Aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵy da jyljyp óte shyqty. Kóp kókeıinde Syr aımaǵynyń damý dárejesi qandaı deńgeıde degen saýal turady. Osy saýalǵa naqty jaýap berýdi maqsat etken oblys ákimdiginde oblys ákimi Bolatbek Qýandyqovtyń tóraǵalyǵymen májilis ótti.
О́tken jylmen salystyrǵanda aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda Syr aımaǵynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda kósh ilgerileýshilik bar syńaıly. Eger saralap aıtar bolsaq, oblystaǵy ónerkásip kásiporyndary 367,7 mlrd. teńgeniń ónimderin óndirgen. Aımaqtyń basty salasy – aýyl sharýashylyǵynda da aıtarlyqtaı tabys bar. Al, negizgi qorǵa tartylǵan ınvestısııa ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 89,1 paıyzǵa artqan. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama aıasynda alǵashqy jartyjyldyqta jalpy quny 12,3 mlrd. teńge bolatyn 7 joba iske qosylǵan. О́tken jartyjyldyqta barlyq qarjy kózderi arqyly shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandaryna 4,7 mlrd. teńge nesıe berilse, “Jol kartasy” baǵdarlamasy boıynsha 107,6 shaqyrym jolǵa kúrdeli jáne ortasha jóndeý jumystary júrgizilýde.
El damýyna negiz qalaıtyn Qazaqstannyń 2015 jylǵa deıingi údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy boıynsha Syr aımaǵynda iriktelip alynǵan 54 ınvestısııalyq jobanyń 12-si ındýstrııalandyrý kartasyna engizilip, onyń 7-ýi bıylǵy jyldyń jartyjyldyǵynda iske qosyldy. Atap aıtar bolsaq, “ÝAD” JShS ıeligindegi táýligine 500 tonna ónim shyǵaratyn bıtým zaýyty, Aqshabulaq kenishindegi ilespe gazdy óńdeý kesheniniń ekinshi kezeńi, Jańaqorǵan aýdanyndaǵy “Shalqııa – Nerýd kompanııasy” JShS-niń jyldyq eńbek ónimdiligi 300 myń tonnadan asyp jyǵylatyn tas paıdalaný kesheni paıdalanýǵa berildi. Sondaı-aq Qyzylordadaǵy “Shapaǵat sút” JShS-niń nan zaýyty paıdalanýǵa berilip, tutynýshylarǵa nan ónimderin taratýda. Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen jobalardyń ishindegi “Krıstall menedjment” kompanııasynyń gaz-týrbınaly elektr stansasy men “Tatý Agro” JShS-niń tomat óndirý sehy keler jyly iske qosylady dep kútilýde. Al, “RZA” AQ taýarly sút fermasyn, “ÝAD” JShS asfalt shyǵarý zaýytyn, “PetroQazaqstanQumkólResorsız” AQ gaz-týrbınaly stansasyn iske qospaq.
Aıta ketý kerek, energetıka salasynda da ıgilikti jobalar qolǵa alynyp, josparly júrgizilýde. Atap aıtqanda, bıýdjetten bólingen 743,26 mln. teńgege oblys ortalyǵyndaǵy 6 qosalqy stansaǵa qaıta jańǵyrtý jumystary jasalsa, tutynýshylardy senimdi elektrmen jabdyqtaý úshin “Qyzylorda elektr taratý toraptary kompanııasy” AQ óz qarajaty esebinen josparlanǵan 1100 shaqyrym elektr jelileriniń búgingi tańda 367 shaqyrymyna jóndeý jumystaryn júrgizdi. Sondaı-aq “ATD”, “Zapadnaıa”, “Iýjnaıa” qosalqy stansalary men taratý pýnktterin jańǵyrtý jumystary bastaldy.
Aǵymdaǵy jyly Qyzylordada mańyzdy joba “Qyzylorda qalasynyń jylý jáne energııa kózderi men turǵyn úı sektoryn ilespe gazǵa kóshirý” jobasynyń ekinshi kezeńi júrgizilýde. Bul maqsatqa 14 mlrd. teńge qarjy bólingen. Joba boıynsha bıylǵy jyly qalada shamamen 8,5 myń úıge gaz qondyrǵylary ornatylmaq.
