Halqy qasterlegen Shoqan

Sh.Ýálıhanov tek qazaq halqynyń maqtanysh tutar perzenti ǵana emes, álemdik órkenıettiń, túbi bir túr­ki halyqtarynyń uly tul­ǵasy. Shoqan­nyń árbir eńbegi eń aldymen óz halqynyń tarıhyn jete zertteýdi kózdegen. Qazaqtardyń shyǵý tegin zer­deleý – elin sheksiz súıgen Shoqan úshin ǵylymı-teorııalyq turǵydan ǵa­na emes, praktıkalyq turǵydan da ma­ńyz­dy bolatyn. Kóshpeli halyqtar tarıhyn, olardyń shyǵý tegin zertteýdegi Ýálıhanovtyń ustanymy, óziniń pro­gresshildigi, tanymdyq áleýetiniń keń­digi turǵysynan batys jáne orys ǵa­lymdarynyń ǵylymı jetistikterinen áldeqaıda alǵa ketti. Ol Ortalyq Azııa­nyń qunarly jaılaýlary men ózen-sýy mol ulan-baıtaq dalanyń erteden jeke-jeke kóshpeli urpaqtardyń sansyz kóp ordalary meken etkenin, qonystaryn únemi aýystyryp, kóshpeli salt-dástúrshe ártúrli ataýmen, keıbiri óz urpaǵynyń atymen atalyp kelgendigin jazady. Shoqan qazaq dalasyndaǵy geografııalyq nysandarǵa, ózen men kólderine, taý men qyrattaryna, saı-salasy men qoınaýlaryna, olardyń túrki-qazaqy ataý­laryna úńiledi. Qazaq jerin Sol­tústikten Ońtústikke, Shyǵystan Batys­qa deıin kartaǵa túsirip, oǵan qazaq tilinde (arab qarpinde) túsindirmeler beredi. Sonymen ol bolashaq urpaqqa onyń etnostyq terrıtorııasy týraly baǵa jetpes tarıhı qujattar qaldyrdy. Qazaq halqynyń jer-sýynyń ejelgi ataý­lary týraly Shoqan eńbekteri – bolashaq urpaq úshin táýelsiz Qazaqstannyń terrıtorııalyq, etnostyq tutastyǵyn saqtap qalý jolyndaǵy asa mańyzdy tarıhı qujat ekeni aıǵaq. «Ulylardyń ulaǵatyn umytpaý – el bolamyz degen halyqtyń tarıh aldyndaǵy paryzy», – dep Elbasy N.Á.Nazarbaev atap ótkendeı, elimizdiń máńgiligine jol salǵan tarıhshy, shyǵystanýshy, geograf, etnograf, ekonomıst, fılolog, ónertanýshy ári «asqan danyshpan» Shoqan Ýálıhanovtyń qamshynyń qysqa sabyndaı ónegeli ómirin, ǵylymı tanymyn jastarǵa úlgi etý úshin Shymkent qalasyndaǵy Oń­tústik Qazaqstan memlekettik peda­go­gıkalyq ınstıtýty geografııa ka­fe­drasynyń uıymdastyrýymen keń kó­lemdi respýblıkalyq ǵylymı-tá­ji­rıbelik konferensııa ótkizilgen bolatyn. Bir aıtarlyǵy, konferensııa jumysy tuǵyrly úsh tilde – qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde júrip, úsh seksııany qamtydy. Shyǵystaný áleminde «quıryqty juldyzdaı» jarq etip óte shyqqan, óz zamanynda dúnıejúzilik ǵylymǵa eleýli úles qosqan Sh. Ýálıhanovtyń ártarapty, tereń mazmundy eńbekteri, asyl tulǵasy men jarqyn beınesi tarıhtyń ár kezeńinde joǵary baǵalanýynyń dáleli konferensııa jumysynda kórinis tapty. «Qazaqtyń jaryq juldyzy» at­ty jınaqtyń súıinshi taralymy res­pýblıkamyzdyń barlyq oblystaryna jóneltildi. Ǵabıt Músirepov: «Shoqany bar el – shoqtyǵy bıik el!» – dep baǵa bergen eken. Qazaq halqynyń «jeti jurttyń tilin bilgen jaryq juldyzyn», onyń ómir jolyn, Otanyn, elin súıýdegi janqııarlyq eńbekterin óskeleń urpaqqa dáriptep, osy oraıda óz maqsatyna jetken konferensııaǵa qatysyp, úles qosqan sheteldik áriptesterimizge, barsha ǵalym-professorlar men oqytýshy ustazdar qaýymyna jáne stýdentterge rızashylyǵymyzdy bildiremiz. Qyzbıbi NALMIShOVA, Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıka ınstıtýty geografııa kafedrasynyń aǵa oqytýshysy. ShYMKENT.