Ilgeri nıet, ilkimdi oı

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Vashıngton qalasynda ótip jatqan Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi IV sammıt qarsańynda Karnegı qorynyń prezıdenti Ýılıam Bernspen kezdesti. Bul kezdesýden keıin Elbasy AQSh-tyń qoǵam jáne saıası qaıratkerleriniń aldynda sóz sóıledi. Halyqaralyq saıasat sa­la­syndaǵy iri saraptaý-taldaý ortalyǵynyń biri, tarıhy 1910 jyldan bastaý alatyn, álem elderi arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý basty mindeti bolyp jarııalanǵan kommersııalyq emes jekemenshik uıym sanatyndaǵy Karnegı qorynyń shtab-páterinde uıymdastyrylǵan kezdesýdiń alǵashqy bóligi shaǵyn quramda ótti. Oǵan Karnegı qorynyń pre­zı­denti Ýılıam Bernspen birge, AQSh-tyń burynǵy qorǵa­nys mınıstri Ýılıam Perrı, AQSh-tyń eks-senatory Se­mıýel Nann, Kalıfornııa shta­ty­nyń gýbernatory Edmýnd Braýn, CNN arnasynyń negizin qalaý­shy Ted Terner jáne «Gap» kompa­nııa­synyń burynǵy basshysy E.Gast qatysty. Kezdesý barysynda halyq­aralyq kún tártibindegi ózekti máseleler, sondaı-aq, Qazaqstan men AQSh-tyń jahandyq an­tı­ıadrolyq qozǵalys aıasyndaǵy yn­tymaqtastyǵy keńinen sóz boldy. Nursultan Nazarbaev burynǵy seriktesterimen júzdesip, olarmen Qazaqstan-AQSh yqpaldastyǵyn odan ári nyǵaıtý joldaryn talqylaý múmkindigi týǵanyna rızashylyǵyn bildirdi. Budan keıin Qazaqstan Pre­zıdenti Karnegı qory shtab-pá­teriniń konferensııa zalynda AQSh-tyń qoǵam jáne saıası qaı­rat­kerleriniń aldynda álemdi tol­ǵan­dyryp otyrǵan kóptegen máse­lelerge baılanysty sóz sóıledi. Tarqata aıtar bolsaq, Mem­le­ket basshysy birinshi kezekte osy únqatysýdy uıymdas­tyr­ǵany úshin Karnegı qoryna alǵy­syn bildire kelip, atalǵan qury­lym­nyń ǵasyrdan astam ýaqyt boıy halyqaralyq qatynastardyń damýyna eleýli úles qosyp kele jatqanyn atap ótti. Odan ári Qazaqstan Pre­zı­denti qazirgi zamanǵy álem qury­lymynyń máseleleri men Qazaq­stannyń halyqaralyq arenadaǵy róline qatysty oı-pikirin ortaǵa saldy. Sonymen birge, Nursultan Nazarbaev HH jáne HHI ǵasyrlar toǵysyndaǵy shırek ǵasyrdyń aýqymdy tarıhı ózgerister dáýiri bolǵanyna, budan 25 jyl buryn Qazaqstannyń táýelsiz memleket retinde ómir súre alatyny kúmán týdyrǵanyna nazar aýdardy. «Bizge jańa memleketti «nólden» bastap qurýǵa, josparly ákimshilik júıeden naryqqa, totalıtarızmnen demokratııaǵa kóshýge týra keldi. Qysqa ýa­qyt ishinde memlekettilikti nyǵaı­tý, zamanaýı naryqtyq ekono­mıka qurý jáne qoǵamdy jańǵyr­tý jóninde zor jumystar atqa­ryldy», – dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev elimiz júzege asyryp jatqan «100 naqty qadam» Ult Jospary týraly da keńinen sóz qozǵady. «Jospardy júzege asyrý HHI ǵasyrda barynsha teńgerimdi saıası júıesi, damyǵan azamattyq qoǵam ınstıtýttary men bilimge negizdelgen ekonomıkasy bar Qazaqstandy qurýǵa baǵyttalady», – dedi Mem­leket basshysy. Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń jahandyq an­tııadrolyq qozǵalysqa qatysýy máselesine de egjeı-tegjeıli toqtaldy. «Ortalyq Azııany ıadrosyz aımaq jasaý arqyly biz ornyqty álem geografııasyn qalyp­tastyrýǵa shaqyramyz. Bul – Eýra­zııada, Latyn Amerıkasynda jáne Afrıkada alty ıadrosyz aımaq keńistigin keńeıtý degen sóz. Tómen baıytylǵan ýran bankin Qazaqstanda ornalas­tyrý týraly MAGATE-men kelisimge 2015 jyly qol qoıylýy mańyzdy qadam boldy. Bul – jahandyq aýqymdaǵy oqıǵa. Álem ony atomdy qaýipsiz ári beıbit maqsatqa paıdalaný isindegi mańyzdy shara retinde baǵalaýy tıis», –dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy jónindegi halyqaralyq kelissózder úderisine Qazaqstan árdaıym qoldaý kórsetip, oǵan is júzinde qomaqty úles qosqanyn atap ótti. Qazaqstan Prezıdenti bizdiń el Jahandyq ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtterge belsene qatysýdy mańyzdy sanaıtynyna ekpin berdi. «Ajal sebetin qarýlardy ǵarysh keńistiginde, álemdik muhıt tabany men beıtarap sýlarda, sondaı-aq, Arktıkada ornalastyrýǵa tyıym salatyn irgeli sheshimder qabyldaıtyn ýaqyt keldi. Ǵylymı jańalyqtardy jappaı qyryp-joıý qarýlarynyń jańa túrlerin jasaýǵa qoldanýdy tyıý jónindegi halyqaralyq kelisim men BUU reestrin ázirlegen jón», – dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy Jahandyq antııadrolyq qozǵalys qurýdy mańyzdy mindet retinde atady. «Qazaqstan bastamashylyq etken, halyqaralyq qoldaýǵa keńinen ıe bolyp kele jatqan «ATOM» halyqaralyq jobasy osy maqsatqa arnalǵan. Iаdrolyq synaqtarǵa qatysty barshaǵa birdeı tyıym salý týraly sharttyń kúshine enýine atsalysý jónindegi 9-kon­ferensııanyń teń tóraǵasy re­tinde Qazaqstan onyń tolyq ámbebaptanýyn qamtamasyz etýge kúsh salýyn jalǵastyra beredi», – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev qa­zirgi zamanǵy halyqaralyq qaýip­siz­diktiń ózekti máselelerine de toq­taldy. «Adamzat HHI ǵasyrǵa beı­bitshilik pen jahandyq ynty­maqtastyqtyń jańa dáýiri retinde úmit artty. О́kinishke qaraı, barynsha qaýipsiz jáne turaqty álem qalyptastyrý múmkindigin jiberip aldy. Álemge taǵy qaýip tónip tur, ony elemeýge bolmaıdy. Bul qater – jahandyq aýqymdaǵy joıqyn soǵys», – dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti 1968 jy­ly qol qoıylǵan Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly shart óz maqsatyn oryndap otyrmaǵanyn, al ja­handyq oıynshylar arasyndaǵy senim daǵdarysy ıadrolyq qarý qol­danýdy boldyrmaý kepildiginiń álsireýine ákele jatqanyn aıtty. «HHI ǵasyrdyń eń ózekti má­seleleriniń biri ıadrolyq terrorızm qateri men ıadrolyq jáne radıoaktıvti materıaldardyń zańsyz aınalymy bolyp otyr. Álem áldeqaıda qaýipti ári boljaý­syz jańa ıadrolyq ǵasyrǵa qaraı jyljyp keledi. 60 jyldan astam ýaqyt buryn áıgili ǵalymdar Al­bert Eınshteın men Bertran Ras­sel manıfest jarııalap, «Adam ur­paǵy joıyla ma, álde adamzat soǵystan bas tarta ma?» degen mańyzdy saýal qoıdy. Soǵysty joıý adamzat órkenıetiniń eń kúrdeli mindeti bolyp otyr. Biraq odan basqa jol joq», – dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy bul maqsatqa jetý úshin álem damýynyń paradıgmasynda sapaly da tereń ózgerister jasaý, álemniń barlyq kóshbasshylarynyń saıası erik-jigeri men barlyq memleketterdiń kúshin jumyldyrý qajettigine senimdi ekenin aıtty. Qazaqstan Prezıdenti osy mindetterdi sheshý jolynda elimiz qabyldap jatqan sharalardy atap ótti. Olardyń qatarynda «Jahandyq strategııalyq bastama-2045» Josparyn ázirleý bastamasy, halyqaralyq quqyq qaǵıdattaryn qýattaýǵa jáne senimdi qalpyna keltirýge baǵyttalǵan BUU-nyń joǵary deńgeıdegi halyqaralyq konfe­rensııasyn shaqyrý jónin­degi usynys, BUU aıasynda halyq­aralyq terrorızmge jáne ekstremızmge qarsy is-qımyldyń biryń­ǵaı jahandyq jelisin qurý, Belarýs, Qazaqstan, Reseı jáne Ýkraı­na lıderleriniń Mınsk kez­desýin, sondaı-aq, «normand tórttigi» kelissózderin uıym­das­tyrýǵa yqpal etý sharalary bar. Memleket basshysy jahandyq daǵdarystyń sebebi álemdik ekonomıka men qarjy júıesiniń ózeginde jatqan olqylyqtarda ekenine senimdi ekenin aıtty. «Tórt jyl buryn biz barlyq elderdiń daǵdarysqa qarsy kúsh-jigerin jumyldyrýǵa baǵyttalǵan «G-Global» bastamasyn usyndyq. Álem­dik damý problemalaryn 8 ne­mese 20 memleket emes, búkil ha­­lyq­aralyq qoǵamdastyq sheshýi tıis. «G-Global» aıasynda As­ta­na eko­nomıkalyq forýmyn­da keńi­nen qoldaý tapqan Dúnıe­júzi­lik daǵ­darysqa qarsy jos­par ázir­len­di», – dedi Qazaqstan Pre­zı­denti. Sonymen qatar, Elbasy biz­diń el óz kandıdatýrasyn BUU Qa­ý­ip­sizdik Keńesiniń 2017-2018 jyl­­dardaǵy turaqty emes múshe­ligi­ne usynǵanyn eske saldy jáne ol qol­daý tabady dep senetinin aıtty. Memleket basshysy Eýrazııa óńiriniń damýyna qatysty da óz oılaryn ortaǵa saldy. «Eýrazııa óńiri – álemdik saıasattaǵy negizgi geosaıası jáne geoekonomıkalyq fak­tor. Bul jerde Qytaı men Reseı, AQSh pen Eýroodaqtan bas­tap, Úndistan, Iran jáne Túr­kııaǵa deıingi barlyq jahandyq oıynshylardyń múddeleri toǵy­syp otyr. О́ńirdegi qaqtyǵys yqtımal­dyǵyn yntymaqtastyq pen yqpal­dastyqty tereńdetý arqyly azaıta otyryp, óńirlik úderis­terdi syndarly arnaǵa burý óte mańyzdy. Sondyqtan da men Birikken Eýrazııalyq ekonomı­kalyq keńistik qurýdy usyndym», – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qyzmeti týraly da aıtyp ótti. «Bul – taýar, qyzmet, kapıtal, eńbek resýrstary qozǵalysynyń biryńǵaı erejeleri bar ekonomıkalyq birlestik. KSRO-ny qaıta qurý týraly áńgime múlde joq ekenin atap aıtqym keledi. «Qyrǵı-qabaq soǵystyń» osy taptaýrynynan ary­lý kerek. Olar bolashaqqa kóz jiberýimizge kedergi keltiredi. Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq – tek ekonomıkalyq joba», – dedi Mem­leket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti bıylǵy jyl elimiz ben AQSh arasynda dıplomatııalyq qatynastar ornatylǵanyna 25 jyl tolýymen erekshelenetinine nazar aýdardy. «Qaýipsizdik jáne ıadrolyq qarý taratpaý – ynty­maq­tas­tyǵymyzdyń ýaqyt synynan ótken tuǵyrnamasy. Biz halyqaralyq qaýipsizdik salasyndaǵy mańyzdy qadamǵa aınalǵan Iаdrolyq qaýip­sizdik sammıtin ótkizý týraly Vashıng­tonnyń bastamasyn tolyq qolda­dyq», – dedi Nursultan Nazarbaev. Odan ári Memleket basshysy elimiz ıadrolyq qarýsyzdaný jáne ıadrolyq qarý taratpaý salasynda kúsh-jiger jumsaýyn tabandy túrde jalǵastyra beretinin aıt­ty. «Bolashaq týraly oılaǵan kez­de men burynǵy KSRO-dan bizge mura bolyp qalǵan eń sońǵy ıadro­lyq oqtumsyq Qazaqstan aýma­ǵynan áketilgen tarıhı datany – 1995 jylǵy 24 sáýirdi jıi eske alamyn. 200 jyl buryn AQSh pre­zı­denti Avraam Lınkoln: «Jaýap­ker­shi­likten búgin jaltarý arqyly odan erteń de qutyla almaısyń», degen eken. Ondaǵan jyldar boıy jer titiretken jarylystardan ja­pa shekken halqymnyń muń-zaryn se­zinip, qoldaýyna súıengen men ıad­ro­lyq qarýdan ada álem týraly ar­manǵa rııasyz senemin», – dep túı­indedi sózin Qazaqstan Prezı­denti. Nursultan Nazarbaev jıyn sońynda kezdesýge qaty­sýshy­lar­dyń birqatar suraqtaryna jaýap berdi. Taǵy bir toqtala keter jaıt, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev AQSh astana­synda kási­­bı boksshy, Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń eńbek sińir­gen sport she­beri Gennadıı Golov­kınmen kez­desti. Kezdesý barysynda El­­basy «EKSPO-2017» elshisi már­te­­besin alǵan G.Golovkındi quttyq­­tady jáne sportshyǵa jańa tabys­­tar men rekordtar tiledi. О́z keze­­ginde G.Golovkın Nursultan Nazarbaev­qa boks pen sporttyń da­mýyna qosqan asa zor úlesi jáne jeke kóńil bólgeni úshin alǵys aıtty. Osy arada túsindire keteıik, sammıt qarsańynda «Astana EKSPO-2017» UK» AQ bas­qar­ma­synyń tóraǵasy Ahmetjan Esimov Qazaqstannyń AQSh-taǵy elshiligi úıinde Gennadıı Golovkınge «EKSPO-2017» elshisi ataǵyn tap­syrǵan bolatyn. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan» – Vashıngtonnan. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV. Sóz sońynda myna jaıtty aıta ketelik. Astana men Vashıngton arasyndaǵy ýaqyt aıyrmashylyǵyna baılanysty 1 səýirde, ıaǵnı Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi IV sammıt ótip jat qan sətte Qazaqstanda 2 səýir, dəliregi, aptanyń senbisi bastalyp ketti. Sondyqtan, atalǵan sammıt jónindegi sońǵy oqıǵalar jeksenbi, dúısenbide gazet shyqpaıtyn bolǵandyqtan ol basylymnyń seısenbidegi nómirinde jarııalanatyn bolady.