Bıylǵy jyly Syr aımaǵynyń aýyl sharýashylyǵy salasyna da serpin berý maqsatynda ıgilikti jobalar júzege asyryla bastady. Iаǵnı, óńirde jalpy quny 12 mlrd. teńgeni quraıtyn 16 agroónerkásip jobasyn iske asyrý qolǵa alynýda. Oblys turǵyndaryn sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý baǵdarlamasy aıasynda respýblıkalyq bıýdjetten bólingen qarjyǵa 14 joba iske asyrylýda.
Aımaqtyń áleýmettik ahýalyn arttyrýda da aıshyqty jumystar atqarylýda. Aımaqta memlekettik ǵımarattar men turǵyn úı qurylystary jarysa boı kóterýde. Sonymen qatar ústimizdegi jyly 8670 jańa jumys ornyn ashý kózdelgen bolsa, alǵashqy jartyjyldyqta 7668 jumys orny ashyldy.
– Oblys boıynsha resmı jumyssyzdyq deńgeıi ótken jylǵydan 0,1 paıyzǵa tómendegen,– dedi oblys ákimi B.Qýandyqov. – Biraq keıbir aýdandarda, atap aıtqanda, Jalaǵash, Shıeli, Jańaqorǵan aýdandarynda turǵyndardy jumyspen qamtamasyz etý oıdaǵydaı emes.
Oblys ákimi aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda ilgerileýshilik bolǵanymen keıbir salalarda kemshilikter de joq emes ekendigin basa aıtty. Aımaqta sý júıelerin respýblıkalyq menshikke berý jumystary baıaý júrgizilýde. Mal tuqymyn asyldandyryp, túlikter basyn kóbeıtýge túrli qarjy kózderinen qoldaý jasalyp otyrǵanymen bul salada atqarylyp jatqan jumys aýqymy kóńildi kónshitpeıdi. Sondaı-aq balyq sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin ázirleýge qarjy qaralsa da baıaýlyq basym. Aımaqta turǵyn úı qurylysy ótken jylǵydaı qarqyndy emes.
Oblys ákimi esepti kezeńde eńbekaqy qaryzdarynyń qordalanyp kele jatqanyn da qadap aıtty.
– Qazirgideı daǵdarys kezinde jumysshylarǵa bereshek qaryzdaryn jeke kásipkerler ǵana emes, memlekettik kommýnaldyq mekemelerdiń tolyqtyrýy múldem túsiniksiz ári keshirilmeıtin jaıt, – degen ol aýdan ákimderine, sala basshylaryna qatań talaptar qoıdy.
Alǵashqy jartyjyldyqtyń qorytyndysynda oblys bıýdjetiniń kirisi 101,6 paıyzǵa oryndalǵan. Salyq túsimderi men qorshaǵan ortaǵa emıssııa tólemaqysynyń artýynan oblystyń kirisi 112,1 paıyzǵa oryndalsa, al bıýdjet shyǵysynyń oryndalýy 92,6 paıyzdy quraıdy eken. Respýblıkalyq bıýdjetten alynǵan nysanaly transfertter 93,6 paıyzǵa ıgerilgen. Shyǵyndar kórsetkishiniń oryndalmaı qalýy keıbir salada memlekettik satyp alý konkýrstarynyń merziminen kesh ótkizilýinen bolyp otyrǵan syńaıly. Sondaı-aq óz mindetterine salǵyrt qaraıtyn merdigerler de joq emes. Osyǵan baılanysty oblys ákimi bıylǵy jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda bólingen qarjyny tolyq ıgerýdi nazarda ustaý kerektigin basa aıtty.
Májiliste qysqy maýsymǵa daıyndyq barysy da qaraldy. Qajetti 76,6 myń tonna qatty otynnyń búgingi kúnge oblysqa jetkizilgen kólemi kóńil kónshitpeıdi. Sondaı-aq suıyq otynnyń 6 paıyzy ǵana daıyn kórinedi.
Oblys ákimi májiliste aımaqta sý qaýpiniń aldyn alý sharalary jaıly da aıtyp ótti. Búginde “Toqtaǵul” sý qoımasynda 19 mlrd. tekshe metr sý jınalyp tur eken, bul ótken jylǵy kólemmen salystyrǵanda 8 mlrd. tekshe metrge artyq degen sóz. Osyǵan baılanysty aımaq halqynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine usynys joldanǵan.
Májilistiń qorytyndysynda aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq baǵdarlamasyn baıandy etýdegi aldaǵy turǵan mindetter aıshyqtalyp, syrboılyqtar Elbasymyz qoıyp otyrǵan talap bıikterinen kórinedi degen senim bary naqtylandy.
Erkin ÁBIL. Qyzylorda.