S. Muqanov atyndaǵy qazaq sazdy-drama teatrynda jergilikti kásipkerlerdiń jáne alys-jaqyn shetelderden kelgen iri qarjygerlerdiń qatysýymen ótken ınvestorlar keńesiniń alǵashqy otyrysynda ekonomıkalyq qarym-qatynastardy óristetýge baǵyttalǵan birqatar memorandýmǵa qol qoıyldy.
Alqaly basqosýǵa usynylǵan soqtaly taqyryp «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» Joldaýynda belgilengen jańa ınvestısııalyq saıasat qaǵıdattarymen tyǵyz baılanysta qaralyp, jınalǵandardyń nazary ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń, jeke ınvestısııalar tartýdyń, ońtaıly orta qalyptastyrýdyń, ekonomıkalyq ósimdi jetildirýdiń, iri jobalar aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdyń, ınnovasııalyq áleýetti arttyrýdyń mańyzdylyǵyna aýdaryldy.
Keleli jıyndy ashqan aımaq basshysy Erik Sultanov óz sózinde Elbasy N. Nazarbaev ınvestısııalyq ahýaldy jetildirýge baǵyttalǵan reformalardy ári qaraı tabandy túrde jalǵastyrý, óńirlerde jergilikti mańyzdaǵy jobalardy júzege asyrý úshin ınvestısııalar tartýǵa qajetti keńester qurý mindetterin qoıǵanyn aıta kelip, ekonomıkalyq ósimniń mundaı qarqyny tek eksporttyq tabystar aǵynyn múmkin etetin jańa draıverler qalyptastyrý esebinen ǵana qamtamasyz etile alatynyn jetkizdi.
– Oblys agrarlyq ólke sanalǵanymen, ónerkásip, saýda salalarynyń da áleýeti zor. Investorlarǵa jer qoınaýynyń qazba baılyqtaryn paıdalaný múmkindikterin usynyp otyrmyz. Qazirdiń ózinde 232 baǵdarlanǵan ken orny aıasynda 50-ge jýyq kelisimshart jasaldy,–dedi Erik Hamzauly.
Joldaýda aıtylǵan jańa jahandyq naqty ahýaldyń máni tek ártaraptandyrylǵan ekonomıkanyń ǵana daǵdarys saldaryna tıimdi qarsy tura alatynynda degen talabyn jete eskergen jergilikti bılik oryndary sheteldik áriptestikke erekshe ekpin túsire otyryp, jeke ınvestorlardyń qarajattaryn jergilikti jerge jumyldyrý arqyly jańa jumys oryndaryn qurý jaıyna úlken kóńil bólip keledi. Oblys ákiminiń orynbasary Muhtar Mankeeev ınvestısııalyq áleýetti nyǵaıtý, eki taraptyq áriptestik qarym-qatynasty arttyrý baǵytynda atqarylǵan sharalar men aldaǵy mindetter týraly baıandama jasady. Ol keltirgen derekterge súıensek, byltyr jalpy quıylǵan ınvestısııa kólemi 154,5 mıllıard teńgeni qurap, ósim 128,4 paıyz bolǵan. Onyń ishinde 44,2 mıllıard teńge agroónerkásip keshenine baǵyttalǵan. Sońǵy jyldary ónerkásiptiń ilgerileı túskenin eskersek, oǵan tartymdy ınvestısııa yqpaly az emes. Ásirese, qurylys materıaldary, energetıkalyq keshen, temirjol, munaı-gaz salalarynda ozyq tehnologııalar keńinen qoldanylady. Teriskeıdiń qunarly topyraǵyna, shuraıly jerine qyzyǵýshylar az emes. Mysaly, ıtalııalyq kásipkerlerdiń ótinimimen eginshilikpen shuǵyldaný úshin olarǵa 2 myń gektar jer telimi bosatylypty.
