1997 jyldyń mamyr aıy edi. Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń Jezqazǵan oblystyq uıymynda qyzmet atqaryp júrgen kezim. Sál buryn osyndaǵy teleradıo mekemesimen birlesip memlekettik tildiń mártebesin kóterýge úndeıtin «Ulytaýdan uran tastaldy» atty telemarafon ótkizgen bolatynbyz. Maqsat – Ulytaýdan estilgen daýys Qazaqstan taýlary, qyrattary men dalalarynda jańǵyryp, búkil qazaqstandyqtardy serpiltip, qalǵyp ketkenin oıatyp, shyqqan jerine qaıta jetsin, degen tilek edi. Sóıtip, sherýdi Shyńǵystaýdan bastaýdy jón kórdik. Biraq, sol mamyr aıynda Jezqazǵan men Semeı oblystary taratylyp, bul oıymyz iske aspaı qaldy. Bárimiz qaıda baramyz, ne isteımiz degen oımen jumys izdeı bastadyq. Osy bir qıyn-qystaý tusta Ulytaýdan telefon shalynyp, men úshin kútpegen usynys tústi.
Aýdan ákimi Serik Tileýbaev maǵan óziniń áleýmettik jáne ıdeologııa salasy boıynsha orynbasary qyzmetin usynǵanynda, shyny kerek, júdegen janym jadyrap sala berdi ári ol kisiniń bul sheshimin ózgege degen janashyrlyǵy, adamı qamqorlyǵy dep qabyldadym. Negizinde, buǵan deıin de Sekeńniń ult janashyry retinde jasap júrgen ıgi isterine qanyq edim. Sondaı sharalardyń birin men taǵy da sol oblystyq «Qazaq tili» qoǵamynda júrgende birge ótkizgenimiz bar. Jezqazǵan áýejaı basqarmasynyń tikushaǵymen Ulytaý aspanynda tórt saǵat ushqanda «áýe desanty» quramynda oblystyq teleradıo mekemesiniń shyǵarmashylyq tobymen qatar ákim Serik Tileýbaev ta bolyp, Ulytaý óńiriniń tarıhı-mádenı dúnıelerin, kóne ádebı muralaryn qamtıtyn tolyq kólemdi beınefılm jasaýǵa mol septigin tıgizdi. Sol kezde ǵoı osy azamattyń tarıhymyzǵa, ana tilimizge, qazaqı tálim-tárbıege, ulttyq dástúrge jáne ónerge degen salıqaly kózqarasy, parasatty oılary tánti etkeni.
Sonymen, araǵa birshama ýaqyt salyp, Ulytaýda jumys isteýdiń de sáti tústi. О́z basym buǵan deıin bastyq bolyp kórmesem de, talaı basshyǵa seriktesip, birge júrgenim bar. Sol kúnderden túıgenim – basshynyń nany ylǵı da tátti bola bermeıdi eken. Buǵan Serik aǵamyzben qoıan-qoltyq qyzmet istegen bir jarym jyldaı ýaqytta taǵy da bir kózim jetti. Bet qaratpas borany men aıazy mol alty aı qysta, ystyǵy janyńdy qýyratyndaı ala jazda eliniń jaǵdaıyn oılap, aýdan ekonomıkasyn turalatpaı alyp shyǵýy jolynda Sekeńniń aıanbaı eńbek etkeni áli jadymda. Halyq jazýshysy Sherhan Murtazanyń «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 1999 jylǵy 26 qańtardaǵy «Ákimder de ant bersin» atty maqalasynda Serik týraly mynadaı joldar bar: «Men biletin Ulytaýda kóp jyldan beri úzdiksiz ákim bolyp kele jatqan Serik Tileýbaev degen azamat bar. Áne, sol naǵyz ákim. Ákimmin dep qoqyraımaıdy, qoqılanbaıdy.
Jer kólemi Qaraǵandy oblysynyń úshten birine jýyǵyn alyp jatqan shalǵaıdaǵy aýdannyń uńǵyl-shuńǵylyn, árbir úıin, árbir adamyn, tipti bala-shaǵasyna deıin biledi. Kimniń jaǵdaıy qandaı, kim nege muqtaj; kóp balalysy qaısy, qaısysy saý, qaısysy dimkás; qansha maly bar; kim óz kúnin ózi kóre alady, al kimge kómek kerek – mine, ákimniń birinshi mindeti...
Sondyqtan da aýdannyń sharýasy shaıqalǵan joq. Bári de baıaǵyda-aq ádilimen, adalynan jekeshelendirilgen. Burynǵy kolhoz, sovhozdyń dúnıe-múlki, maly, jeri qııanatsyz, qıturqysyz bólingen. Búkil aýdanda birde-bir klýb, birde-bir kitaphana satylmaǵan, aýksıonǵa túspegen», – dep jazyp edi Sheraǵań.
