Qazaq sportynyń qara nary

...Anatóli Qulnazarovtyń jastyq shaǵy Rıdder qalasynda ótti. Ákesi Qojeken qazaq jastary arasynda alǵashqylardyń biri bolyp metallýrg mamandyǵyn meńgergen. Keıinnen Anatóli Ulan aýdanynyń Shymqora aýylyna qonys aýdardy. Kózge ystyq bul eldi mekende men de turdym. Bala kezimizde Aıyrtaýda ótken sabantoıda ózimiz sóz etkeli otyrǵan keıipkerlerimiz atpen jarysyp, odan ozyp kelgenin kózben kórgende tańǵalǵanbyz. Sodan bolsa kerek áli kúnge Anatóli aǵaǵa degen qurmet pen iltıpat sýı qoıǵan joq. Mektepti bitirgen soń jel­aıaq jigit О́skemendegi pedago­gıka ınstıtýtynyń dene tár­bıesi fakýltetine oqýǵa tústi. Fa­kýltet dekany A.Trýnov­ talantty jastardy óz balalarynan kem kórmeıtin abzal aǵa bolatyn. Ol Anatóliniń baıraqty básekelerge barýyna jaǵdaı jasap otyrdy. Sonyń nátıjesi emes pe, talapty jas respýblıkalyq jarystarda, «Býrevestnık» sport qoǵamynyń birinshilikterinde san márte top jardy. Ol joǵary bilim alǵan soń Almatyǵa berilgen joldamaǵa qaramaı, Shymqora aýylyndaǵy Jambyl atyndaǵy orta mektepke dene tárbıesinen sabaq beretin ustaz bolyp keldi. Ataǵy jer jar­ǵan talantty sportshynyń kish­kentaı eldi mekenge kelýinde ne sebep dep bas qatyrǵandar da tabylmaı qalǵan joq. Sóıtsek, qaısar jastyń alǵa qoıǵan maq­saty bar eken. Ol kezde aýyl sportyna kóńil bóline bastaǵan. Tipti keńsharlar men ujymsharlarda sport nus­qaýshysy degen shtat bolyp, bul salaǵa jetekshilik etken jastar aýyldaǵy dene tárbıesiniń kók­jıegin keńeıte bastaǵan. Anatóli de Ulan óńirin tekke tańdamaǵan syńaıly. Mektep oqýshylaryn dene tárbıesine baýlý, olardyń psıhologııalyq damýyn zertteý, sportta joǵary kórsetkishterge jetý úshin ne isteý kerek degen saýal tipti bala kezdiń ózinde jıi mazalaıtyn. Sportty ǵylymmen baılanystyryp, adam múmkindiginiń sheksiz ekenin dádeldeý úshin ol kóp izdendi, oqydy, toqydy da. Ol týraly sál keıinirek aıtamyz. Týǵan aýylda eki jyl qyzmet etti. Shymqoranyń balalary sportta birshama jetistikterge jetti. Alǵa qoıǵan maqsaty jú­zege asqansha tynym tappaıtyn jas jigit mektepte dene tárbıesinen sabaq bergen kezde sportty jetildirý jóninde ata-analar keńesin quryp, bazany jańartty, Ulan aýdanyndaǵy buqaralyq sporttyń damýyna kúsh saldy. Aýdanda mektep oqýshylary arasyndaǵy jarys turaqty ótip turdy. Bolashaq ǵylym doktorynyń mańdaı teri nátıjesin bere bastady. Mek­tep oqýshylary oblystyq, res­pýblıkalyq jarystarǵa turaqty qatysyp, júldeli oryndardan kórindi. Atap aıtqanda, Serik Saǵıtov, Azamat Jaqypov, Qaıyr­ǵazy Baıaqbaev, Alekseı Zar­jıskıı, Nurlan Qurmanbaev, Ákirash Qudaıbergenov, Dostyq Ysqaqov sııaqty shákirtteri sport sheberi ataǵyn qorǵap, baıraqty básekelerde top jardy. 1982 jyly Anatóli Qoje­ken­uly Almatydaǵy Qajymuqan atyn­daǵy respýblıkalyq jalpy bilim beretin sporttyq baǵyttaǵy mek­tep-ınternatqa dırektor boldy. Bul bilim uıasynan el namysyn baıraqty básekelerde abyroımen qorǵaǵan chempıondardyń qanat qaqqanyn kópshilik jaqsy biledi. Olımpıada chempıondary gımnasshylar V.Lıýkın, V.Novıkov, Olımpıadada altynnan alqa taqqan basketbolshylar V.Tıhonenko, I.Gerlıs kezinde atalmysh mektep qabyrǵasynda bilim alyp, sportta óshpes iz qaldyrǵan Qazaq eliniń maqtanyshtary. Dáýlet Turlyhanovtyń ózi nege turady? Elin súıgen er Dáýlet Barselona men Seýl Olımpıadalarynyń kúmis jáne qola júldegeri, álem chempıony, KSRO-nyń jeti dúrkin jeńimpazy emes pe?! Qajymuqan atyndaǵy mektep-ınternattan túlep ushqan sol Dáýlet aǵasy Anatólini ustazym dep qurmet tutatynyna 2006 jyly Italııanyń Týrın qalasynda ótken Qysqy Olımpııa oıyndary kezinde kýá bolǵanbyz. Anatóli Qulnazarov osy mektepti basqarǵan kezde onyń qabyrǵasynan otyzǵa tarta Olım­pıada, álem chempıondary túlep ushty. Sport salasyna beıim­delgen bilim ordasynyń ataǵy alysqa