Quqyq buzýǵa beıim balalar arasyndaǵy qylmystyń aldyn alý isi jaqsaryp keledi

Jasóspirimder arasynda quqyq buzýshylyq pen qyl­mys­ty boldyrmaý, onyń al­dyn alý sharalaryn júrgizý, olardyń quqyqtyq bilimin arttyrý – jergilikti mem­le­kettik organdar men bilim berý uıymdarynyń negizgi mindeti desek,  búgingi kúni oblystaǵy bilim berý salasy jumysynda jasóspirimder  arasyndaǵy quqyq buzýshy­lyq pen qylmystyń aldyn alý – óte ózekti máselelerdiń biri bolyp otyr. Premer-Mınıstr K.Má­si­mov oblysqa is sapary ke­zinde oblystyq bilim bas­qar­masyna kámeletke tolmaǵan jasóspirimder arasyndaǵy qylmys pen balalardyń pa­na­syz, qaraýsyz qalýynyń aldyn alý, olardyń bos ýa­qy­tynyń tıimdi  uıymdas­ty­ry­lýyna baılanysty tapsyr­malar bergen bolatyn. Baı­qa­ǵanymyz, búginde osyǵan oraı birqatar mazmundy jumystar júrgizile bastapty. Atap aıtqanda, jalpy bi­lim beretin mektep oqýshy­la­ry arasynda osy maqsatta qu­qyqtyq tárbıe jumysta­ryn jetildirý, qylmystyń al­dyn alý jáne boldyrmaý jónindegi oblystyq bilim basqarmasynyń jeke jyldyq jumys jospary jáne oblys­tyq ishki ister departa­menti­men birlesken jyldyq ju­mys jospary jasalynyp, ba­ǵyttary aıqyndalypty. Sóıtip, oblystyq bilim bas­qar­masynyń alqa májilisteri men keńesterinde osy jos­par­ǵa sáıkes kámeletke tol­ma­ǵan jasóspirimder arasyn­daǵy quqyq buzýshylyqtar men qylmystyń aldyn alý  máseleleri turaqty túrde qarala bastaǵan. – Oqýshylar arasyndaǵy qu­qyq buzýshylyq pen qyl­mystyń aldyn alý maqsa­tyn­da oblystaǵy 366 mektepte quqyqtyq tárbıe men quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jóninde keńester qurylsa, oblystyq ishki ister depar­ta­mentiniń kámeletke tolmaǵan­dar isi jónindegi bólimimen birigip jasalǵan ereje boı­yn­sha 92 mektepte joǵary sy­nyp oqýshylary arasynda “Jas polıseıler” otrıady jáne Taraz qalasy mektep­terinde mektep oqýshylary­nan quralǵan “Qaısar” otrıa­dy, 379 mektepte narkolo­gııalyq beketter jumys is­teı­di. Sonymen birge, búginde ob­lys mektepterinde 1508 sporttyq úıirmeler jumys istep, oǵan 29773 oqýshy tar­ty­lyp otyr. Bul barlyq oqý­shylardyń 16,4 paıyzy. Al 32 balalar men jasóspirim­derdiń sport mektepterindegi 1118 seksııaǵa 13659 oqýshy, ıaǵnı barlyq oqýshylardyń 7,6 paıyzy qamtylǵan, – deı­di oblys ákimdigi bilim basqarmasy bastyǵynyń min­detin atqarýshy Sulýshash Qurmanbekova. Qylmystyń aldyn  alý­dyń birden-bir joly – oqý­shylardyń mektepten tys ýa­qytta qosymsha bilimmen qam­tylýyn durys uıym­das­tyrý. Búgingi kúni oblystaǵy mektepten tys 34 bilim meke­mesinde 16800 oqýshy qosym­sha bilimmen qamtylsa, onyń ishinde Taraz qalasynda orna­las­qan 3 mektepten tys me­kemede 6073 oqýshy qosymsha bilim alýda. Oblystaǵy 32 gımnazııa, lıseı, daryndy ba­lalarǵa arnalǵan bilim me­kemelerinde 20383 oqýshy