Sonymen birge, Serik Tileýbaev ózine ǵana tán tabandylyqpen qoǵamdy jańartý, rýhanı qundylyqtardy anyqtaý, saqtaý, damytý sııaqty asa kúrdeli máselelermen de aınalysty. Máselen, 1992 jyly Ulytaý tarıhynda tuńǵysh ret dúnıejúzilik Rýtel júıesi engizilip, álemniń kez kelgen qalasymen árbir shopan sóılese alatyndaı múmkindik týdy. Fransııanyń Týlýza qalasynda 1993 jyly 50 memleket, 1500 fırmanyń qatysýymen ótken Dúnıejúziniń óndiristik kórmesinde Jezqazǵan ken-metallýrgııa kombınaty atynan Ulytaý aýdany qazaq úıin jasaǵymen tigip birinshi oryndy jeńip aldy jáne jyl saıyn bul kórmege qatysyp otyrý úshin arnaıy shaqyrý bıletimen marapattaldy. Sondaı-aq, Serik Tileýbaevtyń Dúnıejúzi qazaqtarynyń I quryltaıyna qatysýshylaryn Ulytaýda qurmetpen kútip alýyna, qasıetti ólkede halyq birligi men memleket tutastyǵyn aıqyndaıtyn eskertkish ornatý jóninde Elbasy tarapynan sheshim qabyldanýyna sińirgen eńbegi aıtarlyqtaı. Sonymen qatar, Alasha han, Joshy han, Dombaýyl kesenelerin kúrdeli jóndeýden ótkizdirip, Ulytaýdy halyqaralyq týrızm ortalyǵyna aınaldyrý, «Qyzylorda – Jezqazǵan – Ulytaý – Arqalyq» temirjolyn salý kerek degen bastamalary da qarapaıym halyqtyń muń-muqtajyn óteý jolyndaǵy erekshe umtylysy ekendigin eskergen jón. Bular jaıynda Sekeń 2001 jyly jazylǵan óziniń «Ulytaý – ulttyń uıasy» atty kitabynda keńinen áńgimeleıdi.
Aıta bersek azamat aǵa týraly áńgime taýsylmaıdy. Solardyń ishinen halyq qazanynda qaınap shyqqan, ana tiliniń qaınarynan sýsyny qanǵan Sekeńniń ózim kýá bolǵan bir isine erekshe toqtalǵym keledi.
Birde Ulytaýdyń týmasy, aqyn, jazýshy Batyrbek Myrzabekovpen áńgimelesip qalyp, osynaý qasıetti ólkeni bylaıǵy dúıim jurtshylyqqa barynsha tanytý maqsatynda arnaıy jýrnal shyǵarýdy uıǵardyq. Bul oıymyzdy Serik Tileýbaıuly birden maquldady. Sóıtip, «О́lke» baspasynyń dırektory, úlken júrekti azamat Mereke Qulkenovtiń tikeleı kómegi arqasynda «Ulytaý» ulttyq, ádebı, mádenı, tarıhı-etnografııalyq jýrnaly osy óńirdiń san ǵasyrlyq tarıhyn jurtshylyqqa júıeli jetkizýge ózindik úlesin qosa bastady.
Elbasynyń Ulytaý tórindegi tolǵaýynda osynda taǵdyrlary toǵysqan Asan qaıǵy, Alasha han, Joshy han, Edige, Toqtamys, Ámir Temir, Kereı men Jánibek, Qasym han, Táýke han, Abylaı han, Ketbuǵa, Baraq, Tóle, Qazybek jáne Áıteke bıler, Bógenbaı, Qabanbaı, Kenesary sııaqty el bastaǵan kósemder, sóz bastaǵan sheshender, qol bastaǵan batyrlar ómirleri jaıly óskeleń urpaq sanasyna sińirý kerektigin erekshe atap ótkeni belgili. Túptep kelgende, bul Serik Tileýbaevtyń zamana únin, ýaqyt tynysyn sol kezdiń ózinde dóp basa biletindigin kórsetse kerek.
Árıne, shaǵyn maqalada keıipkerimizdiń barlyq qadir-qasıetin túgendep shyǵý múmkin emes. Bir nárse aıqyn. Isker de tájirıbeli basshyǵa qandaı da bir istiń tizginin berseń de, onyń baǵyn jandyryp, berekesin kirgizeri sózsiz ǵoı. Mundaı azamattyń almaıtyn asýy, shyqpaıtyn shyńy bolmaıdy. Búginde jeti belesten aman-esen asyp, aqsaqal jastyq aýylyna at baılaǵan Serik Tileýbaev aǵamyzdyń ómir joly oǵan tolyq kýá. Eliniń yqylasynyń belgisi retinde Ulytaý aýdanynyń qurmetti azamaty atansa, memleket tarapynan «Qurmet» ordenine, Prezıdenttiń arnaıy Alǵys hatyna, basqa da kóptegen dárejeli marapattarǵa ıe boldy.
Serik Tileýbaıuly ózine degen taǵdyrdyń eń úlken syıyn otbasym dep sanaıdy. Onyń ómiriniń óristi bolýy, qyzmetterde kóterilgen bıikteri, dos-joldastarynyń, syrlas, syılas azamattarynyń kóp bolýyna otbasynyń uıytqysy Tamara Júzbaıqyzynyń úlesi aıtarlyqtaı desem, áste qatelespeımin. Sonaý 1969 jyly aýyl sharýashylyǵy ınjeneri dıplomyna ıe bolǵan jas maman Serikpen qol ustasyp jaımashýaq Alataýdan tabıǵaty qatal Ulytaýǵa bet túzegen qazaqtyń qarshadaı qyzy óńirdiń qytymyr aýa raıyna tótep berip, jarty ǵasyr Sekeńe úı-ishiniń salmaǵyn túsirtpedi. Urpaqtary Gúljanat jáne Laýra esimdi qyzdaryn, Erjan, Nurjan jáne Batyr atty uldaryn ulaǵatty, parasatty azamattar qatarynda ósirip jetkizdi. Olardyń sanaly, sapaly erjetýleri Sekeńe qosymsha kúsh-qýat berip, nemereleriniń, jıenderiniń, armanyn, úmitin bir-birine jeteletip, urpaqtaryna degen senimin arttyryp, qýattandyra tústi. Budan asqan baqyt bar ma?
Kenjebolat Joldybaı,
saıasattanýshy.
ASTANA.