jetti. Shetelderden kel­gen talaı sańlaqtar sport mektebiniń tabaldyryǵyn at­tap,tájirıbesimen qanyqty. Osyn­­da jetekshilik etken jylda­ry Anatóli Qojekenuly sport pen ǵylymdy tyǵyz baılanystyra bildi. Budan keıin bilimdi de bilikti maman segiz jyl boıy elimizdegi sport agenttigi bastyǵynyń orynbasary, birinshi orynbasary qyzmetin abyroımen atqardy. Sport agenttigin jáne sport komıtetin basqarǵan jyldary Anatóli Qulnazarov basshy bolyp barǵan Qazaqstan delegasııasy tórt jazǵy jáne qysqy Olımpıada oıyndarynda, tórt Azııa, tórt Ortalyq Azııa oıyndarynda tamasha jetistikterge jetti. Munyń syrtynda shef-de-mıssıon orynbasary qyzmetinde ondaǵan baıraqty básekelerde qol jetken tabystary qanshama deseńizshi. Budan keıin respýblıka Premer-Mınıstriniń keńesshisi qyzmetin atqardy. 2000 jyly álemde tuńǵysh ret Bilim jáne ǵylym mınıstrligi janynan dene tárbıesi jónindegi ǵylymı-praktıkalyq ortalyq ashylyp, onyń bas dırektory qyzmetine Anatóli Qojekenuly taǵaıyndaldy. Sóıtip, ustaz, ǵalym, qaıratker onyń asyl muraty – sportqa jastardy baýlý, baýlyǵanda da ǵylym men praktıkany ushtastyryp, bıik belesterge kóterý maqsaty oryndaldy. Mine, sodan beri 15 jyl ótti, aǵamyz qazirgi kezde ortalyqta laboratorııa meńgerýshisi qyzmetin jalǵastyryp keledi. Munyń syrtynda Anatóli Qulnazarov uzaq jyldar respýblıka Ulttyq Olımpıada komıtetiniń birinshi vıse-prezıdenti qyzmetin ótken jyldyń sońyna deıin atqardy. 2012 jyly Londonda ótken HHH jazǵy Olımpıada oıyndary kezinde Anatóli Qulnazarovtyń jan alysyp, jan berisken saıystarda qazaq sańlaqtaryna jan­kúıer ári aqyl-keńes berip júrgenine kýá boldyq. Anatóli Qojekenulymen birge Sıdneı, Afına, Beıjiń, London, Sochı Olımpıadalary kezinde birge bolǵanymyzda, ol kisiniń aqyl-keńesine sport salasynyń basshylaryn jáne sport sańlaqtarynyń erekshe qulaq túretinin ańǵardyq. Al Qazaq eli 2011 jyly tuńǵysh ret ótkizgen VII Qysqy Azııa oıyndaryn uıymdastyryp, ony ótkizý jónindegi bas dıreksııany eki jyl basqarǵan, ystyq-sýyǵyna kúıgen, Qytaı, Japonııa, Koreıa sııaqty alpaýyt memleketterdi shań qaptyryp, komandalyq esepte 32 altyn, 21 kúmis, 17 qola­men kósh bastaǵan Qazaqstan koman­dasynyń jeńisinde Anatóli Quln­azarovtyń tolaǵaı úlesi baryn taǵy bir eske salǵymyz keledi. Jaqynda Qazaqstan sportynyń ósip-órkendeýine jarty ǵasyr ǵumyryn arnaǵan, sportta saı­raǵan izi jatqan, 70 degen eńseli bıikke kóterilip otyrǵan Anatóli Qojekenulymen suhbattasýdyń sáti tústi. – Táýelsizdikke shırek ǵasyr tolmaq. Osy ýaqytta Elbasy Nursultan Nazarbaev bastaǵan Qazaq eli asqar asýlardan asty. Ekonomıkada da, sportta da alǵa basý bar. Oǵan kúni keshe London Olımpıadasynda Qazaq eli ul-qyzdarynyń 7 altyn, barlyǵy 13 medal alyp, úzdik degen 12 komanda qataryna qosylýy dálel. Demek, Rıo-de-Janeıro Olımpıadasynda da namysty qoldan bermespiz. Al jas urpaqtyń talantyna jol ashý – boryshymyz. Ǵylym doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy M.Qoshaev jetekshilik etetin orta­lyqtyń ǵalymdary halyq­aralyq konferen­sııalarda 300-ge tarta baıandamalar jasapty. Orta mektep oqýshylaryna arnalǵan dene tárbıesi jaıly oqý­lyqtar, basqa da kitaptar jaryq kórgen. Belgili sport jýrnalısi О́mirzaq Jolymbetov ekeýmiz birlesip jazǵan «Qazaqstan spor­ty ensıklopedııasynyń anyq­tamalyǵy» atty 1000 betten tu­ratyn asa qundy eńbek ja­ryq­qa shyqty. Memleketimiz azdy-kópti eńbegimdi laıyqty baǵa­lap, Qazaqstannyń eńbek sińir­gen qaıratkeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen muǵalimi ataǵyn berdi, «Halyq­tar Dostyǵy», «Dostyq» ordenderi, Ulttyq Olımpıada komı­tetiniń Altyn ordeni, ondaǵan medaldarym bar, – deıdi belgili aǵa, «Dene tárbıesiniń jarshysy» atty oqýlyq jýrnalynyń bas redaktory Anatóli Qulnazarov. Ońdasyn Elýbaı, jýrnalıst. О́SKEMEN.