Jaǵdaı jańa jylda da jaqsarmaı tur

Saýd Arabııasynyń  iri kompanııasy satylady Saýd Arabııasynyń eń iri Saudi Aramco atty memlekettik munaı kompanııasynyń jekeshelendiriletini týraly habar álemdik rynokty esten tandyrdy, dep habarlaıdy brıtandyq The Guardian. Saudi Arabian Oil Co – Saýd Arabııasynda munaı óndiretin birden-bir kompanııa. Eń sońǵy derekter boıynsha ol álemdegi munaı qory jóninen ekinshi oryndy alady. Bul munaı kompanııasyna jalpy quny 319 mıllıard dollardy quraıtyn 261 mıllıard barrel munaı qory tıesili. Munaı qory jaǵynan Saudi Aramco munaı alyby Exxon Mobil-di on orap alady. Qazirgi tańda Saudi Aramco álemdik rynoktaǵy óndirilgen munaıdyń 10 paıyzyna ıelik etedi. Blýmberg agenttigi sarapshylarynyń pikiri boıynsha, Saýd Arabııasy munaı alybynyń aksııalary 2,5 trıllıon dollarǵa baǵalanýy múmkin. Saýd Arabııasynyń ekinshi murager hanzadasy Muhammed bın Salmannyń Saudi Aramco memlekettik munaı kompanııasy IRO arqyly jekeshelendiriletini jónindegi habary álem ınvestorlaryn dúr silkindirdi. Ázirge munaı kompanııasynyń qandaı mólsherdegi úlesi satylatyndyǵy týraly naqty derek joq. Soǵan qaramastan eger Saýd Arabııasynyń bul munaı kompanııasy saýdaǵa túsetin bolsa, álemdegi eń iri ashyq munaı kompanııalarynyń úshtigine kirip, qazir kósh bastap turǵan Apple-diń ózin shań qaptyrýy múmkin. Saudi Aramco kompanııasynyń ashyq saýdaǵa salynatyndyǵy munaı óndirý kólemin tómendetpeı otyrǵan Saýd Arabııasynyń strategııasyn aldaǵy ýaqytta ózgertýi múmkin, deıdi keıbir sarapshylar. Brıtandyq The Guardian-nyń aıtýynsha, bul kompanııa aksııalary áleýetti ınvestorlardyń zor qyzyǵýshylyǵyn týǵyzatyndyǵy sózsiz. Alaıda, osy ýaqytqa deıin barlyq qyzmeti jabyq túr­de júrgizilip kelgen bul kom­panııanyń satylý qarsańynda tolyq ashylatyndyǵyna kóp­shiliktiń kúmáni kóp. Alda-jalda batystyq ınvestorlar Saudi Aramco munaı kompanııasynyń aksııalaryn satyp alýǵa kirisetin bolsa, olar eń aldymen Saýd Arabııasy úkimetinen bul kompanııa qalaı basqarylatyndyǵy, onyń aldaǵy ýaqytta qalaı damı­tyndyǵy týraly aqparatty ashyq jarııalaýdy talap etetindigi sózsiz. Bank of America bırjalyq taýarlardy zertteý basqarmasy­nyń basshysy Fransısko Blan­sha memlekettik iri mu­naı kom­panııasynyń jekeshe­lendi­rile­tindigi týraly bul habardy Saýd Arabııasy úkimetiniń «qubylmaly ýaqytta aıtqan tańǵalarlyq ıdeıasy» dep baǵalady. Saudi Aramco kompanııasynyń IRO arqyly jekeshelendirilýi múmkin ekendigi týraly aqparat álemdik rynoktaǵy munaı baǵasynyń rekordtyq arzandaýy kezinde jarııalanyp otyr. Sarapshylardyń boljamynsha, munaı baǵasynyń quldyraýy áli tómendeý shegine jetken joq. Sondyqtan, mundaı habardyń munaı rynogyndaǵy ahýaldy odan ári ýshyqtyrýy ábden múmkin. Kelesi bir sarapshylar munaı óndirý deńgeıin tómendetpeı, onyń baǵasynyń quldyraýyna jol bergen OPEK-tiń kóshbasshysy Saýd Arabııasy iri memlekettik munaı kompanııasyn satý arqyly memlekettegi qarjylyq ahýaldyń qıyn­dy­ǵynan qutylýdy kózdep otyr deıdi. Qalaı bolǵanda da, munaıdyń arqasynda osy ýaqytqa deıin baılyqqa shyl­qyp kelgen Saýd Arabııasy eko­nomıkasynyń tyǵyryqqa tire­le bastaǵandyǵy aıqyn bola bas­tady. «Jel bolmasa shóp basy qı­myldamaıdy» degendeı, áıtpese, Saýd Arabııasy óziniń «saýyn sıyrdaı» munaı kompanııasyn satpaǵan bolar edi. Alpaýyttar birshama qarjydan qaǵyldy Qor bırjasyndaǵy jańa jyldyń alǵashqy aptasyndaǵy saýda aınalymynda álemniń 400 eń baı adamy tutastaı alǵanda 194 mıllıard dollar baılyǵynan aıyryldy. Bloomberg agenttiginiń deregi boıynsha, oǵan Qytaı ekonomıkasynyń tómendeýi jáne munaı baǵasynyń quldyraýy sebep bolǵan kórinedi. Salystyrý úshin aıta ketetin bolsaq, 2015 jyldyń basynda osyndaı saýda aınalymynda álemdik mıllıarderler bar bolǵany 29 mıllıard dollar qarjysyn joǵaltqan edi. Bıylǵy jyldyń basy álemdik alpaýyttar úshin óte sátsiz boldy. Jańa jyldyń alǵashqy aptasynda planetadaǵy eń baı adamdardyń