2016-2020 jyldarǵa arnalǵan aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý kartasy qaldyqsyz tehnologııany keńinen óristetýdiń qaryshty qadamyna aınalǵaly tur. Bul baǵdarlamalar sheńberinde 138,5 mıllıard teńgeniń 60 jobasy paıdalanýǵa beriledi. Máselen, jyldyq qýattylyǵy 330 myń tonna, jobalyq quny 23 mıllıard teńge bolatyn maıly daqyldar óńdeıtin zaýyt, jylyna 250 myń tonna astyq óńdeıtin, quny 38 mıllıard teńge turatyn kásiporyn ınvestorlardyń qarjysyna turǵyzylady. Jyl ótken saıyn jergilikti jáne sheteldik kásipkerler arasyndaǵy tájirıbe almasý shyńdalyp, birlesken óndiris oryndary qanat jaıa túsken. Oǵan mysal retinde «Sampo» astyq jınaıtyn kombaındar qurastyratyn «Qaztehmash» zaýytyn keltirýge bolady. Túrik qarjygerleriniń qoldaýymen dıirmen kesheni jańǵyrtyldy. Reseı ınvestorlary polımer buıymdaryn shyǵaratyn kásiporynǵa qarjylyq qoldaý kórsetti. Endi qomaqty qarajat aǵyny mıneraldy shıkizat keshenin ıgerýge jumyldyrylmaq. Oblysta sırek kezdesetin jáne tústi metaldar qory mol. Qolanyń – 65, sırkonııdiń – 36,6, ýrannyń – 19, tıtannyń – 5, volframnyń 1,1 paıyzy shoǵyrlanǵan. «Qazgeologııa» ulttyq geologııalyq barlaý kompanııasy Avstrııanyń «Ilıýka resýrs» kompanııasymen birlesip oblys aýmaǵynda geofızıkalyq zertteýler júrgizbek. Syrymbet óńirinde jınaqtalǵan qalaıynyń iri ken ornyn ıgerýge «Samuryq-Qazyna Invest» pen «Syrymbet» AQ 19,5 mıllıon dollar mólsherinde transh bóldi. Budan bólek balyq, qant óndirisi, teri, jún óńdeý kásiporyndaryn qurý qolǵa alynady.
Sheteldikterdiń týrızm salasyna alabóten qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn aıta ketken jón. О́tken jyly ınvestorlar 876 mıllıon teńgege «Imantaý», «Arlan», «Ardager» demalys aımaqtaryn ashyp, «Saltanat», «Sokol» balalar lagerlerin jóndeýge 183 mıllıon teńge jumsady. «Solnechnyı VIP» demalys aımaǵynda maraldyń múıizinen jasalǵan dárimen emdeıtin saýyqtyrý ornyn ashty.
Qazir ınvestısııalyq portfel shamamen 200 mıllıard teńgeni qurap, 12 joba boıynsha ınvestısııa tartyldy. Yntymaqtastyqtyń basym baǵyttarynyń biri – Qytaımen birlesken úsh jobany júzege asyrý. Solardyń biri – 2018 jylǵa taman Ǵ.Músirepov aýdanynda dándi daqyldardy qaldyqsyz óńdeıtin keshendi zaýyt salý. «Shı Lın Fý Sın-Ýhan» kompanııasynyń bas dırektory Djang Shıgenniń aıtýynsha, bul – elimizde jasalyp otyrǵan alǵashqy tyń joba. Oǵan 250 mıllıon dollar ınvestısııa tartylǵan. Kásiporyn tolyq qýatyna kóshken kezde 1200 adamdy jumyspen qamtyp, jylyna 250 myń tonna astyq óńdeýge qaýqarly. Búgingi kúni qajetti qujattar jınalyp, jer telimderi ázirlengen.
Investorlar keńesiniń birinshi otyrysynda sondaı-aq, Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri Rahym Oshaqbaev, Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Ermek Kósherbaev, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nurjan Áltaev, «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ-tyń basqarma tóraıymy Lázzat Ibragımova, «QTJ» UK» AQ vıse-prezıdenti Baýyrjan Orynbasarov, Qazaqstandaǵy Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń jetekshi bankıri Anton Dan-Chın Iý, Florensııa /Italııa/kásipkerleri palatasynyń dırektory Armando Rızalıtı, «Iluka Expioration Kazakstan /Avstralııa/ JShS-niń bas dırektory Elıson Morlı, taǵy basqalar sóz alyp, ınvestısııalyq tartymdylyqty arttyrýdyń joldaryn ortaǵa saldy.
E.Sultanov ınvestısııalyq deklarasııaǵa qol qoıyp, áriptestik baılanystardyń aldaǵy ýaqytta da nyǵaıa túsetinine senim bildirdi. Sheteldik ınvestorlarmen ekonomıkalyq jáne saýda-sattyq qarym-qatynastardy jetildirýge baǵyttalǵan birqatar kelisimshart jasaldy.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Soltústik Qazaqstan oblysy.