishinde úsh dana órik jep, sý ishti. ...Mine, marafonshy 9-shy shaqyrymǵa da sharshamaı jetti. Qýyrylǵan kartop pen et jep, sál júregin jalǵap alǵan soń sýǵa qaıta sekirdi. “Aǵalar, ma­ǵan endi alańdamaı-aq qoıy­ńyz­dar. Kóldiń arǵy jaǵalaýynan bir-aq kútińizder”, – dedi ol bizge ózine-ózi senimdi túrde. Inimizdiń aıtqanyn oryn­daýǵa týra keldi. Sońǵy úlgidegi “Akva­laın” ıahtasymen Shalqar kóliniń qarsy jaǵalaýyna zyr etpeı, syr etip jetip bardyq. Kóldiń arǵy beti óte tereń eken. Jaǵasy syńsyǵan qa­mys pen qoǵadan kórinbeıdi. Apyr­maı, Ámirhan, sharshap qal­mas pa eken? Aman-esen jaǵalaýǵa jet­se jarar edi, – dep ishteı alań­dap otyrmyz. Tańerteńgilik eki­lene soqqan jel saıabyr tapqan. Aıdyn betinde biliner-bilinbes maıda tolqyndar ǵana júgiredi. Bir kezde jolbasshymyzdyń: “Áne, Ábekeń de kórindi. Qol soǵyp qarsy alaıyq”, – dep sań­qyldaı shyqqan daýysy aı­na­lany jańǵyrtyp jiberdi. Mine, osylaısha oblystyń bas kedenshisi uzyndyǵy 12 shaqy­rymǵa jýyq Shalqar kólin 9 saǵat 3 mınótte júzip ótti. Tu­shy sýmen salystyra qara­ǵanda, tuzdy sýda júzý áldeqaıda aýyr soǵatyny sý sporty tá­jirıbesinde dáleldengen. Shal­qar kóliniń sýy tuzdy ekeni bel­gili. Bul júrek jutqan jigitke ájep­táýir salmaq túsirip, keder­gi keltirgenin, sondyqtan da oǵan kúsh-jigerdi eki ese artyq jumsaýǵa týra kelgenin de aıt­qan jón. Áıtse de táýekeli tas­taı azamat bul aýyrtpashylyqqa moıymady. Soǵan bola jigerin jasytpady. Shalqar kólinen biz osyǵan kýá bolyp oraldyq. Ámirhan Maýqulovtyń endigi jerde alǵa qoıyp otyrǵan maq­satynyń biri – Almaty men Shyǵys Qazaqstan oblystary aýmaǵyndaǵy áıgili Alakóldi jú­zip ótý. Al onyń uzyndyǵy 108, eń jalpaq eni 52 kılometr, eń tereń tusy 54, ortasha tereńdigi 22 metr ekenin eskersek – bul maqsattyń iske asýy ońaıǵa soqpaıtyny birden kórinedi. Degenmen, tabandy minezinen taımaı kele jatqan júzgish ji­git­tiń bul qashyqty da baǵyn­dy­ra alatynyna senim mol. Temir QUSAIYN, Batys Qazaqstan oblysy. Sýretterde: Ámirhan Maýqu­lov Shalqar kólin osylaısha jú­zip ótti.