tizimindegi tórtinshi oryndy ıelenetin Amazon.com-nyń negizin qalaǵan Djeff Bezos 5,9 mıllıard dollar qarjysyn joǵaltty. Al baı adamdar reıtinginiń kóshbasshysy Bıll Geıts 4,5 mıllıard dollar aqshasynan qaǵyldy. Álemdik alpaýyttar tizimindegi Bıll Geıtsten keıingi oryndy ıelenetin Amansıo Ortega 3,4 mıllıard dollar qarjy joǵaltty. Al qor bırjasyndaǵy alǵashqy saýda aınalymynda álemdik alpaýyttar qataryndaǵy 47 mıllıarder 1 mıllıardqa deıingi qarjylarynan aıyryldy. Bloomberg agenttiginiń deregi bo­ıynsha, álemdegi eń baı adamdar tizimindegi mıllıarderlerdiń jalpy baılyǵy 3,7 trıllıon dollardy quraǵan eken. Budan burynǵy jyly bul kórsetkish 4 trıllıon teńgege teń bolatyn. Germanııa 1,1 mıllıon bosqyndy qabyldady Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń ishki ister mınıstri Tomas de Mezer 2015 jyly Germanııa 1,1 mıl­lıon bosqyndy qabyldaǵandyǵyn málimdedi. Bloomberg agenttiginiń habar­laýynsha, bul bosqyndardyń úshten bir bóligi Sırııada oryn alǵan qantógis soǵystan qashqandar bolyp tabylady. Alaıda, ótken jyly álemdi dúr silkindirgen ha­lyq­tardyń uly kóshi-qon oqı­ǵasy barysynda Taıaý Shyǵys pen Af­rı­kadan sebepti-sebepsiz qo­nys aý­daryp, kári qurlyqqa taban tire­gender qatary mıllıonnan asty. Bosqyndardyń basym kópshiligi ekonomıkalyq jaǵynan áleýetti elderge baǵyt ustaýda. Bul oraıda olar Germanııada kósh bastap otyr. Sarapshylardyń deregi bo­ıynsha, Germanııanyń bosqyndarǵa bólgen qarjysy jyldan-jylǵa ósip keledi. Biraq bul problemany sheshýde bul qarjy da azdyq etetin syńaıly. Germanııanyń KfW atty damý bankiniń deregi bo­ıynsha, 2016 jyly mıgranttarǵa jumsalatyn shyǵyn eldegi IJО́ ósiminen asyp túsetin kórinedi. Aldyn ala belgilengen sharalar boıynsha 2016 jyly Germanııada bosqyndar problemasyn sheshýge 17 mıllıard eýro jumsalmaq. Mıgranttar basbuzarlyqqa bardy Jańa jyl túni Fınlıandııanyń barlyq aımaqtarynan kelgen myńǵa jýyq mıgranttar Helsınkı qalasynyń ortalyq alańyna jınaldy. Aldyn ala kelisilgen jospar boıynsha olar alańda uıymdasqan tártip buzýshylyq sharalaryn ótkizbek bolǵan. Bul týraly jergilikti polısııanyń derekterine súıene otyryp, Fınlıandııanyń YLE atty teleradıo habarlarynyń portaly málimdedi. Polıseılerdiń aıtýy bo­ıynsha, Fınlıandııanyń bar­lyq aımaqtarynan astanaǵa jınalǵan mıgranttar Ger­ma­nııanyń Keln qalasynda bol­ǵan tártipsizdik sharalaryndaı aksııa uıymdastyrmaq bolǵan. Sátin salǵanda, bul týraly polısııaǵa aldyn ala habarlanyp otyrǵan. Sonyń arqasynda olar Helsınkı qalasynyń vokzal mańyndaǵy alańyna jınal­ǵan júzdegen mıgranttardy tur­ǵylyqty jerine qaıtarýǵa májbúrlegen. Oǵan kónbegen birneshe adamdy tutqynǵa alǵan. Deutsche Welle taratqan aqparat boıynsha, jańa jyl túni Keln qalasyndaǵy sobor alańynda ońdaǵan qyzdar men áıelder Germanııaǵa jan-jaqtan jınalǵan mıgranttar men bosqyndardyń zorlyq-zombylyǵyna dýshar bolǵan. Basym kópshiligi arabtardan turatyn bosqyndar men mıgranttar toby ortalyq alańdy jan-jaǵynan qorshap alyp, oılaryna kelgen zańsyzdyqtardy jasaǵan. Bastapqy kezde polısııa olarǵa qarsy eshqandaı qımyl kórsete almaǵan. Osy basbuzarlyq saldarynan eki áıeldiń zorlanǵany málim boldy. Keıinnen polısııaǵa osy mazmundaǵy 121 shaǵym túsken. Keln qalasynyń polısııasy ázirge 16 kinálini ustap, tekserý jumystaryn júrgizýde. «Bizdiń aldyn ala qımyl­daǵan shuǵyl sharalarymyz­dyń arqasynda úlken tár­tip­siz­dikterge jol berilgen joq. Alaıda, qylmystyń to­lyq aldyn alý múmkin bolmady. Jańa jyl qarsańyndaǵy túnde mıgranttardyń jer­gilikti 3 áıeldi zorlaý oqıǵa­lary oryn aldy», deıdi Hel­sın­kı polısııasy bastyǵy­nyń orynbasary Ilkka Koskı­mekı. Polısııa bastyǵy oryn­basa­ry­nyń aıtýynsha, eger Helsınkı qalasynyń polısııasy bosqyndar tarapynan uıymdastyrylǵan qylmystyń aldyn almaǵan jaǵdaıda Keln qalasyndaǵy oqıǵa munda da oryn alatyn edi. Toptamany daıyndaǵan Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».