sabaqtan bos ýaqyttarynda óz qyzyǵýshylyqtaryna qaraı túrli úıirmelerge qatysady eken. Jasóspirimder arasynda quqyq buzýshylyqty boldyr­maýdyń taǵy bir is-sharalary – túrli áskerı-patrıottyq, sporttyq baıqaýlar uıymdas­ty­ryp, klýbtar jumysyn jandandyrý ekeni belgili. Osy maqsatta oblys kóle­min­de  mektepter men kásiptik lı­seılerdiń, kolledjderdiń oqýshylary arasynda 12 jyl qatarynan “Sapta júrip án aıtý” áskerı-patrıottyq baı­qaýy  ótkizilip kele jat­qa­nyn aıta ketý kerek. Bú­gin­de oblysta 28 mektepte áske­rı-patrıottyq klýbtar qury­lyp, oǵan 1604 oqýshy qam­ty­lypty. Sonymen birge, mek­tepishilik olımpıadalar men mektepten tys is-sharalardy ótkizetin ortalyq bazasynda 12-14 jasar jas óskinderge arnalǵan “Ulan” áskerı-sport­tyq klýby, 9-10 synyp oqýshylaryna arnalǵan “Qut­qarýshylar mektebi”, 6-17 jasar balalarǵa arnalǵan “Mereı” óner mektebi, sol sııaqty “Taraz barystary”, “Polıseıler akademııasy” sııaqty áskerı-sporttyq ba­ǵyttaǵy mektepter de jumys isteıtinin kórip súısindik. Oblys mektepterinde qu­qyq­tyq bilimder boıynsha olım­pıada ótkizý de dástúrge aınala bastapty. Al árbir aıdyń ekinshi seısenbisi qu­qyqtyq bilim berýge arnal­ǵan. Osy atqarylǵan jumys­tar­dyń nátıjesinde káme­let­ke tolmaǵan jasóspirimder  ara­syndaǵy qylmys sany azaıa túsken. Mysaly, oblys­tyq ishki ister departa­mentin­de bıylǵy jyldyń 6 aıynda kámeletke tolmaǵan jasóspi­rimder arasynda 90 qylmys tirkelgen bolsa, bul ótken jyldyń 6 aıymen salystyr­ǵanda 11-ge kemip, 10,9 paıyz­ǵa tómendegen. Jalpy, quqyq tártibin buzýǵa beıim balalar qaıdan shyǵady? Jasyratyny joq, qoǵamdyq tártipti buzǵan, qyl­mys jasaǵan, sóıtip ishki ister bólimderinde esepte tur­ǵan balalardyń basym bóligi jaısyz otbasylardan shyǵa­dy. Al endi bir toby keıbir ata-analardyń bala taǵ­dy­ryna alańdamaýynan, olardy óz betterinshe qaldyryp, mektepten tys ýaqyttarynda nemen aınalysyp júrgen­derin qadaǵalamaýynan paıda bolady. Sondyqtan tártibi nashar, ishki ister organ­daryn­da esepte turǵan oqý­shylarmen júıeli jumys júrgizýden jalyqpaý kerek sııaqty. Bizdi rıza qylǵany, oblystaǵy bilim berý uıym­darynda qurylǵan qamqor­shy­lyq jáne aqsaqaldar ke­ńe­siniń tarapynan búginde maz­mundy jumystar da atqa­rylýda eken. Atap aıtqanda, Taraz qalasynyń 38 bilim mekemesinde osyndaı qam­qor­lyq keńesteri qurylyp, “Bilim týraly” Zańnyń 44 babynyń 9 tarmaǵyna jáne Bilim jáne ǵylym mınıstr­liginiń bilim berý uıym­da­rynda qamqorlyq keńesin qurý, onyń jumysyn úıles­tirý týraly ádistemelik nus­qaýlyǵyna sáıkes kóp ju­mys­tar atqarylǵan. Sonyń nátıjesinde 38 mektep boı­ynsha quqyq buzýǵa beıim 382 bala qamqorlyqqa alynǵan. Olardyń ishinde 201-i jetim, 191-i ata-anasynyń qamqor­ly­ǵynsyz qalǵan balalar eken. Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy.